Кіріспе

Америкалық әдебиет сыншысы және кино зерттеушісі Д. А. Миллер (1948 жылы туған) – американдық әдебиет сыншысы және кино зерттеушісі. Ол Калифорния университеті, Берклидегі ағылшын тілі кафедрасының зейнеткер профессор және аспирантура профессоры.

Білім беру және оқыту

Ол 1977 жылы Йель университетінен салыстырмалы әдебиет бойынша философия докторы ғылымын алып, Гарвард және Колумбия университеттерінде салыстырмалы әдебиет пен ағылшын тілінен сабақ берді. 2000 жылдан бері ол UC Берклидегі ағылшын тілі кафедрасының мүшесі болып жұмыс істеп келеді.

Негізгі жұмыстардың шолуы

Миллердің еңбектері әдебиет және мәдениеттанудың көптеген салаларына, соның ішінде повесть теориясы, роман тарихы, кинотану және гейтану салаларына үлкен әсер етті. Алғашқы еңбектерінде Миллер ағылшын және француз тілдеріндегі XIX ғасыр романының мәдени және идеологиялық жұмысын зерттеді. Структурализмнің ықпалымен, Джейн Остин, Джордж Элиот және Стендаль романдарына негізделген «Тасма және оның ризасыздығы: дәстүрлі романдағы жабылу проблемалары» (1981) романының формасының әлеуметтік және этикалық принциптерге қатысты күрделі қарым-қатынасын қарастырды. Миллер бұл принциптердің жабылуға бағытталғандығы дәстүрлі баяндаудың өзі талап ететін ашықтықты жоққа шығарады деп мәлімдеді, ол «іздестіруді аяқтайтын нәрсеге деген ізденіс» және «қайта басталатын нәрсенің үзілуі» ретінде сипатталады. Миллердің «Роман және полиция» (1988) романы Мишель Фуконың жазулары мен оқытуына сүйене отырып, романның тәртіп технологиясы ретінде жұмыс істеуін қарастырды. «Дисциплинарлық билік, – деп жазды Миллер, – конституциялық түрде тактикалық тактиканы жұмылдырады: бұл полиция билігі ешқашан мұндай болып көрінбейді, бірақ көрінбейді немесе басқа, асыл немесе жай ғана жұмсақ ниеттермен (білім беру, емдеу, өндіру, қорғау) көрінеді». Миллердің кітабы романның азат етушілік сипаттағы мерекелеулеріне қарсылық білдірді. (Шын мәнінде, «Роман және полиция» бұл мерекелерді «[романның] айла-амалын жалғастыру» деп әшкереледі.) Бұл «саспайлық гипотезасына» қарсы Миллер романның тақырыптарды тиімді өндіру қабілетіне, оның «психикалық орын ауыстыруларға, эвакуациялауға, қайта инвестициялауға дағдыланған тақырыпты қалыптастыру қабілетіне» назар аударуға шақырды. «Анал арқанда» (1990), Альфред Хичкоктың 1948 жылғы «Анал арқан» фильмін терең талдап, келесі кітаптарында, «Роланд Бартты шығарып салу» (1992) және «Біз үшін орын: Бродвей мюзикліне эссе» (1998) Миллер гей тақырыбындағы шығармаларға бет бұрды, тіпті негізгі мәдениеттің гомосексуализмді бейнелеуі мен жоққа шығаруындағы ымырасыздықтың маңыздылығын талап ете отырып. «Анал арқан» басқа нәрселермен қатар, мұндай бейнелеулер мен бас тартулардағы коннотацияның рөлін қарастырды. Кино сыншыларының Хичкоктың басты кейіпкерлерінің гомосексуалдығын мойындаудан бас тартуын түзетіп (Леопольд пен Лоебтен шабыт алған), Миллер кино сыншыларының ерекше және маңдайшалық назарын аударған атақты техника гей ерлердің жыныстық қатынасы төндіретін қауіптен хабардар болды және олардан ажырамас деп дәлелдеді. Миллердің «Гомосексуализм және Голливуд киносы» туралы «1959 жылғы Визуалды ләззат» (1997) және «Броукбек тауының жалпыламалығы» (2007) сияқты, «Анал арқан» бұл қауіп шеткі емес, гетеросексуалдық сәйкестікті жасау мен сақтауға «орталық» екенін айтты. «Жылқы» романының, «Кереметтен, өткен жазда» және «Броукбек тауы» романдары сияқты сыншылдардың қабылдауы Миллерге «гетеросексуалдық мақсатта жасалған гомосексуалдық шкафты табуға мүмкіндік берді, басқаша айтқанда, гомосексуалдық қиялға ұмтылу үшін, біз оны гей ер адамның миының ерекше туындысы ретінде емес, қалыпты әлемнің ортақ, тіпті орталық арманы ретінде түсінуіміз керек» («1959 жылғы Визуалды ләззат»). «Ашық автобиографиялық» және бағдарламалық «романдық» бір мезгілде «Роланд Бартты шығарып салу» осы қиялға өз фантазиясымен жауап берді. Миллер Барттың немесе кез келген ер адамның гей екенін білу [оған] қызықтыра бастағанын тек қана «осындай ақпараттың фантазияға эротикалық пессимизмді жеңілдету мүмкіндігін ашқанын» жазды. Ол оған қарсы, оған қарсы, «біздің» болып қалған жыныстық қатынасты туғызу арқылы. Миллер Бартқа арналған құрмет осылайша «Біз үшін орынды» романтикалық емес, «гей қоғамдастығын» әзірлеуге деген ықыласы мен шешімімен алдын ала білдірді. Үш түрлі қоғамдық кеңістікте орналасқан, олар да «жасыру орындары» – тарау атауларында аталған, «Келімшеде», «Барда» және «Бродвейде» – Миллердің Бродвей мюзиклін зерттеуі Миллер алғаш рет ұсынған «Ашық құпия» ретінде шкаф теориясын одан әрі күрделілендірді. «Бізге арналған орын» романы «Роман және полиция» романының эмансипациялық баяндамаларға күдікпен қарауымен және «Гейлік мойындау» саясатынан «Роланд Бартпен бас тартуымен» үйлеседі. Миллер «Біз үшін орын» романында отбасылық жертөледен Бродвейге дейінгі жолды солай елестетті, ол үлкен шығынға да әкелді. Оңай ассимиляциялық дінге қарсы Миллер «Бродвей сахнасында гомосексуалдарды көрсету – тіпті біздің типке достық қарым-қатынаста болғандар да – гомосексуалдық қалауды тануға қарсы оң әсер етеді, ол барлық [музыкалық] формада «басқа» тақырыптар арқылы таралады. Шын мәнінде, дәл осы қатыгез логиканы кері қолдану арқылы «Жылан» және оның жасырылған түрлері енді осы қалау туралы ең бай есеп бергендей көрінеді, тіпті гейлік мойындаудың қарсы дәстүрінен де. Содан кейін, кімдер музыкалық сахнада шкафтың жұмыс істеуін көрді, ең аз біз, осы қос операцияны байқамады: гомосексуалдық қалауды «жасыру» ғана емес, сонымен қатар барлық түрлі ландшафттарда, жасыру орындарының кең желісін көрсету – оларды жасыруға дайындық үшін жасалған деп атаңыз. Шкафты көру әрқашан оның мүмкін болған жағдайларының көптігін көру болды, тіпті одан бас тарту арқылы әлемнің гомосексуалдық бейілімін көру болды. Біз, әрине, «La cage [aux folles]» және оның азғын ұрпақтарын осы керемет көріністі қаншалықты сағынатынымызды мойындауға мәжбүр еткені үшін одан да аз ұнайды, тіпті ол шкафтың жалғандығы айтқан жалғыз шындық болса да. Остинге «Остин көзқарасы» (1995) және әсіресе «Джейн Остин, немесе Стиль құпиясы» (2003) романында оралған Миллер өшіру мүмкіндіктеріне қызығуын жалғастырды. «Оның шығармаларының реализмі Джейн Остин сияқты ешкімнің оларда пайда болуына мүмкіндік бермейді» деп атап өткен Миллер Остиннің толыққанды, денесіз және кең таралған (сәтті) баяндаушысының үзіліске ұшыраған (және осылайша «сәтсіз») автордың «некелік міндеттемесімен» күресуі үшін, кем дегенде жартылай, өтеу беру үшін пайда болатынын айтты. «Стильдің қастық эвакуациясының даңқының артында субъектінің үмітсіз әлеуметтік реализациясының ұяттылығы жатыр, ал стильдің тарихи емес жеке басының артында әлеуметтік өкілдігі әлеуметтік ұятқа тең болатын біреудің тарихи тұйыққа тірелуі жатыр». «Содан бері, – деп жазды Миллер кейінірек «Джейн Остин» романында, – ұят стильдің шифрланған альтер эгосы болды – эго ретіндегі баламасы, ал стиль осы шифрлеуді басқару және жасырудың тоқтаусыз еңбегі болды». Стиль және оның ұятқа қатысы мәселелері Миллердің келесі кітабында, Федерико Феллинидің «8½» фильміне арналған эсседе де орталық орын алды. Феллинидің (өзінің режиссерлік кейіпкері сияқты) «айтуға ештеңесі жоқ» деген сыншылардың шағымдарына жауап ретінде жазылған (яғни, автордың «өзімшілдігі» және фильмнің мазмұны мен түсінікті «әлеуметтік қатысуының» жоқтығы туралы шағымдар), Миллердің «8½» фильмі «екі жолды» картаға түсіргенін айтты: «Бір бағытта болу және мағынаның қорқынышты жетіспеуімен белгіленген адам жатыр; екінші бағытта өзіне қажетті болғаннан басқа ешқандай тәртіпті мойындамайтын, тіпті жойғысы келетін стиль жатыр. Адамда мазмұн қажетті формаға жеткіліксіз, ол әр нәрсені шектеуге ұшырайды. Стильде мазмұн мұндай қысым күшінен айырылады, қозғалыс пен жарық ойынына енеді; намыс белгілері, ұят сезімдері, ұялу мінез-құлқы – бұл кенеттен Батыс жотасындағы мектеп мұғалімінің ережелерінен немесе шетелдегі елдің заңдарынан гөрі маңыздырақ болмайды». Миллердің сөзіне сәйкес, бұл екі жол «әлеуметтік қатысудың негізін құрайды...».