Кіріспе
Мифология – Роланд Барттың 1957 жылғы жазылған семиотика туралы кітабы. Бұл 1954-1956 жылдары француз әдеби журналы «Les Lettres nouvelles»-те алғаш жарияланған эсселер жинағы. Онда заманауи әлеуметтік құндылық жүйелерінің қазіргі мифтерді қалыптастыруға бейімділігі зерттеледі. Барт миф құру процесінің семиологиясын да қарастырады, Фердинанд де Соссюрдің белгілерді талдау жүйесін екінші деңгей қосып, миф деңгейіне жеткізу арқылы жаңартады.
Mythologies is a 1957 book by Roland Barthes. It is a collection of essays first published from 1954 to 1956 in the French literary review Les Lettres nouvelles, examining the tendency of contemporary social value systems to create modern myths. Barthes also looks at the semiology of the process of myth creation, updating Ferdinand de Saussure's system of sign analysis by adding a second level where signs are elevated to the level of myth.
Мифологиялар
Мифология екіге бөлінеді: «Мифология» және «Миф бүгін». Бірінші бөлім таңдалған заманауи мифтер туралы эсселер жинағынан тұрады, ал екіншісі – осы ұғымды одан әрі және жан-жақты талдаудан. «Мифология» кітабының бірінші бөлімінде заманауи миф мәртебесіне ие болған және оларға қосымша мағына берілген заманауи мәдени құбылыстар таңдалып сипатталады. Әр қысқа тарауда мұндай мифтердің бірі – Эйнштейннің миынан бастап, сабын ұнтақтары мен жуғыш заттарға дейін талданады. Бұл эсселер бастапқыда «Les Lettres Nouvelles» журналы үшін екі ай сайын жарық көретін мақалалар сериясы ретінде жазылған. Мысалы, Барт қызыл шараптың қалыптасқан бейнесін, оның француз ұлттық сусындары ретінде қалай қабылданып, әлеуметтік теңдестіруші және пролетариаттың сусындары ретінде қалай көрінетінін сипаттайды. Ол оның қанға ұқсас екендігіне (қасиетті тағам сияқты) назар салып, қызыл шараптың денсаулыққа зиянды әсеріне көбінесе мән берілмейтінін, оның орнына оны өмірлік күш сыйлайтын және сергітетін нәрсе ретінде қарастыратынын айтады. «Салқын ауа-райында ол жылыну туралы барлық мифтермен, ал жаздың қызығында – көлеңке, салқындық және көпіршіктілік туралы барлық бейнелермен байланысты». Басқа тарауда Барт кәсіби күрес мифін зерттейді. Ол бокс спортынан айырмашылығы, театрлық трюктермен ұйымдастырылған жекпе-жектің мақсаты жеңімпазды анықтау немесе «көркемдік шеберлікті көрсету» емес екенін, оның орнына қоғамның жақсылық пен жамандық, «Азап, жеңіліс және әділдік» туралы негізгі түсініктерін бейнелейтін сахналық қойылым екенін сипаттайды. Күресші рөлін сомдайтын актерлер, пантомимадағы кейіпкерлер сияқты, адамның осалдығының асыра көрсетілген стереотиптерін бейнелейді: сатқын, мақтанқор, «әдемілікке құмар жігіт». Көрермендер олардың күрес ережелерін бұзғаны үшін азап шегіп, жазаланатынын күтеді – бұл қоғамның әділдік идеологиясының театрлық нұсқасы.
Қазіргі миф
Кітаптың екінші жартысында Барт «Бүгінгі миф дегеніміз не?» деген сұраққа жауап береді, мифті сөйлеу түрі және саясат түрі ретінде талдау арқылы. Алғашқы бөлімнен кейін Барт өзінің таңдаулары мен талдауларын негіздеп, түсіндіреді. Ол Фердинанд де Соссюрдың семиологиясының тұжырымдамаларын пайдаланады, ол объект (белгіленген) пен оның тілдік өрнегі (мысалы, сөз – белгі) арасындағы байланысты және олардың қалай байланысқа түсетінін сипаттайды. Осы құрылымды пайдалана отырып, Барт мифті тағы бір белгі ретінде көрсетеді, оның тамыры тілде, бірақ оған қосымша бір элемент енгізілген. Демек, сөз (немесе басқа тілдік бірлік) мағынасы (қабылданатын мазмұны) мен дыбысы бірігіп белгіні құрайды. Миф құру үшін белгінің өзі белгі ретінде қолданылады, және жаңа мағына қосылады – белгіленуі. Бірақ Барттың пікірінше, бұл кездейсоқ қосылмайды. Біз оны сезінбесек те, қазіргі заманғы мифтер белгілі бір мақсатпен жасалады. Мысалы, қызыл шараптағыдай, мифологиялар билеуші топтың және оның бұқаралық ақпарат құралдарының қазіргі идеологиясына сәйкес келетін қоғамдық идеяны жалғастыру үшін қалыптасады. Барт бұл теорияны Paris Match журналының 1955 жылғы шілде айындағы 326-шы санындағы француз формасында салют беретін жас қара солдаттың суретімен көрсетеді. Суреттегі белгі – салют беретін әскер – жас жігіттің өмірі туралы қосымша фактілерді ұсынбайды. Бірақ журнал оны жас жігіттің өзінен гөрі көбірек бейнелеу үшін таңдады; сурет француздық, әскерилік және салыстырмалы этникалық ерекшеліктердің белгілерімен бірігіп, Франция және оның азаматтары туралы хабар береді. Сурет «Франция – ұлы империя, оның барлық ұлдары, түсіне қарамастан, оның туына адал қызмет етеді» дегенді тікелей көрсетпейді, бірақ белгі және белгіленуінің үйлесімі империялық адалдық, табыс мифін жалғастырады, демек, сурет үшін «маңыздылық» қасиетін береді.
Мифология және мәдени зерттеулер
Барт әлеуметтік тұрғыдан құрылған ұғымдардың, повествованиелердің және болжамдардың белгілі бір мәдениетте сұрақсыз қабылданып, берілгендей болып қалыптасуына, яғни "табиғи" саналып қалуына сілтеме жасайды. Барт "Мифологиялар" еңбегін буржуазияның әртүрлі формаларында мифтердің қалай және неге құрастырылатынын қарастыра отырып аяқтайды. Ол бұл тақырыпқа кейінірек "Мода жүйесі" сияқты туындыларында қайта оралады. "Мифологиялар" (1957) мен Маршал Маклюэннің "Механикалық әйел" (1951) арасындағы параллельдер бар, екеуінде де танымал бұқаралық мәдениеттің түрлі мысалдары (мысалы, жарнамалар және газет немесе журналдардағы мақалалар) сын тұрғысынан талданады.