Кіріспе

Бразилиялық ақын және драматург. Антонио Фредерико де Кастро Альвес (14 наурыз 1847 – 6 шілде 1871) – бразилиялық ақын және драматург, құлдыққа қарсы және республикалық өлеңдерімен танымал. Кондоризм қозғалысының ең белгілі ақындарының бірі, ол «Espumas Flutuantes» және «Hinos do Equador» сияқты классикалық туындыларды жазды, ол оны замандастарының арасында ең биік деңгейге көтерді. Сонымен қатар, «Os Escravos» және «A Cachoeira de Paulo Afonso» өлеңдерінен, сондай-ақ «Gonzaga» пьесасынан үзінділер оған Машаду де Ассиспен «Құлдар ақыны» және «республикалық ақын» деген атақтарды сыйлады. Ал Жоаким Набуко оны «ұлттық ақын, тіпті одан да артық – ұлтшыл, әлеуметтік, адамгершілік және гуманитарлық ақын» деп сипаттады. Афранио Пейшото оны «Бразилияның ең ұлы ақыны, лирикалық және эпикалық» десе, Жозе Маркес да Круз оны «Кондоризмнің жүретін елшісі» және «жанартолық талант, барлық бразилиялық ақындардың ең құштар жаны» деп атады. Альвес романтизм қозғалысының өкілі болды, Бразилиядағы ғалымдар оны «романтизмнің үшінші буыны» деп санайды. Альвес өзінің маңызды туындыларын он алты жасында бастады, ал «Os Escravos» өлеңдерін он жеті жасында (1865) жазды. Олар елде кеңінен таралды, газеттерде жарияланды және жатқа айтылды, бұл елде құлдықты жоюға қол жеткізуге көмектесетін ұрпақтың қалыптасуына ықпал етті. Луис Гама, Набуко, Руй Барбоза және Жозе до Патросиниомен бірге ол құлдықты жою науқанында ерекше көзге түсті, «әсіресе, Баиядан шыққан ұлы ақын Кастро Альвестің тұлғасы». Жозе де Аленкар оның тірі кезінде оның туындыларында «ұлтшылдықтың күшті сезімі, ұлы азаматтар сияқты ұлы ақындарды жасайтын жан» бар екенін айтқан. Оның ең үлкен ықпалы Виктор Гюго, Лорд Байрон, Ламартин, Альфред де Мюссе және Генрих Гейне сияқты романтикалық жазушыларға тиесілі. Тарихшы Армандо Суто Майор ақынның «Соарес Амора атап өткендей, бір жағынан романтикалық поэзияның соңғы нүктесін белгілейді, екінші жағынан кейбір поэтикалық процестерде, белгілі бір бейнелерде, саяси және әлеуметтік идеяларда реализмнің пайда болуын көрсетеді». Дегенмен, Альвесті Бразилияның ең ұлы романтикалық ақыны деп санау керек; оның құлдыққа қарсы әлеуметтік поэзиясы сол кездегі сезімталдықтарды ояртты. Мануэл Бандейра «Бразилия поэзиясының осы әсем Анд тауларындағы жалғыз және шынайы кондор – Кастро Альвес, оның даңқы бүгінгі күні туындыларына салған әлеуметтік ниетімен нығайтылған, шынымен керемет бала» деді. Архимимо Орнелас айтқандай, «бізде Кастро Альвес – революционер, Кастро Альвес – аболиционист, Кастро Альвес – республикашы, Кастро Альвес – суретші, Кастро Альвес – американ табиғатын бейнелейтін шебер, Кастро Альвес – жастар ақыны, Кастро Альвес – жалқыға ортақ ақын, Кастро Альвес – болашақты көретін, Кастро Альвес – ұлттық ақын, ақыры, адам баласының барлық көрінісінде Кастро Альвес болған революциялық күшті табамыз» және ең бастысы, «Кастро Альвес – сүйген және сүйілген адам».

Ерте өмір

Дәрігер Антонио Хосе Альвестің және Клелия Бразилия да Сильва Кастроның ұлы Антонио Фредерико де Кастро Альвес 1847 жылдың 14 наурызында, жексенбі күні сағат онда Кабасейрас шаруашылығында дүниеге келді. Ақынның отбасында "Сесю" деген лақап аты болған. Ол балалық шағын Баияның шет аймақтарында өткізді, бұл оған өмір бойы есінде қалдырды, – деп атап көрсеткен Афранио Пейшото. Оны Сертао туралы әңгімелер мен аңыздарды айтатын қызметші Леопольдина бағып-қадағалады, ал оның ұлы Грегорио Альвестің жеке хатшысы болды. Ол Сан-Феликс қаласындағы бастауыш мектепке қатысты. Ағасымен бірге ол алғашқы сабақтарын Хосе Пейшото да Силва есімді мұғалім және емшіден алды, ал Аристид Мильтон екеуінің Кашоэйра қаласында мектеп директоры Антонио Фредерико Луптың сыныбында бірге оқығанын еске алады. Ол сол кезде Леонидия Фрагаға алғашқы балалық махаббатын сезінді, Архимимо Орнелас айтуынша: "Олар Куралиньода бала кезінде, далада ойнағанда танысқан". Орнелас ақынның өлеңдерін осы естелікпен байланыстырады: "Балалық шақ бақытты, мақсатсыз ағып өткенде / Менің балалық шағымда сенің бейнең көрінді / Мен сенің жұмсақ, кішкентай қолыңды сүйдім. / Сенде құдайлық қанаттар болған / Сен – Сенімнің періштесі едің!"; ол оны тағы екі рет кездестірді. 1854 жылы отбасы провинцияның астанасына көшіп келгенде, бастапқыда Júlia Fetal тұрған үйге қоныстанды. 1848 жылы Феталды оның күйеуі жиырма жасында өлтірген. Жастай Антонио Фредерико сол үйде тұратын әруақтар туралы әңгімелерді естіген. Кейіннен ақынның сүйікті әпкесі болған Аделаида да сол жерде дүниеге келді. Үй Росарио көшесінде, 1-үй нөмірінде орналасқан, бірақ келесі жылы олар Rua do Paço, 47-үй нөміріне көшті. Кастро Альвес осы уақытта Себрао колледжінде оқыды. Ол осы мектепте екі жыл оқыды. 1858 жылы ағаларымен бірге Альвес Макауба бароны, атақты педагог Абилио Сезар Борхеске тиесілі Гинасио Байаноға барды. Ол жерде, Пейшотоның жазбасында айтылғандай, мәдени ортаны тапты: "oiteiros немесе soirées, сол кезде сәнге енген кештер, өнер кештері, музыка, поэзия, өлеңдер мен сөздер айтылуы оны баурап алды" және бұл оның талантын ерте ашуына себеп болды: "біздің ақын он үш жасқа толмағанға дейін, әрине, алғашқы сақталған өлеңдерінен кейін өзін көрсетті". Шындығында, 1859-1861 жылдар оның алғашқы өлеңдерін жазған жылдары. Десембаргадор Суза Питанга 1918 жылы Рио-де-Жанейрода өткен лекциясында әріптесі Плиньо де Лиманы еске алып, Гинасио Байанодағы атмосфераны былай сипаттады: "Бұл әдемі әріптердің жұмсақ және қонақжайлы сарайы, болашаққа ұмтылған қуанышты және жанды легион көптеген оқытушы діни қызметкерлердің аузынан білімнің евхаристиялық нанын қабылдамақ". Оның айтуынша, "жапырақты манго ағаштарының көлеңкелі бақшасы, онда цикадалар хормен ән салады" және "бұрынғы директор доктор Абилио Сезар Борхес өзінің тік жүріс-тұрысы мен асыл мінез-құлқымен 18 жастан 7 жасқа дейінгі жасөспірімдерден тұратын кәмелетке толмағандардың легионын үстемдікке ие болды". Питанга профессорлар арасында Эрнесто Карнейро Рибейро, Эдуардо Фредерико Александр және Антонио Дамасионың ерекшеліктерін атап өтті; қазіргі студенттер арасында Аристид Мильтон, Антонио Альвес де Карвалхал, Одорико Мендес, Рю Барбоса және үш Кастро Альвес бауырлары болды. 1859 жылы Кастро Альвестің анасының қайтысы отбасының жоғалтуларының бастамасы болды. Клелия Бразилия "өкпе әлсіздігінен зардап шекті" және оған қарсы тұра алмады. Зор қайғыға беріліп, эмоциялық проблемалардың бастамасын көрсеткен оның ағасы Хосе Антонио терезеден секіріп, өзін-өзі өлтіруге тырысты. 1861 жылы, әлі де Colégio Baiano-да оқып жүрген кезінде, ол бірнеше газетте "жүректің иесі" Антонио де Македо Костаның құрметіне арналған өлеңдерін жариялады. "Поэтикалық құрмет" сегіз секстильден және жеті буыннан тұрды.

Ресифедегі өмір

25 қаңтар 1862 жылы, әкесі Мария Рамос Гимараеске үйленгеннен кейін көп ұзамай, он төрт жасында Кастро Альвес ағасымен бірге Ресифе қаласына көшіп барды. Ол заң факультетіне қосылу ниетімен, аталған қаланың заң факультетіне қарасты дайындық курсына түсу үшін барды. Тезірек академиялық жастардың әлеуметтік өміріне қатысты, Афранио Пейхото айтқандай: "Содан кейін академияның қарбалас және еркін өмірі, онда дарынды жастар көзге түсуге тырысты, Кастро Альвестің жомарт мінезі, ол ерте жасынан бастап үлкен әлеуметтік мәселелердің даңқына ұмтылды, оны факультеттегі, студенттік қоғамдардағы, театр залдарындағы қоғамдық жиындарда сөз сөйлейтін трибуна және ақын етті. Ол Ресифеге келгеннен кейін ағасымен бірге Сан-Франциско монастырында тұрды, кейін Rua do Hospício көшесіндегі жатақханаға көшті, онда оның болашақ қайын інісі және жақын досы Аугусто Альварес Гимараес та тұрды. Ксавье Маркес екі бауырласты еске алады: Хосе Антонио ақылсыздық ауруханасындағы ақылсыздарға Альварес де Азеведоны оқып берді, ал Кастро Альвес "бильярд ойнап, сурет салып, өлеңдер жазып отырды". Оның өліміне дейін бірге болған тағы бір жақын досы Луис Корнелио дос Сантос, олар кейін Капибарибе өзенінің жағасындағы Ресифе маңындағы шалғай ауданда тұрғанын, онда ол онымен бірге серуендеп, кейінірек жоғалған дәптерден өлеңдер оқыған. Сантос сол кезең туралы былай деп жазды: "Бұл баланың жаны теңдесі жоқ тазалықта еді; оның ақылы молшықпен жарқырады – бала кезіндегі Гюго да осылай болған шығар". Ал Антонио Лурейро де Соуза осы кезең туралы былай деді: "Ол өмір сүрді, және жақсы өмір сүрді, оның өмірінің себебі махаббат пен поэзия арасында өтті". Ресифеде ол өзінің отандасы Плиньо де Лимамен жақын болды: "Олар бірге газеттер жазды және Тобиас Баррето бастаған ағымға қарсы әдеби бағытты ұстанды". Афранио Пейшото оның сыртқы келбетін былай сипаттайды: "Ол кезде ол сұлу, нәзік бойлы, ақшыл терілі, үлкен, жанды көзді, қара және қалың шашты, күшті және әдемі дауысты, қара киім киген, сый-сияпаттары мен мінез-құлқымен көпшіліктің көңілін қоздырып, ерлер мен әйелдердің құрметіне бөленген, ең жұмсақ сезімдерді тудырған жас жігіт еді". 1863 жылдың мамыр айында ол Ресифеде A Canção do Africano (Primávera газетінің бірінші санында) жариялап, ерте жасқа келгендігін көрсетті. Афранио Пейшото оның "бостандықты жоюшы" шақыруын Ресифеде немесе одан бұрын тапқанын айтты және былай қорытындылады: "Егер 'алдын алалар' болмаса, ешкім де осыншалықты ертерек болмас еді": ол он алты жаста еді. Бірақ наурыз айында ол колледжге түсу емтиханын тапсырып, геометриядан сүре білмеді: "оның математикаға қызығушылығы әрқашан болған", деп түсіндірді Афранио Пейшото, бірақ ол бұл сәтсіздікті палаталар сол кезде жабық болғандығымен түсіндірді, сондықтан оған шартты түрде оқуға түсу туралы хабарламаны алу мүмкін емес, тыңдаушы ретінде. Бұл кезеңнен барлығы жоғалып кеткен жоқ: Pesadelo, Meu segredo және Cansaço өлеңдері, сондай-ақ A Canção do Africano сақталды. Португалиялық актриса Евгения Инфанте да Камара 1858 жылы Бразилияға келді, оңтүстіктен солтүстікке қарай сапар шегіп, Companhia Dramática Furtado Coelho компаниясымен елдің турнесін бастады. Ол әдемі әйел деп саналмаған, бірақ ол "әдемі сұлулықпен, ақылды, білімді, жүйкелі және белсенді, азғырулар мен ерекше қалауларға толы" болды. Ақын оны алғаш рет Сальвадордағы Сан-Жуао театрында "Далила" пьесасын ұсынған кезде он бес жастан асқан болатын, содан кейін оған ғашық болды. Ол оны бірнеше жылдан кейін Ресифеде компанияның басты актрисасы ретінде қайта көреді. Афранио Пейшото өмірінде үлкен әсер ететін құмарлықтың басталуы осы уақытқа жатады деп болжады. 1864 жылдың 9 ақпанында бірнеше ай бұрын ақылдан адасқан ағасы Хосе Антонио өзін-өзі өлтірді. Көптеген қиындықтарға тап болған Кастро Альвес өкпе ауруына байланысты Баияға оралды. Осылайша ол колледжде бірнеше рет болмады, оның оқуына түсуге тырысты, ал бірінші жылы сәтсіз аяқталды; туберкулезбен ауырып, оған Mocidade e Morte (оның бастапқы атауы O Tísico) атты өлеңдерін берді, онда ол былай деп жазды: "Мен өзімде генийдің бұрқалуын сезінемін / мен жарқын болашақтан тыс көремін" бірақ "Мен қазір болашақ үшін жерді / даңқ үшін ештеңе жоқ, махаббат үшін қабір" Ол тек 1865 жылы 18 наурызда Ресифеге оралды, онымен бірге Фагундес Варелла; 10 тамызда ол Заң факультетінде О Сабио оқыды және сол айдың 19-ында Парагвай соғысына арналған еріктілердің академиялық батальонына кірді, Сан-Паулуға барар алдында қысқаша аялдама үшін. Риода Фернандес да Куньяның ұсыным хатпен Альвес өзін танымал жазушы Хосе де Аленкармен таныстырды, оған "А Каскада де Паулу Афонсу" (өлеңнің уақытша атауы) эскиздерін оқыды. Бұл кездесу Аленкардың 22 ақпанда Correio Mercantil газетінде жариялаған "Um Poeta" мақаласына әкелді. Аленкар сондай-ақ Кастро Альвесті Машаду де Ассиспен таныстырып, оған ұсыным хатымен бірге "Құлдардың ақыны" деген сөздерді жазды: "Жас Дантенің Виргилийі бол, оны жолсыз жолдармен жетекте, онда көңіл көшіп, бейжайлыққа және соңынан даңққа жетеді, олар таланттың әсем комедиясының үш максималды шеңбері". Кастро Альвестің Рио-де-Жанейрода болған кезінде Бразилия империясы Парагвай соғысындағы сәтті Humaitá өткелімен жеңіске жетті. Көпшілік көшеге ағылып, жетістікті тойлады, ал Кастро Альвес Diário do Rio de Janeiro газетінің балконына шықты (Rua do Ouvidor, No. 97), онда ол "өзінің сирек соғыс өлеңдерінің бірін, көпшілікке ұнаған, баспасөз мақтаған жағдайлық өлеңдерін" оқыды, деді Пейшото, бірақ Альвес өзі кейін өлеңді жазған қолжазбада: "жарияламаңыз" деп жазды (оның редакторы бұл ұсынысқа құлақ бермеді). Осы газеттің біріндегі залдардың бірінде ол өзінің пьесасынан, Гонзагадан үзінділерді шағын интеллектуалдар аудиториясына ұсынды, ал газет кейіннен оны "мырза Кастро Альвеспен марапатталғанын" жариялады. Мұндай жетістіктер оны мақтан тұттырды, бірақ қарапайымдық танытты; наурыз айында ол Евгениямен бірге Сан-Паулу қаласына барды, онда ол жастардың құрметіне ие болды, ал Хоаким Набуко сияқты тұлғалардың қызғануына себеп болды. Сан-Паулуда Кастро Альвес бостандық шеңберіндегі Америка ложасына қатысты, онда Руй Барбоза белсенді мүше болды, ол ложа мүшелеріне өздеріне тиесілі құлдарды дереу босатуға міндеттейтін жарлық шығарды. Сан-Паулу ложасы саяси аренада маңызды институт болды, ал Сан-Паулу заң факультетінің студенттерінің қатысуы олардың "Атеней" студенттік ұйымына қатысуынан кейін болды, онда Альвес "әдеби комиссияның" мүшесі болды, сонымен қатар Хоаким Набуко да мүше болды. Академиялық уақытта Руй Барбоза мен Кастро Альвес Буха Паулистаның құрамында болды, бұл бастапқыда неміс Burschenschaft негізінде құрылған құпия заңдық қоғам, студенттерге қиын жағдайларда көмек көрсетуге арналған, бірақ Сан-Паулуда академиялық ортадан асып, өзара қолдау арқылы елде билікке көтерілген әлеуметтік сипатқа ие болды, осылайша комиссияның бес мүшесінің арасында ...

Аңшылық кезіндегі жазатайым оқиғалар және аяқ ампутациясы

Қоғамдық сөздерге үнемі шақырылудың және Евгениямен болған құмарлы даудан туған эмоционалдық шаршауға тап болған ақын "терең депрессияның" құрбаны болды және жалғыздық іздеді. "Мен оқымадым, жазбадым, тек қана серуендедім, темекі шектім, аң аулауға шықтым, тіпті бір рет те оқ атпадым", - деді Афранио Пейхото. 1868 жылдың 1 қарашасында, Пейхотоның айтуынша, Кастро Альвестің туберкулезінің нашарлауын еске түсіре келе: "ол Брас маңында бір күн өткізуге кетті, сол күні түстен кейін мылтығын алып, далаға шықты. Қазандықта секіргенде, мылтық төмен қарап, оқ атылып, қорғасын Альвестің сол аяғына тиді. Ол досы және хатшысы, Баиялық дәрігер Лопес дос Анжостың үйіне сүйреліп барды, содан кейін оны қазіргі No. 33 үйге жеткізді. Осы дәрігер мен досынан басқа, Итауна бароны және провинция президенті хирург Кандидо Борхес Монтейро да көмектесті. Бірақ жара нашарлап, жазылуға үміт қалмады, ал бұрынғы өкпе аурулары қайта оянды". Осы кезеңде оның досы Луис Корнелио, сотта тұратын, оны шақырды, онда медициналық көмек жақсырақ болды. 1869 жылдың 19 наурызында ол досымен бірге Сантосқа аттанды. Жеке қоштаса алмағандарға, ол бұрынғы кететінін хабарлаған "Ипиранга" газетінде жарияланған хабарлама арқылы қоштасты, ал 30-ы күні Сан-Паулу қаласындағы достарына "Correio Paulistano" газетінде әсерлі алғыс хат жариялады. Кастро Альвес 21 наурызда Рио-де-Жанейроға келді; онда оған ампутация жасалды, оны Рио-де-Жанейро медицина факультетінің хирургтары мен профессорлары Андраде Пертенсе мен Матеус де Андраде жасады: олар оның сол аяғының төменгі бөлігін ешқандай анестезиясыз кесіп тастады. Өкпе жағдайы, бірнеше қан құсып, хлороформды (сол кездегі жалғыз анестезиялық құрал) қолдану мүмкін болмады: оған ауырсынуды басу үшін тек мата тіреуге ғана мүмкіндік болды. Пейхото айтуынша, ол ауырсынынан әзілмен жасырды: "Кесіңіз, кесіңіз, доктор, мен қалған адамзаттан гөрі аз материалмен қаламын". Операция, маусымның алғашқы күндері жасалған, 21 шілдеде Сан-Паулудың "Ипиранга" газетінде жарияланды; ақын, енді ағаштан жасалған протез киген, "жаңа көктемге" жететінін қиялдаған ұзақ қалпына келтіру кезеңі басталды. Луис Корнелио мен оның әйелімен бірге болған кезеңде оның үйі жас суретшілер мен зиялылар жиі келетін "Кішкентай салонға" айналды, сондай-ақ оның "Ортатүндегі періштелер" поэмасында еске алған Кандида мен Лаура сияқты қысқа мерзімді махаббаттары болды. Бірақ ол әлі де Евгения Камарамен аяқталған махаббатына қайғырды және 17 қарашада актрисаға "Қош бол" өлеңінің жолдарын жазды: "Қош бол! Мәңгілікке қош бол! Желдің дауысы / мені жартастарға шақырып, соғып тұр, / мен жақын арада мұхитты тастаймын / арамызға миллиондаған толқындар келеді"; Ол 1910 жылы Ксавье Маркес жариялаған осы өлеңге жауап ретінде былай деп жазды: "Қош бол, осы жанның бауыры, мен саған қош бол! / Бірақ мен бұдан ешқашан қашып құтыла алмаймын! — / Көк менің дұғаларыма мейірімді болсын / Бір күні сенің және менің қайғы-қасіреттеріміз тоқтап қалады!" және "Иә, Құдай саған берген / Жаратушы Иенің нұрлы сәулесімен жарық етті! Ал даңқ! / Өмір сүр, арман көр, ән айт, осы көкжиек! / Бразилия сіздің есіміңізді өз тарихында қалдырғысы келеді" деп жазды және "Қош бол! Егер бір күні тағдыр бізді бауыр ретінде немесе ғашық ретінде кездестірсе, әрқашан! Әрқашан! Мен сені табамын" деп сөздерін қосты. Отбасымен, достарымен бірге болғаннан кейін, Кастро Альвес 1869 жылдың 25 қарашасында Баияға аттанды; Гуанабара шығанағын кезіп өткенде, ол онда жариялау жоспарлаған кітаптың атауын ойлап тапты: "Жұмылатын көбіктер".

Баияға оралу

Архимимо Орнелас жазған есебіне сәйкес, Кастро Альвестің Сальвадорға келгені оның дене және рухани құлдырауымен сипатталды: "Ол әкесінің үйіне кіргенде, өгей анасы мен оны жақсы көретін жас әпкелері күтіп алды – бұл қозғалтатын көрініс болды. Ол күшті, тік бойлы, сенімді және қайратты болып кеткен еді, ал енді қансырап, мүгедек болып, кеудесі ауырып, жаны ащылыққа толы күйде оралды". Отызбасы мен достарының қамқорлығында ол бір кезде оған шабыттанған еврей қыздарын кездестірді, бірақ Естер енді күйеуге шығыпты. Ол бұл жайттан қатты қиналғандай болды және үйдің терезесінен оларды көргенде, қағаз пышақпен кеудесіне тығып өлімін сахналады. Олар бұл әрекетін күлкілі деп есептеп, оған үмітін жоғалтпауға ишара жасады. 29 қаңтарда ол Баияның шұғылалы аймағына соңғы сапарына аттанды, кемемен жүзіп, "Парагуасу толқындарын жарып, шөлдің терең жалғыздығын іздеді, Саул сияқты рухымның бейшаралығын тойдыру және қайғы мен азаптан шаршаған, құрғаған қанымды қайта жаңғырту үшін", – деп Луис Корнелиоға жазғандай. Содан кейін ол күйеу інісі Аугустомен бірге Куралиньоға бет бұрды, онда, Архимо Орнелас айтуынша, ол өткен жылдың соңында болған және сол кезде үлкен резонанс тудырған Аллан Кардектің қазасының әсеріне тап болды. Осы оқиға оны өлімнен кейінгі өмір туралы сұрақтар тудыратын өлеңдер жазуға итермеледі. Фернандо Коррея да Силва "Санта-Изабель-ду-Оробу шаруашылығында Кастро Альвес бала кезіндегі сүйіктісі Леонидия Фрагамен кездесті, ал қазір ол оны әрқашан күткен әдемі бойжеткенге айналған еді. Ол алғашқы құмарлықты қайта жаққан ба? Егер өлім тыныс алатын болса, неге?" – деп жазды. Оның жаназасы қаза болған күнінен кейін (7 шілде) өтті және ол 527-ші қабірге жерленді. 1874 жылы оның сүйектері күйеуінің қабірі үшін сатып алған өгей анасы Мария Рамос Гимараеске тиесілі 1-ші блоктағы мавзолейге көшірілді. 1940 жылы 22 қыркүйекте Рио-де-Жанейрода қайтыс болған оның қарындасы Аделаида "ақынның естелігін адал сақтап, оның қолжазбаларын сақтап, өмірі туралы мәлімет берген" деп жазды Афранио Пейхото, сонымен қатар "Кастро Альвестің даңқы оған көп қарызды" деп қорытындылады. 1971 жылы жазушының қайтыс болғанына 100 жыл толуы тойланды. Ақынның шөбере інісі пантеон салуды жақтағанмен, Сальвадордың сол кездегі мэрі Антонио Карлос Магалхаес оның сүйегін Praça Castro Alves монументіне ауыстыруға шешім қабылдады. Бұл рәсім сол жылдың 6 шілдесінде ерекше салтанатсыз өтті. Тек жиырма бір жасында императорлық астанада алған құрметтен кейін және сонан соң "сегіз жылдан да аз уақыт ішінде, жасөспірімдік пен жастық шақ арасындағы ақымақ жылдарда, Кастро Альвес біздің әдебиетімізде теңдесі жоқ шығарма қалдырды", – деп Афранио Пейхото атап өтті. Ол оны Рю Барбоса, Хоаким Набуко, Родригес Альвес немесе Афонсо Пена сияқты болашақта танымал болатын замандастарымен салыстырды: егер олар да оның сияқты жиырма төрт жасында қайтыс болғанда, "олардың есімдері де есте қалмас еді және сол кезде басқалары ғасырларға созылатын даңққа ие болған болар еді".

Саяси жағдай

Кастро Альвестің шығармаларын зерттеуші американдық ғалым Джон М. Толман үшін оның "биографиясы поэзияны анықтауға немесе оны түсінудің кілті ретінде емес, тек тарихи тұрғыдан сәйкес келетін жағдай ретінде ғана қызмет етеді, онда біз ақынның тактикалық шығармашылығын шынайырақ көре аламыз". Осы тұрғыдан алғанда, тарихи және мәдени панорама "оның поэзиясының белгілі бір тақырыптарын, көзқарастарын және тіпті техникасын түсінуге көмектеседі". Император Педро II билік еткен кезде Бразилияда құлдық жүйе басым болды, 1867 жылы солтүстік-шығыс аймағында елдегі құлдардың 47% (774 мың адам) шоғырланды, ал Сан-Паулуда кофе өндірісі 1864 жылдан 1874 жылға дейінгі он жылдық ішінде құлдардың санын екі есеге арттырды. Бұл құлдықты жою мәселесін сол жерде қара нәсілділердің көптеп шоғырланған Сальвадор және империяның астанасы Рио-де-Жанейро сияқты қалалардағыдай маңыздырақ етті. 1850 жылдан бастап Африкадан құл саудасына Еузебио де Квейрос заңымен тыйым салынды, ал 1851 жылғы 29 қазанда Баиядағы Итапарика аралындағы "Понтинья десанты" оқиғасы – құл саудасын тыйым салуды айналып өтуге жасалған соңғы құжатталған әрекет болды. Бұл провинциядағы саудагерлер мен құл иелері тарапынан қарсылық тудырды. Ол кезде елде тек екі заң мектебі болды, екеуі де 1828 жылы құрылған: біреуі Ресифеде, екіншісі Сан-Паулуда. Екеуінде де елдің зиялы қауымына либералдық және азаматтық көзқарас сіңірілді, сонымен қатар ұлттық біртүлік туралы ұғым да қалыптасты, бірақ ол провинцияларда іске аспады. Бұл академияларда оқытушылар мен студенттерге қоғамдық өмірде католиктердің ықпалын тоқтатуды уағыздаған Эрнест Ренан, Сильвио Ромероның сөзімен айтқанда, "жаңа идеялар жиынтығын" әкелген позитивизммен Аугуст Конт сияқты еуропалық авторлардың әсері болды. Оған эволюционизм, заң мен саясаттағы өзгерістер, реализм және натурализм қосылды, бұл елді реформалауға деген ниетті күшейтті. Еуропада бірнеше төңкеріс болды. Францияда 1830 жылғы төңкеріс болды, ол 1847 жылы (Кастро Альвестің туған жылы) корольді құлатуға және континенттегі алғашқы сайлауды тікелей, құпия және барлық ер адамдарға берілетін сайлау құқығымен өткізуге әкелді. Италия мен Германия ұлттық идеяларды бейнелейтін бірігу үшін күресті. Бұл елдердің бірінде партизандық көшбасшы Джузеппе Гарибальди маңызды рөл атқарды, ол Бразилияда соғысқан және бразилиялық Анитаға үйленген болатын. Кастро Альвестің замандас болған бразилиялық маңызды оқиғалардың арасында масондықпен байланысты діни мәселе бар. Кастро Альвестің замандастары мен достары Луис Гама және Руй Барбоза сияқты масондар болды. Кастро Альвес де масон болды және бұрынғы екеуімен бірге "Радикал Паулистано" газетінде және құлдықты жою науқандарында жұмыс істеді. Америкадағы испан колониялары азаттық алғаннан кейін, бірнеше елдер өздерін орнықтыруға дейін ішкі және сыртқы қақтығыстарды бастан кешірді. Парагвай соғысы Оңтүстік Америкадағы ең ірі қақтығыс болды, Бразилия, Аргентина және Уругвайды Парагвай диктаторы Солано Лопеске қарсы үштік одақта біріктірді. Ол 1864 жылы Мато-Гросу-ду-Сул штатының аумағына шабуыл жасады, ал келесі жылдары Риачуэло теңіз шайқасы және Умаитадан өту сияқты эпостық шайқастар өтті (соңғысы Рио-де-Жанейрода ақынның импровизациясына лайық болды). Оңтүстік Америкадағы кезеңді Платина соғысы (1852) және Испания мен Перу арасындағы Испания-Оңтүстік Америка соғысы сияқты басқа да қақтығыстар белгіледі, Испания Перудің тәуелсіздігін 1864 жылға дейін мойындамады. Бұл қақтығыстарға Чили, Боливия және Эквадор да қатысты және тек АҚШ-тың араласуымен аяқталды. Әртүрлі қақтығыстарға қарамастан, Пан-американизм идеялары 19 ғасырдың басынан бері жасырын болды, оның Бразилиядағы жақтасы Жозе Бонифасио болды, ол жаңа елдерді өз тәуелсіздігін сақтау үшін біріктіруді қолдады. Жоаким Набуконың айтуынша, 1870 жылға дейін созылған Парагвай соғысының нәтижесі екіұшты болды: бір жағынан жеңіс Бразилиядағы монархияның гүлденуіне әкелді, бірақ сонымен бірге оның құлдырауын бастады. Карлос Эмилио Фарако мен Франсиско Марто де Моура авторларының "O Navio Negreiro" талдауындағы сөздері бойынша, Кастро Альвестің поэзиясы "сол заманның тарихи сәтін көрсетеді: монархияның құлдырауы, құлдықты жою күресі және республикалық науқан".

Әдебиеттегі романтизм

Романтизм – өзінен бұрынғы классицизмге қарсы келген эстетикалық бағыт. Егер соңғысы аристократияны қалайтын болса, алғашқысы буржуазияны бейнеледі: оның авторлары орта және қара халықтан шыққан жастар, сондай-ақ олар сомдаған кейіпкерлер еді. Сондықтан романтиктердің ерекшелігі – субъективтік және шығармашылық еркіндік (сезімдердің басымдығы, тарихилық, пессимизм, тіпті шындықтан алшақтау және табиғатқа табыну). Бұл эстетикалық бағыт Еуропадағы Француз революциясынан кейін қалыптасқан буржуазияның өркендеуінен туындады: Англияда орта ғасыр мен Шекспирдің шығармаларына құрмет көрсерілді. Германияда Гете мен Шиллердің туындыларында әлеуметтік қайшылықтар бейнеленді, онда пессимизм, эмоция, меланхолия және өлімге құрмет әлеуметтік өзгерістерге қарсылық ретінде пайда болды. Кастро Алвесқа бірнеше еуропалық авторлар әсер етті: Лорд Байрон, Ламартин, Мюссе, Генрих Гейне және тіпті француз тіліне аударылған Шекспир, Ледо Ивоның сөзімен айтқанда, «нағыз романтикалық құштарлыққа» айналды. Бірақ оның ең үлкен ықпалы Виктор Гюго болды: Кастро Алвестің айтуынша, Виктор Гюго – «оның ұлы ұстазы», «лирикалық, саяси және трибундық сипаттағы жасырын емес жақындықпен байланысқан», одан көп нәрсе сіңіріп алып, «Хюгоның шексіз мұхитынан көптеген көріністер, тақырыптар мен бейнелерді» жинап, «оны ең оңай түрде еліктеуге және қайталауға» мүмкіндік берді. Португалияда осы бағыттың көрнекті өкілдері – Алмейда Гаррет, Александр Геркулано, Жулиу Диниш және, соңында, Камилу Каштелу Бранку болды. 1825 жылы басталып, романтизм онда төрт онжылдыққа созылды, ғалымдар оны үш кезеңге бөледі: бірінші буын (1825-1840 жж.); екінші буын (1840-1860 жж.) және, соңында, үшінші буын 1860 жылдан бастап, реализмге бет бұрған авторлар қалыптастырды. Бразилияда бұл бағыт 1822 жылы ел тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық сананы нығайту қажеттілігімен бірге келді. Португалиядағыдай, әдебиетшілер романтизмді үш буынға бөлді: бірінші буын ұлтшылдық пен патриотизммен ерекшеленді (оның ішінде Гонсалвес Диас және Гонсалвес де Магальяес); екінші буын Лорд Байронның ықпалымен ерекшеленді, махаббат, өлім, күмән, ирония, сарказм және кейбіреулерінде сатанизм тақырыбына ден қойды (оның өкілдері – Казимиру де Абреу, Алварес де Азеведу, Жункера Фрейре және Фагундес Варела); және, соңында, үшінші буын, «кондорлар» және аболиционистерден тұратын, олардың ең көрнекті өкілі – Кастро Алвес.

Дидактикалық талдау

Кастро Альвестің поэзиялық шығармашылығы дидактикалық туындыларында екі топқа бөлінеді: әлеуметтік поэзия және лирикалық махаббат поэзиясы. Фарако мен Мура пікірінше, сыртқы әлемге бейімделе алмауын ішкі қайшылықтарының нәтижесі деп түсіндірген басқа романтик ақындардан өзгеше, Кастро Альвес бұл мәселені адамның ортасына бейімделе алмауымен және "жәбірлеушілер мен құйрылғандар арасындағы мәңгілік күреспен" негіздеген. Ақынның туындылары лирикалық және махаббат туындыларынан өзгеше "әлеуметтік сипаттағы поэзияны" қамтиды. Тіпті лирикалық өлеңдерде де Кастро Альвес "махаббат пен әйелдерге қатысты реалистік және сезімтал көзқарасқа" ие, себебі олар, әлі де идеалды түрде әдемі және мінсіз болғанымен, нақты, жасқанды адамдар. Самира Кампеделли оның шығармаларын ұқсас бағытта талдады: "Кастро Альвестің поэзиясы белгілі бір "Байрондық аурудан" өзгеше және оған қарсы, екі аспектіні ұсынады: сезімтал махаббат лирикасы және эпикалық кондоризм". Бірінші жағдайда, жалынды лирика нақты әйел бейнесінен туындайды, жақын және бағындырылған, ал екіншісінде ол құлдарды қорғай отырып "көңілді, ашық, тура" тонмен жаңашылық жасайды және олардың қайғысын "гиперболалық және көркемдікпен", "күшті соққылармен" бейнелейді, соның арқасында алдыңғы буынның "өздігіне ортақтасқан" көзқарасынан өзгеше болады.

Сын

Нью-Мексико университетінің бразилиялық әдебиет профессоры Джон М. Толман ақынның шығармаларын талдап: "Сыншылардың жиі кездесетін қателігі – бразилиялық авторларды жасанды түрде жіктеу, соның ішінде Кастро Альвесті де ерекше атап өтуге болады", - деп ойланды. Маркус да Круз өзінің "Әдебиет тарихы" еңбегінде былай деп жазды: "Карлос де Лаэттің айтуынша, оның көптеген өлеңдері Кондор мектебінің тән ерекшелігіне ұшырайды, ол Гюгодан еліктеуден басталып, таза гонгоризмге ұласты". Фаусто Кунья Кастро Альвестің туындыларындағы негізгі кемшіліктерді атап көрсетті: техникалық және тақырыптық жағынан дамымаған, шектеулі ақын; оның барлық шығармашылығы романтизмнің қазіргі стандарттарына сәйкес келеді, "лирада бір ғана ішек бар ақын" және тіпті ол ішек те қарызға алынған. Оның талдауынша, "1868 жылдан бастап оның поэзиялық тұлғасы дербестікке ие болып, замандастарына әсер ете бастады, ақыл-ойы жетілген кезде. Евгения Камарамен арадағы үзіліс және Аньезе Тринчи Мурриге соңғы махаббаты оны қайтадан ультраромантикалық банальдықтар теңізіне тастады, олардың көпшілігі қазірдің өзінде ескірген". Кунья сөзін жалғастырып, негативті қорытынды жасады: "Кастро Альвестің поэзиялық жолы көп жағынан қызықсыз және ақынның "жетілген" екендігі туралы тезисті қолдайтын сияқты. Оның лирикасы 1869 жылдан кейін прогрессивті түрде әлсірегенін айтуға болады. Егер Кастро Альвестің жасөспірімдік туындылары пастиштерге толы болса, оның ересек өміріндегі туындылары қажетсіз араласулардан зардап шегеді. Соңғы кезеңде ол бізге қалдырған әсер – "қанағаттанған" немесе "толыққан" адам емес, керісінше, оптимизм мен энергияның ерекше шақырымдарымен жойылған адам". Фаусто Куньяның пікіріне қарсы, Джон М. Толман ақынның шығармаларын талдаудағы кемшілік – антологиялардағыдай, жаңа туындылардың арасына ескі туындыларды қосу екенін айтты, сондай-ақ оның соңғы туындылары Бразилияда көп жақтаушысы жоқ екенін атап өтті. Толман "Баияға оралғаннан кейін жазылған өлеңдері айқын тұтастық сипаттарын көрсетеді" деп есептеді және оның жетілген өлеңдеріне жасалған талдау бұрынғы кезеңдерден алынған өлеңдермен шатастырылған; Кунья сияқты негативті сынға қатысты американдық автор: "Әдеби мақтаудың бір кемшілігі – сыншының бағасының ауырлығы, ол көбінесе әділ бағалауға кедергі келтіреді". Виктор Гюгоның Кастроның туындыларына әсері туралы айта келе, Ледо Иво оны Гюгодан еліктеген, теңізді көрмеген Рибоға теңеді, сондықтан "Кастро Альвес Пауло Афонсо шарлауығын сол жерге бармай-ақ мақтап, оның көрінісі келушілерге қарағанда көбірек сенімді және шынайы". Сол автор, ақынға шабыттанған романтиктердің (жоғарыда аталған Гюго, Байрон, Ламартин, Муссе, Хайне және тіпті Эспронседа) ықпалы туралы: "олардың көпшілігін ол аударды, пародиялады, еліктеді және тонады, осы пародияларға, еліктеулерге және тонауларға жаңа тілдің күшін сіңіріп, қызулықпен өртеді", сондықтан "біздің тіліміздегі ең түпнұсқа ақындардың бірі, және өзінің жарылыстарына қатты құштар, сонымен қатар еліктеу мен қайталауды жақсы көреді", бірақ ол мұны "осылай шеберлікпен және қуанышпен" жасайды, сондықтан ештеңе оны жарамсыз деп танымайды және португал тілін қатаң сақтап, оның өлеңдері "оқылатын" болып қалады. Уберландия Федералды университетінің магистранты Кастро Альвестің қара нәсілді адамдар туралы көзқарасы мен Луис Гаманың қара нәсілді адамдар туралы үшінші тұлғада сөйлегенін, ал Гама бірінші тұлғада сөйлегенін атап өтті, содан кейін: "Луис Гама сол кездегі дискурсивтік құрылымдарда өзгерістерді насихаттау үшін афро-бразилиялық жекелікті құруға көмектесті, ал Кастро Альвес қара нәсілді адамды пассивті және мойынсынушы тұлға ретінде бейнеледі" деп қорытындылады.

Құрмет көрсету

1881 жылы 6 шілдеде, ақынның қайтыс болғаннан кейін он жыл өткен соң, Сальвадордағы маңызды алаңдардың бірі – Ларго до Театро оның құрметіне қайта аталды; 1919 жылы итальян мүсінші Паскуале де Чирикодан мүсін жасауға тапсырыс берілді; ескерткіш бұрын "Колумб шөмелегі" орналасқан жерге қойылды және 1923 жылы 6 шілдеде ашылды; 2,9 метрлік мүсін 11 метрлік тұғырға орнатылған, ал тұғырдың алдында құлдар жұбының мүсіні бейнеленген, олардың құлдықтан азат болу жолындағы күресін көрсетеді: Кастро Альвес алаңы – Сальвадордың символы. Осы алаң туралы айта отырып, Каэтано Велосо Кастро Альвестің "Алаң халыққа арналған, аспан – кондорға" деген шумағын "O Povo ao Poder" өлеңінен қайталай келе, оған "Кастро Альвестің алаңы халыққа тиесілі / Аспан ұшаққа тиесілі" деген құрметін білдірді. 1895 жылы Куралхино муниципалитеті Кашоэйрадан тәуелсіздік алды; жылдар өткен соң, қаланың атауы ақынның құрметіне Кастро Альвес деп өзгертілді (кейбір деректерге сәйкес, бұл өзгеріс 1900 жылғы 25 шілдедегі №360 штат заңымен, ал басқалары 1910 жылғы 25 маусымдағы №790 заңмен жасалған). "ТКА" деп белгілі бұл орын 2013 жылдан бері Бразилияның ұлттық мұрасының бір бөлігі болып саналады, IPHAN тізіміне енгізілген. 1971 жылы 8 наурызда Баия штатының сол кездегі губернаторы Луис Виана Филью, ақынның қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай, Кабасейрас фермасының бұрынғы бас кеңсесінде Кастро Альвес тарихи паркін ашты. Парктегі музейдің жалпы ауданы 52 мың шаршы метрді құрайды және ол қаланың орталығында орналасқан. Жазушы Эдивальдо Боавентураның сөзіне сүйенсек, бұл кеңістік ақынның "туған жері мен балалық шағының оқиғаларын" еске түсіру мақсатында құрылған. 1977 жылдан бастап ақынның туған күні ресми емес түрде Ұлттық поэзия күні деп саналды және 2015 жылға дейін осылай аталып өтілді, содан кейін сенатор Альваро Диас Карлос Драммонд де Андраденің құрметіне басқа күнді ұсынды; бұл заң қабылданғаннан кейін оның туған күні Бразилияда поэзия күні ретінде ресми түрде тоқтатылды. 2019 жылы Pelourinho халықаралық әдеби фестивалінің (Flipelô) үшінші шақырылымы ақынға арналды.

Ескерткіштер мен мүсіндер

Сальвадордағы Де Кириконың мүсінінен бөлек, Бразилияда ақынға құрмет көрсету үшін тағы да ескерткіштер бар. Рио-де-Жанейродағы Пассейо Публикода ақынның қоладан жасалған бюсті орналасқан, бұл мүсінші Эдуардо де Саның 1917 жылы ашылған туындысы. Оның ерекшелігі – әртүрлі түсті мәрмәрден жасалған тұғыры. Рио-де-Жанейроның «Bahia Illustrada» журналында жарияланған мақала, авторды атамай, бұл жұмысты сынға алды: «Пассейо Публикодағы Кастро Алвес бюсті оның богемиялық және студенттік өміріндегі ешкімге көңіл бөлмеген достарына ұқсайды», – делінген. Сондай-ақ, мүсіннің «оның бет-пішінімен ешқандай ортақтығы жоқ» екені айтылып, оның ақынға арналғаны тек қоламен жазылған аты арқасында ғана белгілі екені қорытындыланды. 1947 жылы Ресифеде ақынның туған күніне арналған бюст ашылды. Бұл жұмысты мүсінші Селсо Антонио де Менезес жасаған, ол Адольфо Сирне алаңында, Кастро Алвес оқыған заң факультетінің алдында орналасқан. 1948 жылы бразилиялық мүсінші Умберто Коццо Италияға сапар шегіп, Флоренцияда «Азаттық ақыны» мүсінін жасады, оны «Ação Cultural Castro Alves» қаржыландырды. Бұл елде танымал болған мүсінші мүсінді таңдау конкурсында жеңіске жетті, жүлдесі – бір жылдық Еуропа саяхаты. Саяхат сол жылдың тамызында басталды. Конкурс 1947 жылы, ақынның туған күнінде аяқталды. Жеңімпазды таңдау отырысы (онда Матеус Фернандес, Селита Вакани, Франсиско Андраде, Альмир Пинто, Хонорио Песанья және Модестино Канто да қатысты) фильмге түсірілді. Коццо скульптор Марио Кравоның ұстазы болды, ол анасының жағынан ақынның туысы еді. Елдің әртүрлі аймақтарында ақынға арналған тағы да бірнеше мүсіндер орнатылған. Жакобина қаласындағы Праса да Матрицте орналасқан ақынға арналған ескерткіш 2016 жылы қайта жаңартылды.

Бразилия әдебиет академиясы

Бразилия әдебиет академиясы (ABL) оның құрметіне, академияның негізін қалаушы мүшесі Валентим Магалхаестің ұсынысымен, жетінші креслосын атады, оның қамқоршысы Кастро Альвес болды. Оның креслосы академия ішіндегі алғашқы маңызды даудың ортасы болды, 1905 жылы; сол жылы Евклид да Кунья 7-ші креслоның негізін қалаушы Валентим Магалхаес бос қалдырған орынға сайланды, ал әдеби сыншы Сильвио Ромеро Бразилиялық силогтың жаңа мүшесін қарсы алу сөзін сөйледі. Ромеро, Тобиас Баррето сияқты Сергипеден шыққан, Кастро Альвестің туындыларын Ресифедегі студенттік жанжалдарға байланысты сынға алды (Афранио Пейхотоның сөзімен айтқанда, провинциализм мен жақпарушылық салдарынан). Протоколға сәйкес мақтау айтуға тиіс болған сөйлеуінде ол өзінің жазбаларының даулылығына тоқталып, тіпті онда болған Республика Президенті Афонсу Пенаны да ренжітті, сондай-ақ Кастро Альвесті (қамқоршы), Валентимді (негізін қалаушы) және Куньяны (қызметке кіруші) қатаң сынады. Академияның ғимараты салынғаннан кейін, онда "Романтиктер залы" ашылды, онда бразилиялық романтизмнің негізгі авторларының бюстері қойылды, олардың ішінде Кастро Альвес те бар; осы жерде қайтыс болған ғалымдар жерленеді.

1947 жылы туған күні

1947 жыл ақынның туғанына 100 жыл толу мерейтойы болды, оның құрметіне бірнеше шаралар өтті, әсіресе Баия және Рио-де-Жанейро қалаларында, сол кездегі Федералды округте. Алдыңғы жылы федералды үкімет мерейтойға арналған пошта маркасының дизайны бойынша конкурс өткізді, оның жеңімпазы дизайнер Альберто Лима болды. Білім және денсаулық сақтау министрлігі ақынның суреті бар медальдар тапсырды, медальдің алдыңғы жағында ақынның бейнесі, ал артқы жағында оның өлеңінен үзінді келтірілді: «Жасыл және алтын туым, менің жерімнің, / Бразилия желдері иесіндей сүйіп, шайқалады, / Күн сәулесінде бейнелейтін туым / Үміттен құдайға сыйынған уәделер», – бұл гравюрашы Л. Кампостың жұмысы. Сондай-ақ, министрлік 14 наурызда Рио-де-Жанейрода Аугусто Мейер басшылығымен Кастро Альвестің 100 жылдығына арналған көрме ұйымдастырды. Сол жылы Рио-де-Жанейро қаласы ақынның ең жақсы өмірбаяны немесе оның өміріне арналған роман сияқты бірнеше номинация бойынша эссе конкурсын өткізді. Сальвадорда 1947 жылдың 5-15 наурызы аралығында лекциялар, Баия әдебиет академиясының әдеби конкурсы, әдебиет академияларының кездесуі, Баия географиялық және тарихи институтының биобиблиографиялық көрмесі және Бахиа де Тенис клубында гала-кешпен аяқталған ірі шаралар бағдарламасы өтті. Шараға Бразилия академиясының өкілі, Баиядан келген Педро Калмон қатысты. Бразилия академиясы өз кезегінде Клементино Фрага және Педро Кальмон сияқты мүшелері ұйымдастырған жазушы туралы конференциялар өткізді, ақынға ескерткіш орнату науқанын қолға алды және өзінің бас кеңсесі – Петит Трианон ғимаратының залдарында биобиблиографиялық көрме ұйымдастырды.

Мұра

Кастро Альвестің ықпалы оның өмірінде сезілді, өйткені әдебиет тарихшысы Хосе Маркес да Круз атап көрсеткендей: "Оның "O Navio Negreiro" поэмасы көптеген адамдар тарапынан жатталды, себебі ол құлдықты жоюға зор үлес қосты, барлық театрлар мен залдарда оқылды". Ол құлдықты жоюшы (құлдықты жою партиясы құрылғанға дейін) және республикашыл болды. 1882 жылы Рио-де-Жанейрода "O Navio Negreiro" поэмасының пародиасы "A Canoa do Martinho" деген атпен жарияланды, ол саяси сатиралар жинағының бөлігі болды және автор аты аталмады (бірақ Кастро Альвестің сүйікті жазушыларының бірі "Муссет" деген псевдониммен қол қойған). 1950 жылы жарық көрген "Canto Geral" атты эпикалық туындысында чилилік жазушы Пабло Неруда Кастро Альвесті Америка құтқарушыларының қатарына қосты, "Castro Alves do Brasil" (IV Canto, 29-шы өлең) атты өлеңінде оны құлдарға дауыс берген "біздің Америкамыздың ақыны" деп атады, олардың "бұрын жабық есіктерде күресіп, еркіндікке жол ашатын" дауысы естілді, соңында былай деп аяқтады: "Мені босат, біздің Америкамыздың ақыны, / халықтың лаурымен басыңды безендер. / Дауысың мәңгі және күңкіреген адам дауысына қосылды. / Жақсы ән айттың. Ән айту керек болғандай ән айттың". Хорхе Амадо ақынды "Кастро Альвестің ABC" еңбегінде ғана емес, сонымен қатар "O Amor do Soldado" атты жалғыз пьесасында бейнеледі. 1947 жылы жазылған бұл пьесада ақын 1866 жылдан бастап Евгения Камараға деген махаббатының басты кейіпкері болып табылады, он тоғыз сахнада Хоаким Набуко, Рюй Барбоса, Тобиас Баррето, Антонио Боржес да Фонсека және Фагундес Варела сияқты бірнеше тарихи тұлғалар бейнеленеді, сонымен қатар Амадоның өзі де тарихи контексті түсіндіру үшін араласады; бұл туындысында Амадо Кастро Альвестің өндірісінің оның заманының әлеуметтік күресіндегі маңыздылығын көрсетуге тырысты: құлдықты жою және республикашылдық. Оның халық арасындағы танылуы оны елдегі ең танымал ақындардың біріне айналдырды, оның есімі қоғамдық орындарға, білім беру және мәдени орталықтарға, қауымдастықтарға және тіпті компанияларға берілді; ол темекі және спичка брендтерінде де пайда болды; Бенедито Иривальдо де Соуза, Vado деген атпен танылған суретші, Сан-Паулуда "O Navio Negreiro" пьесасын бес мыңнан астам рет сахналады, оны сол штаттың мектептері мен театрларына алып барды. Кастро Альвесті тек элиталық оқырмандар мен суретшілер ғана бағаламады, өйткені ол Рогасиано Лейте, Буле Буле немесе Родольфо Коэльо Кавалканте сияқты халық авторларының туындыларында да жиі кездеседі, соңғысы оны "барлық уақыттағы әлемдегі ең ұлы ақын" деп атады, сонымен қатар ақынға арналған көптеген Cordel әдебиеттері бар; тарихшы және Cordelist Франклин Максадо Альвестің Тобиас Барретомен дауларында Repente өнерін қолданғанын және ақынның халық өнеріне әсері де өзара болғанын көрсетті.

Кинодағы рөлдері

Кастро Альвес 1949 жылы Лусо-бразилиялық көркем фильмі "Vendaval Maravilhoso" (немесе "Кастро Альвес – Um Vendaval Maravilhoso") фильмінде Пауло Маурисио сомдаған кейіпкер ретінде бейнеленген. Әнші Амалия Родригес актриса Евгения Камара рөлін ойнады. Фильмнің өзінде айтылғандай, туынды "Құлдардың ақыны – Кастро Альвестің өмірінен" шабыттандырылған. Бұл фильм – өмірбаян емес, авторлар тек ақынның көрнекті өмірбаяншыларын зерттеді: Афранио Пейшото, Педро Калмон, Хорхе Амадо және Лопес Родригес. Режиссер Летао де Баррос фильмнің оқиғасын баяндайтын "Мен Кастро Альвесті және Евгения Камараны өмірлерінің керемет дауылдарында қалай көрдім" атты кітап жазды, ол "Муритибадан шыққан сөзді шешен жас жігіт" және оның португалдық сүйіктісі туралы айтады. 1999 жылы актер Бруно Гарсия "Кастро Альвес – Retrato Falado do Poeta" фильмінде ақынды сомдады, онда ол Республика және құлдықты жою жолындағы күресінде бейнеленген, "сонымен қатар оның құмар және тіпті әйелдерге құштар жағы көрсетілген".