Кіріспе

Мұғұл үндісі, урду тіліндегі ақын Мир Мұхаммед Тақи (1723 жылғы ақпан – 1810 жылғы 20 қыркүйек), Мир Тақи Мир (кейде Meer Taqi Meer деп те жазылады) – 18 ғасырдағы Мұғұл Үндістанының урду ақыны және урду тілінің қалыптасуына үлкен үлес қосқан алғашқылардың бірі. Әкесінің аты Мир Муттақи. Әкесі қайтыс болғаннан кейін оның мүлкін өгей ағалары басып алды. Оның жетім қалғаннан кейін өгей әкесі күтім жасады, ал ол қайтыс болғаннан кейін анасының өгей әкесі оны бағып-қағуда ұстады. Оның поэзиясының ерекшелігі – терең қайғы мен күйініш. Ол туған қаласы Делинің құлдырауына байланысты көптеген қайғылы өлеңдер жазды. Ол Дели мектебінің урду қазыл поэзиясының маңызды өкілдерінің бірі және урду тілінің ең ұлы ақындарының қатарында еске алынады. Оның қаламдығы (такхалус) – Мир. Өмірінің соңғы жылдарын Лакхнаудағы Асаф-уд-Даула сарайында өткізді.

Өмір

Мирдің өмірі туралы негізгі ақпарат көзі – оның балалық шағынан бастап Лакхнаудағы тұруының басына дейінгі кезеңді қамтитын "Зикр е Мир" атты автобиографиясы. Дегенмен, оның ашқаннан гөрі жасырғандары көп дейді, материалдары мерзімі көрсетілмеген немесе хронологиялық тәртіппен ұйымдастырылмаған. Сондықтан, Мир өмірінің көптеген 'шын мәліметтері' болжамдар деңгейінде қалып отыр.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Мир 1723 жылдың тамызы немесе ақпан айында Үндістанның Агра қаласында (сол кезде Акбарабад деп аталған және моғолдар билік еткен) дүниеге келген. Оған моғол әмірі Умара және Мир Бәкши, Хан-и-Дауран күн сайын жәрдем ақысы төлеп тұрған, ол да Аграның тумасы болған. Кейбір ғалымдар Мирдің екі маснавиін (ұзақ, тақпақпен ұйқастырылған поэмаларын) – «Муамлат е ишқ» (Махаббаттың сатылары) және «Хваб о Хьяль е Мир» («Мирдің арманы») – бірінші жақта жазылғандықтан, Мирдің ерте жас шағындағы махаббат оқиғаларынан шабыт алған деп санайды. Бірақ ақынның құмар махаббаты мен есінен адасуы туралы бұл әңгімелердің қаншалықты автобиографиялық екені әлі де нақты емес. Әсіресе, Фрэнсис В. Притчеттің атап көрсетуінше, осы маснавилердегі Мирдің қарапайым бейнесін Андалиб Шадани жасаған суретпен салыстыру керек, өйткені оның зерттеуі өте ерекше ақынды көрсетеді – өлеңдерінде ашық эротизмге бой алдыратын ақынды.

Лакхнаудағы өмір

Мыр өмірінің көп бөлігін Моғол Делиінде өткізді. Ол кезде Ескі Делідегі Кутха Челан оның мекенжайы болды. Бірақ, 1748 жылдан бастап Ахмад-шах Абдали жыл сайын Деліні шабуылдағаннан кейін, ол билеушінің шақыруымен Лакхнаудағы Асаф-уд-Даула сарайына көшті. Құрмет тұтқан Делісінің тоналып жатқанын көріп, ол өз сезімдерін өлең жолдары арқылы жеткізді. 1970 жылдары оның нақты жерленген жеріне жақын жерде Лакхнаудағы Мир академиясының негізін қалаушы Мақбол Ахмед Ларидің көмегімен кенотаф салынды.

Әдеби өмір

Оның толық шығармалары, Куллият, 13 585 шумақтан тұратын алты Диваннан құралған, олар әртүрлі поэзиялық формаларды қамтиды: ғазал, маснави, қасида, рубаи, мустазад, сатира және т.б. "Амрохалық бір сәйд маған парсы поэзиясына ұқсас урду тілінде өлең жазуға көмектесті. Урдю тілі патшаның билігімен Үндістанның тілі болды және одан кейін танымалдылыққа ие болды. Мен осы өнерді тырысып үйрендім, осы деңгейге жеттім, қаланың әдебиетшілері мені мойындады. Менің өлеңдерім қаланың бәріне белгілі болды, жастар мен ересектердің құлағына жетті."

Мир Таки Мир көркем әдебиетте

Хушвант Сингхтің "Дели: роман" атты танымал романы ұлы ақынның өмірі мен ерліктері туралы өте қызықты мәліметтер береді. "Mah e Mir" – 2016 жылы Анжум Шахзад режиссерлік еткен пакистандық тарихи фильм, онда Фахад Мустафа Мир Тақи Мир рөлін сомдады.