Кіріспе

«Қытай «Жоқ» дей алады» – 1996 жылы жарық көрген қытай тіліндегі ғылыми-публицистикалық манифест. Оны Сун Цян, Чжан Цзанцзян (настоящее аты Чжан Сяобо), Цзяо Бьян, Тан Чжэню және Гу Циньшен жазған және редакциялаған. Бұл кітап Қытайда басылып, қытай ұлтшылдығын күшті түрде көрсетеді. Кітаптың толық атауы «Жоқ дей алатын Қытай: суық соғыстан кейінгі саяси және эмоционалдық таңдау» деп аударылады. Кітап бірден бестселлерге айналды, себебі авторлар Пекин үкіметін жаһандық бәсекелестіктің жаңа кезеңінде АҚШ-қа қарсы тұруға шақырды. Бұдан өзге, кітап Жапонияны Азиядан бас тартып, Америкамен байланыс орнатуы үшін сынап жазады. Бұл кітаптың танымал болуы қытай халқының америка және жапонға қарсы сезімінің күшеюін көрсетеді. Бұл көптеген жас және білімді қытайлардың наразылығын білдіреді, себебі ел әлемдік экономикалық және саяси жүйелерде маңызды рөлді іздеп отыр. Пекин үкіметі бастапқыда кітаптағы негізгі идеяны қолдағанмен, АҚШ және Азиядан келген қатаң сыннан кейін, үкімет кітапты жауапкершіліктен тыс, жаңсақтық тудыратын көз деп айыптап, таралымын тоқтатты.

Авторлары

Чжан Занцзян, "Қытай "жоқ" дей алады" кітабының авторларының бірі, бұрынғы студенттік радикал және "американдықтарға деген сыни көзқарассыз жанкүйер". Шетел елдерінің, әсіресе Американың Қытайға қатысты әрекеттеріне көңілі толуы, АҚШ-та оқитын қытай студенттерінің шамамен төрттен бірінің тәжірибесін көрсетеді. Бұл студенттер бастапқыда Америкаға құштар болғанымен, елге оралғаннан кейін ұлттық патриотизм сезімі күшейеді. Осы өзгеріске АҚШ-тағы нәсілдік дискриминация, мәдени құндылықтарды мойындамау және бұқаралық ақпарат құралдарындағы теріс бейнелеу сияқты факторлар себеп болады.

Мазмұны

"Жоқ дей алатын Жапония" кітабы үлгісінде жазылған бұл кітапта, 1980 жылдары көптеген "төртінші буын" қытайлықтардың батыс құндылықтарын тым күшті қабылдап, өздерінің мұраларын және тарихын елемегені айтылады. Кітап авторларының барлығы Қытай үкіметі мен Дэн Сяопиннің неолибералдық реформаларын қатаң сынға алды, ал кем дегенде екеуі 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарға қатысты. 1980 жылдары демократиялық көзқарастарды қолдағандығы үшін тағы бір автор Қытай үкіметі тарапынан жеті жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ үш жыл өтеден кейін босатылды. Кітапта физик Фан Личжи және журналист Лю Биньян сияқты бірнеше белсенділерге қатысты сын айтылады. 1990 жылдардан бастап, әсіресе Қытайды қоршау саясатын қабылдағаннан кейін, Дүниежүзілік сауда ұйымына Қытайдың өтінімін қабылдамағаннан және 2000 жылғы жазғы Олимпиадаға Қытайдың кандидатурасына қарсы жұмыс істегеннен кейін, қытайлықтардың АҚШ-қа наразылығы күшейгені суреттеледі. Авторлар АҚШ-тың сыртқы саясатын (әсіресе Тайваньға қолдау көрсетуді) және американдық жекелеушілікті сынға алды. Кітапта АҚШ-тың Қытайға жасаған әділетсіздігі айыпталады (бұл 1993 жылғы Иньхэ оқиғасымен көрсетілген). Қытайдың американдық мәселелерге құрбан екені және Фидель Кастроның Кубасы сияқты АҚШ-қа ашық қарсылық білдіретін үкіметтерге қолдау көрсетіледі. Кітап сондай-ақ Жапонияға да тоқталады. Жапонияны АҚШ-тың тәуелді мемлекеті деп айыптайды, Жапонияның Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне өкілдік етуіне қарсы шығады және Екінші Қытай-Жапон соғысындағы әрекеттері үшін Жапониядан Қытайға соғыс өтемақысын төлеуді жақтайды. 1996 жылы Мо Бангфу мен Сузуки Каоридің жапон тіліне аудармасы Nikkei басылымынан жарық көрді. Ағылшын тіліне аудармасы әлі жарық көрген жоқ.

Жалғасы

2009 жылы "Нараз Қытай" кітабының жаңа басылымы жарық көрді.