Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі Sida rhombifolia, көбінесе жебе жапырақты сида деп аталады, бұл көпжылдық немесе кейде біржылдық өсімдік, Malvaceae тұқымдасына жатады және ежелгі әлемнің тропиктері мен субтропиктерінде өседі. Басқа да кең таралған атаулары бар: ромб жапырақты сида, Пэддидің люцернасы, желе тәрізді жапырақ, сондай-ақ шатастыратын Кубаның жұтысы, Квинслендтің өсімдік талшығы және Үндістанның өсімдік талшығы (бірақ S. rhombifolia жұтыс немесе өсімдік талшығымен тығыз байланысты емес). Синонимдерінің бірі – Malva rhombifolia. Аюрведа медицинасында бұл өсімдік курумтотти деп белгілі.

Сипаттама

Сабақтары тік немесе жайылып өсетін, бұтақталған, биіктігі 50-120 сантиметрге жетеді, ал төменгі бөліктері ағаштанған. Көгілді жасыл, ромб тәрізді жапырақтары сабақ бойымен кезектесіп орналасқан, ұзындығы 4-8 сантиметр, ал жапырақ сағағы жапырақтың үштен бір бөлігінен кем ұзындықта болады. Жапырақтардың астыңғы жағы ашық түсті, қысқа, сұрғылт түктерімен жабылған. Жапырақтардың жоғарғы жартысы тісті немесе араланған жиектеріне ие, ал қалған бөлігі тұтас (тісті емес). Жапырақ сағақтарының түбінде кішкентай тікенді жапырақшалар орналасқан.

Гүлдеу

Жемір гүлдері сабақтар мен жапырақ тіліктері арасынан өсетін гүл сабақтарында жалғыз түрінде кездеседі. Олардың ұзындығы 4-8 миллиметр болатын бес мүжілгісі бар, түсі қаймақты сарыдан қызғылт сарыға дейін өзгереді, ортасы қызғылт болуы мүмкін. Бес қабаттасқан мүжілгісінің әрқайсысы асимметриялық, бір жағында ұзын тілігі болады. Аталықтар қысқа жотаққа бірігеді. Жемісі – қабырғалы қапшық, ол 8-10 бөлікке бөлінеді. Өсімдік жыл бойы гүлдейді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл өсімдік тропикалық және субтропикалық арамшөп ретінде шығыс және батыс жарты шарларда кеңінен таралған. Бұл түр көбінесе жол жиегі, тасты далалар, мал жайылымдары немесе қоян тесіктері сияқты пайдаланбалы жерлермен шектеледі, бірақ малға дәмсіз болғандықтан жайылымдарда да бәсекелесе алады. Ол саванналарда, жол бойында, тығыз бұталарда, төбелерде және батпақты орманды жерлерде өседі. Бұл өсімдік тропикалық түр болғандықтан, теңіз деңгейінен 2000 метр төменде орналасқан.

Қолданылуы

Өсімдік жұмсартады және жараларға, жоғары қызбаға қарсы, сондай-ақ іш өткізуді тоқтатады. Ол өкпе қабынуы және жұмыртқалық аурулары сияқты жүрек ауруларына қарсы пайдалы. Оның тамыры антикротальдік ретінде қолданылады, ал құйрықты жыландар мен қара жесірдің уына қарсы сарысу дайындалады. Жалапада (Мексика) марихуананың орнына қолданылады. Алорда (Шығыс Индонезия) жапырақтары қайнауларды емдеу үшін, ал тамыры нәрестелердің астмасын емдеу үшін қолданылады.