Кіріспе

1-ғасыр грек философы Гадский Модеррат (Μοδερᾶτος) – біздің заманымыздың 1-ғасырында өмір сүрген неопифагор мектебінің грек философы. Ол Тианалық Аполлониймен замандас болды. Ол пифагорлықтардың ілімдері туралы маңызды еңбек жазды және Пифагордың ізбасарлары өздерінің негізін қалаушысының көзқарастарына ешқандай қосымша жасамағанын, тек қана сөздерді қарыз алып, өзгерткенін көрсетуге тырысты.

Өмір

Модератос Андалусиядағы Гадес қаласынан шыққан. Ол, әдетте, жазушы Колумелланың (Луций Юний Модератус Колумелла) туысы болған деседі, ол да Гадестен еді. Модераттың өмірі туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. Бірден-бір нақты мәліметті Плутарх береді: ол ұзақ уақыттан кейін Римге оралғанда, Этруриядан келген Модераттың шәкірті Люций, Плутархтың досы Секстий Сулланың тойында болған екен. Той шамамен 90 жылы өтті, сондықтан Модераттың оқыту қызметі бірінші ғасырдың екінші жартысына келген болуы мүмкін. Модераттың Римде, кем дегенде, бір бөлігінде өмір сүргені белгілі. Плутархтың айтуынша, Люций пифагорлық өмір салтының қағидаларын сақтаған, яғни философиялық мақсаттарға бағытталған өмір салтын бағалаған. Бұл оның ұстазы Модераттың ықпалынан туындаған ба, жоқ па белгісіз, сондықтан оның осы өмір салтын ұстануы туралы нақты қорытынды жасау қиын.

Шығармалары

Модераттың жазбалары, бірнеше үзінділерін қоспағанда, жоғалып кеткен. Пифагордың өмірбаянында неоплатонист Порфирий Модераттың пифагорлықтардың ілімдерін жинақтаған еңбегінен бір бөлімін келтіреді немесе қайталайды, ол көбінесе пифагорлық сандар теориясына қатысты болған. Бұл жазбаның он немесе он бір кітаптан тұратыны белгісіз. Модераттың тағы бір фрагменті Аристотельдің «Физика» еңбегіне жасаған түсіндірмесінде сақталған, ол Порфирийдің материя туралы жоғалған трактатынан алынған. Кейінгі антикалық ғалым Стобей өзінің «Эклогае» еңбегінде Модераттың сандар теориясы туралы екі фрагментін сақтап қалған, олар Джон М. Диллонның айтуынша, Смирналық Теоның еңбегімен күшті ұқсастықтарды көрсетеді, бұл Тео Модераттың еңбегін негізгі дереккөз ретінде қолданғанын немесе Стобей цитатаның авторын дұрыс көрсетпегенін білдіреді. Византиялық автор Стефан Византиялық Модераттың бес кітабынан тұратын «Пифагор лекцияларын» жазғанын айтады. Неоплатонист Ямблих Модераттың жан туралы ілімі туралы хабарлайды; ол қай еңбекке сілтеме жасап отырғаны белгісіз. Неоплатондар Сириан және Прокл да Модераттың көзқарастарын айтады. Шіркеу әкесі Иероним Модератты өте көрнекті жазушы (virum eloquentissimum) деп атайды, оған Ямблих еліктеген.

Философия

Модератос "Пифагорлық ілім туралы дәрістер" атты он немесе он бір кітаптан тұратын шығарма жазды, оны Порфирий өзінің "Пифагор өмірі" деген еңбегінде сипаттады. Порфирийдің айтуынша, бұл шығарма пифагорлықтардың барлық ілімдерін қамтиды: Басқалармен қатар, жеті кітапта сандардың қасиеттерін зерттеген Гадский Модератос, пифагорлықтардың ілімдерін геометриялықтар сияқты, олардың ілімдерін бейнелі түрде түсіндіруге маманданғандарын айтады, себебі негізгі нысандар мен қағидаларды түсіну және білдіру қиын, әйтпесе, қарапайым сөздермен түсіндіруге болмас еді. Дыбыстарды әріптер арқылы бейнелеу де осыған ұқсас, олар белгілермен белгілі және білімнің алғашқы элементтері деп аталады; бірақ кейін бұл шынайы элементтер емес, тек оларды білдіретінін айтады. Геометриялықтар сөзбен көрінбейтін нысандарды білдіре алмайтындықтан, суреттердің сипаттамаларын қолданады, мысалы, үшбұрыш, бірақ көрінетін сызықтар үшбұрыш емес, тек олар білдіретін нәрсе – санадағы білім. Сондықтан пифагорлықтар да бірінші себептер мен нысандарға қатысты осы объективті әдісті қолданды. Тәнсіз нысандар мен алғашқы принциптерді сөзбен білдіру мүмкін болмағандықтан, олар сандармен дәлелдеуді қажет етті. Бір саны оларға Біртұтастық, Бірегейлік, Теңдік, достық, жанашырлық және Ғаламды сақтау мақсатын білдірді, бұл теңдікте табандылықтан туындайды. Өйткені бөлшектердегі бірлік, бір тұтастың барлық бөліктерін үйлестіреді, Бірінші себептің қатысуы арқылы. Екі саны, немесе Дуад, әртүрлілік пен теңсіздіктің екі еселі себебін білдіреді, бөлінуге немесе өзгеруге болатын, бір уақытта бір жолмен, ал басқа уақытта басқа жолмен болатын барлық нәрсенің. Осы әдістер пифагорлықтарға ғана тән емес, оларды басқа философтар да қолданды, ғаламдағы барлық нәрсені қамтитын, ішінде теңдіктің, ұқсастықтың және әртүрліліктің белгілі бір себептері бар біріктіруші күштерді білдіру үшін. Бұл себептер олар Монад және Дуад терминдерімен немесе бірыңғай, екі пішінді немесе әртүрлі сөздермен білдірді. Олардың басқа да сандарды қолдануы үшін де осындай себептер қолданылды, олар белгілі бір күштерге сәйкес реттелген. Басы, ортасы және соңы бар нәрселерді олар үш санымен белгілейді, ортасы бар нәрсе үштік деп аталады, бұл әр кемелді нәрсеге қолданылады. Егер бір нәрсе кемелді болса, онда ол осы принципті қолданады және оған сәйкес безендіріледі; және олар үшін басқа аты болмағандықтан, олар үштік түрін ойлап тапты; және олар бізді кемелділіктің не екенін білуге тырысқан сайын, олар бізді осы үштік түріне бастап кетті. Басқа сандар да осы себептерге байланысты реттелген. Барлық басқа нәрселер бір форма мен күшпен қамтылған, олар оны Декада деп атады, оны ондық деп түсіндірді, яғни түсінік. Сондықтан да олар онды сандардың, себептердің, түрлердің және өлшемдердің барлық айырмашылығын қамтитын ең кемелді сан деп атаған. Егер ғаламның табиғаты мүшелерінің себептері мен мөлшерлеріне сәйкес анықталса, ал өндірілген, ұлғайтылған және жетілдірілген нәрселер сандар бойынша жүреді, ал ондық сандардың барлық себептерін, әрбір мөлшерін және әрбір түрін қамтитын болғандықтан, табиғаттың өзі неге ең кемелді санмен белгіленбеуі керек? Пифагоршылардың сандарды қолдану әдісі осындай болды. Пифагордың негізгі философиясы ақырында жойылып кетті, себебі ол жұмбақ еді, содан кейін олардың түсіндірмелері Дори тілінде жазылған, бұл диалекттің өзі біршама түсініксіз, сондықтан Доридің ілімдері толық түсініксіз болды, олар қате түсінікпен, ақырында жалған болды, кейін оларды жариялағандар енді Пифагоршылар емес. Пифагоршылар Платон, Аристотель, Спеусипп, Аристоксен және Ксенократтардың ең жақсыларын иеленіп, кішігірім өзгерістер жасады (олардың ұрлығынан назар аудару үшін), олар кейінірек жинақтады және сипаттама ретінде ұсынды Пифагор ілімдері не болса да, ең қарапайым және қарапайым, және не болса да, қызғанышпен және жамандаумен ойлап тапқан, Пифагорейшілікті менсіну үшін. Порфирийдің мәтінінің қаншалықты Модератусқа жатқызылуына байланысты оның философиясынан көрініс табатын сурет өзгереді. Тағы бір мәселе - Порфирий мәтіннің жекелеген тармақтарын енгізген немесе өзгерткен болуы мүмкін, сондықтан оның есебіне Модераттың ойлау тәсілі мен терминологиясы шын мәнінде болғаннан гөрі неоплатондық болып көрінеді деп күтуге болады. Порфирий өзінің баяндамасын Пытагориялықтардың Пытагорға және оның ілімдеріне қатысты кейінгі философтардың қарым-қатынасы туралы пікірінен алған болуы мүмкін, бұл пікір Модератусқа тиесілі. Осы көзқарасқа сәйкес, грек философиясының негізгі жетістіктері Пифагорға қарыз. Платон, Спеусипп, Ксенократ, Аристотель және Аристоксен сияқты кейінгі философтар пифагорлық ілімнің жемісті мазмұнын ғана сіңірген, тек шағын өзгерістер жасаған. Екінші жағынан, олар пифагорлық дәстүрде күмәнді және осал көрінетін нәрселерден алшақтаған, оны пифагорлықтарға тән ойлау жүйесі ретінде ұсынған. Модератос, бұл идеяға псевдоэпиграфикалық пифагорлық трактаттарды оқығаннан кейін келген болуы мүмкін, онда ол платондық және аристотельдік идеяларды тапқан. Ол бұл жазбаларды Платоннан бұрынғы пифагорлықтардың шығармалары деп қате түсінген және ерте пифагорлықтар Платонның диалогтарында баяндалған философиялық түйсіктерге ие болған деген қорытындыға келген. Модератос пифагорлықтардың сандар теориясын метафизикалық жағдайлар туралы мәлімдемелерді оқыту мақсатымен тартымды тілде жеткізу әрекеті ретінде түсінген. Пифагорлықтардың түсіндірмелеріндегі сандардың функциясы геометриядағы суреттердің функциясына сәйкес келеді; суреттердің өзі геометриялық нысандар емес, тек оларды көрсетеді, сондықтан пифагорлықтар үшін сандар – сөзбен білдіру қиын нәрсені түсінуге көмектесетін құралдар мен символдар. Бір саны мәңгілік бірлік пен теңдіктің принципін, әрқашан өзін-өзі сақтайтын нәрсені білдіреді. Бұл барлық нәрсенің өзара байланыстылығына нұсқайды, олардың ортақ бастауынан туындайды. Екі саны әртүрлілік пен теңсіздіктің принципін, бөлінетін нәрселерді және үнемі өзгеретін нәрселерді білдіреді. Үш саны басы, ортасы және соңы бар нәрсенің мәнін білдіреді және осылайша толықтығын көрсетеді. Онға дейінгі басқа да сандарды да осылай түсіндіруге болады, ең кемелді сан. Порфирийдегі тағы бір жол Модератостың түсіндірмелеріне негіделген болуы мүмкін екені белгісіз. Онда Пифагор өзінің шәкірттерін материалдық және жойылғыш нәрселермен айналысудан бастап, тәнсіз, жойылмас және нақты нәрселерді тамашалауға қадамдық түрде жетелеу арқылы бақытқа жол көрсеткені айтылады. Неоплатондық Симплиций де Модератостың метафизикалық доктринасы туралы хабарлайды, ол оған басқаша жоғалған трактатынан белгілі. Бұл жүйеде "Бір" термині үш түрлі нысанды үш түрлі онтологиялық деңгейде белгілейді. Ең жоғары деңгейде Бір трансцендентті, яғни, барлық нәрселер мен субстанциялардың шегінен тыс. Одан төмен деңгейде "Бір" нағыз болмыс немесе (Платондық) идеялар әлемін білдіреді; бұл зиялы Бір. Одан төмен үшінші деңгей келеді, бір жағынан ...