Идеялық жазу жүйесі және "Блис" символикасы

Кіріспе

Идеографиялық жазу жүйесі – компьютерлік тіл. Блисс символдары немесе Блисс символикасы – бірнеше жүз негізгі символдардан тұратын, әрқайсысы бір ұғымды көрсететін және жаңа ұғымдарды білдіретін жаңа символдар құру үшін біріктірілетін Семантография деп аталатын идеографиялық жазу жүйесі ретінде құрылған тіл. Блисс символдары әлемдегі көптеген негізгі жазу жүйелерінен өзгеше, себебі оның таңбалары ешқандай тілдің дыбыстарын көрсете алмайды. Семантографияны Чарльз К. Блис 1949 жылы жариялаған және оны коммуникацияда қиындықтары бар адамдарды оқытуда қолданды.

Семантика

Блисстің семантикаға деген қызығушылығы Джон Локктың ерте туындыларында көрініс табады. Оның "Адам ақылы туралы зерттеуі" еңбегінде адамдарды терең білім алғандай әсер беретін "нақтыланбаған және мағынасыз сөз формаларынан" сақтауға тырысты. Тағы бір маңызды дерек – Готфрид Вильгельм Лейбництің қытай иероглифтерінің принциптеріне негізделген "characteristica universalis" идеографиялық тіл жобасы. Онда "көрінетін нәрселерді сызықтары арқылы, ал көрінбейтін нәрселерді олармен бірге жүретін көрінетін нәрселер арқылы" бейнелейтін шағын белгілер, сондай-ақ "мағынаны түсінуге қолайлы қосымша белгілер" бар. Бұл семантика саласындағы маңызды еңбек саналды. Блисс олардың "сілтеме үшбұрышын" аса пайдалы деп тапты: біз сезінетін физикалық зат немесе "сілтеме" оң төбесінде бейнеленеді; тәжірибе арқылы білетін мағынамыз (заттың біздің түсінігіміз) – жоғарғы төбесінде; ал біз сөйлейтін немесе жазатын физикалық сөз немесе символ – сол төбесінде. Сөздерді оқығанда немесе тыңдағанда кері процесс жүзеге асады: сөздерден біз сілтемелерге байланысты мағыналарды еске түсіреміз, бұл сілтемелер нақты немесе ойдан туған "құраулар" болуы мүмкін. Блисс әсіресе саяси пропагандамен айналысты, оның мәлімдемелерінде шындыққа сай келмейтін немесе екіұшты сілтемелерге сәйкес келетін сөздер жиі кездеседі.

Грамматика

Блексимволдың грамматикасы табиғатты белгілі бір тұрғыдан түсіндіруге негізделген, оны материяға (материалдық заттар), энергияға (әрекеттер) және адамдық құндылықтарға (ақыл-ой бағалары) бөледі. Табиғи тілдерде бұл сөздердің орнына сәйкесінше зат есімдер, етістіктер және сын есімдер келеді. Блексимволдарда олар тиісінше кішкентай шаршы символмен, кішкентай конус символмен және кішкентай V немесе кері конуспен белгіленеді. Бұл символдар кез келген басқа символдың үстіне қойылып, оны тиісінше «зат», «әрекет» және «бағалау» түріне айналдырады:

blockquote Материяның құрылымы хаотикалық емес екенін көрсету үшін шаршы қолданылады. Энергия символы планетамыздың бастапқы [алғашқы дәуірдегі] әрекетін, яғни жанартау конустарын шығаруын көрсетеді. Адамдық бағалау символы конустың ұшымен тұрғанын көрсетеді, бұл физикада тұрақсыз [құлауға бейім] деп аталатын күй. Барлық заттар мен әрекеттерге қатысты сөздер нақты, миымыздан тысқарыда бар нәрсеге сілтеме жасайды. Бірақ адамдық бағалаулар әр адамның санасына байланысты. Бір ұғым «Блекс сөзі» деп аталады, ол бір немесе бірнеше Блекс таңбаларынан тұрады. Көп таңбалы Блекс сөзінде басты таңба «классификатор» деп аталады, ол «Блекс сөзінің жататын семантикалық немесе грамматикалық санатын көрсетеді». Оған «модификаторлар» деп аталатын префикстер немесе суффикстер ретінде Блекс таңбаларын қосуға болады, олар бірінші символдың мағынасын өзгертеді. Бұл сөздегі таңбалардың (әдетте классификатордың) үстіне «индикатор» деп аталатын қосымша символ қосылуы мүмкін; олар «грамматикалық және/немесе семантикалық маркерлер» ретінде қолданылады. Оң жақтағы сөйлем «Мен киноға баруымды қалаймын» дегенді білдіреді, Блексимволиканың бірнеше ерекшеліктерін көрсетеді:

«Мен» деген сөз «адам» деген Блекс таңбасы мен 1 санынан (бірінші жақ) құралған. 2 санын қолдансаңыз, «Сен» деген жалғыздық белгісін аласыз; көптік белгісін қоссаңыз (жоғарыда кішкентай крест) «Біз» және көптік «Сен» деген сөздер пайда болады. «Қалау» деген Блекс сөзінде «сезімді» (классификатор) білдіретін жүрек, «отты» (модификатор) білдіретін иілген сызық және жоғарыдағы етістік (әрекет) индикаторы бар. «Бару» деген Блекс сөзі «аяқ» деген Блекс таңбасы мен етістік индикаторынан тұрады. «Кино» деген Блекс сөзі «үй» (классификатор) және «фильм» (модификатор) Блекс таңбаларынан құралған; «фильм» — «камера» және қозғалысты көрсететін жебеден тұратын күрделі таңба.

Жазбаның халықаралық стандартталуына қарай

Блиссимболик 1971 жылы Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласында Онтарио мүгедек балалар орталығында (OCCC, қазір Голландияның Блурвью балалар оңалту ауруханасы) балаларға көмектесу үшін қолданылды. Балалардың біркелкі суреттерді көруі маңызды болғандықтан, OCCC-де Джим Грис есімді суретші символдарды суретке түсірді. OCCC-дегі Чарльз К. Блис және Маргрит Бисли екеуі де Грайспен бірізділікті қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. 1975 жылы Ширли МакНоттон басқарған Blissymbolics Communication Foundation деп аталатын жаңа ұйым осы жұмысты жүргізді. Жылдар өте келе бұл ұйым өзінің атын Блиссимволикс коммуникация институты, Пасхалық мөр байланыс институты және ақырында Блиссимволикс коммуникация халықаралық (BCI) деп өзгертті. BCI - бұл Blissymbolics тілін стандарттау бойынша билік ретінде әрекет ететін халықаралық адамдар тобы. Ол Blissymbolics тілінің кеңейтулері мен тілге қажетті кез-келген қызмет көрсету үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. BCI 1971 жылдан бері аугментативті және баламалы коммуникация үшін тілдің қолданылуын үйлестірді. BCI 1975 және 1982 жылдары Чарльз К. Блиспен заңдық келісімдер арқылы лицензия мен авторлық құқық алды. Bliss таңбаларының санын шектеу (қазіргі уақытта шамамен 900 бар) пайдаланушылар қауымдастығына көмектесу үшін өте пайдалы. Бұл сондай-ақ компьютерлер сияқты технологияларды қолдана отырып, Блиссимболикаларды іске асыруда көмектеседі. 1991 жылы BCI 2300 сөздік элементтері мен қосымша таңбалардың графикалық дизайны үшін егжей-тегжейлі ережелерді қамтитын анықтамалық нұсқаулықты жариялады, сондықтан олар жалпы пайдалану үшін Bliss сөздерінің алғашқы топтамасын бекітті. Кейін Канаданың Стандарттау Кеңесі 1993 жылдың 21 қаңтарында ISO/IEC 2022 стандартында қолданылатын кодталған таңбалар жиынтығын ISO IR кодталған таңбалар жиынтықтарының халықаралық тізілімінде тіркеуге демеушілік етті. Көп жылдық сұраныстан кейін, Blissymbolic тілі, ақырында, ISO 639-2 және ISO 639-3 стандарттарына кодталған тіл ретінде бекітілді. Майкл Эверсон Блиссимболикс скриптін Универсалды таңбалар жиынтығына (UCS) қосу және ISO/IEC 10646 және Unicode стандарттарымен пайдалану үшін кодтау туралы ұсыныс жариялады. BCI Юникод техникалық комитетімен (UTC) және ISO жұмыс тобымен ынтымақтасады. Ұсынылған кодтау қолданыстағы ISO IR/169 тіркелген таңбалар жиынтығында қолданылатын лексикалық кодтау моделін қолданбайды, бірақ оның орнына Unicode және ISO таңбалы глиф моделін BCI қабылдаған Bliss таңбалы модельге қолданады, өйткені бұл қажетті таңбалардың санын едәуір азайтады. Блисс таңбаларын қазір көптеген жаңа кездейсоқ ұғымдарды құру үшін шығармашылық жолмен қолдануға болады, бұл ойлап тапқан сөздерді арнайы Блисс индикаторларымен (таңбалау белгілеріне ұқсас) қоршап, ISO IR/169 кодтауында мүмкін емес. Алайда, 2009 жылдың соңына қарай Блиссимболикалық жазу UCS-де кодталмаған. Кейбір сұрақтарға әлі жауап жоқ, мысалы, BCI репертуарына енгізілген кейбір таңбалар (қазіргі уақытта шамамен 24) UCS-де кодталған (сандар, тыныш белгілер, бос орындар және кейбір белгілер), бірақ олардың бірігуі жарияланған Bliss анықтамалық нұсқаулықтарында талап етілетін өте қатаң графикалық орналасулар салдарынан проблемалар тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, таңбалық метрикалар әдеттегі негізді пайдаланбайтын ерекше орналасуды қолданады, ал идеографиялық em квадратты композициялық квадратты анықтау үшін қосымша "жер сызығы" және "аспан сызығы" пайдаланатын Блис таңбалық дизайндары үшін маңызды емес. BCI репертуарын қолданатын кейбір қаріптер UCS-де жеке пайдалану тапсырмаларымен (PUA) кодталған мәтіндермен қол жетімді және қолдануға болады. Тек ISO IR/169 тіркеліміне негізделген жеке BCI кодтамасы мәтін алмасу үшін қол жетімді.

Blissymbolics was used in 1971 to help children at the Ontario Crippled Children's Centre (OCCC, now the Holland Bloorview Kids Rehabilitation Hospital) in Toronto, Ontario, Canada. Since it was important that the children see consistent pictures, OCCC had a draftsman named Jim Grice draw the symbols. Both Charles K. Bliss and Margrit Beesley at the OCCC worked with Grice to ensure consistency. In 1975, a new organization named Blissymbolics Communication Foundation directed by Shirley McNaughton led this effort. Over the years, this organization changed its name to Blissymbolics Communication Institute, Easter Seal Communication Institute, and ultimately to Blissymbolics Communication International (BCI). BCI is an international group of people who act as an authority regarding the standardization of the Blissymbolics language. It has taken responsibility for any extensions of the Blissymbolics language as well as any maintenance needed for the language. BCI has coordinated usage of the language since 1971 for augmentative and alternative communication. BCI received a licence and copyright through legal agreements with Charles K. Bliss in 1975 and 1982. Limiting the count of Bliss characters (there are currently about 900) is very useful in order to help the user community. It also helps when implementing Blissymbolics using technology such as computers. In 1991, BCI published a reference guide containing 2300 vocabulary items and detailed rules for the graphic design of additional characters, so they settled a first set of approved Bliss words for general use. The Standards Council of Canada then sponsored, on January 21, 1993, the registration of an encoded character set for use in ISO/IEC 2022, in the ISO IR international registry of coded character sets. After many years of requests, the Blissymbolic language was finally approved as an encoded language, with code , into the ISO 639 2 and ISO 639 3 standards. A proposal was posted by Michael Everson for the Blissymbolics script to be included in the Universal Character Set (UCS) and encoded for use with the ISO/IEC 10646 and Unicode standards. BCI would cooperate with the Unicode Technical Committee (UTC) and the ISO Working Group. The proposed encoding does not use the lexical encoding model used in the existing ISO IR/169 registered character set, but instead applies the Unicode and ISO character glyph model to the Bliss character model already adopted by BCI, since this would significantly reduce the number of needed characters. Bliss characters can now be used in a creative way to create many new arbitrary concepts, by surrounding the invented words with special Bliss indicators (similar to punctuation), something which was not possible in the ISO IR/169 encoding. However, by the end of 2009, the Blissymbolic script was not encoded in the UCS. Some questions are still unanswered, such as the inclusion in the BCI repertoire of some characters (currently about 24) that are already encoded in the UCS (like digits, punctuation signs, spaces and some markers), but whose unification may cause problems due to the very strict graphical layouts required by the published Bliss reference guides. In addition, the character metrics use a specific layout where the usual baseline is not used, and the ideographic em square is not relevant for Bliss character designs that use additional "earth line" and "sky line" to define the composition square. Some fonts supporting the BCI repertoire are available and usable with texts encoded with private use assignments (PUA) within the UCS. But only the private BCI encoding based on ISO IR/169 registration is available for text interchange.