Кіріспе
Жануардың қашу аймағы – жануардың төңірегіндегі кеңістік, егер оған потенциалды жыртқыш немесе қауіп-қатер, оның ішінде адамдар жақындасса, жануарды алаңдатып, қашуға мәжбүр етеді. Қашу аймағы жануардың қашу қашықтығымен анықталады, кейде қашуды бастау қашықтығы (FID) деп аталады, ол жануардан көлденең және кейде тігінен созылады. Оны қашу арақашықтығы, ескерту арақашықтығы, шошыту арақашықтығы және қашу ұшу арақашықтығы деп те атауға болады. Швейцариялық зоолог Хайни Хедигер қашу қашықтығын (қозғалыс шекарасы), критиктік қашықтықты (шабуыл шекарасы), жеке қашықтықты (бір-бірімен байланыс жасамаған түрлердің мүшелерін бөліп тұратын қашықтық, мысалы, аққу жұбын) және әлеуметтік қашықтықты (бір түр ішіндегі қарым-қатынас арақашықтығы) ажыратты. Қашу қашықтығы жануардың тәуекелге баруға дайындығын өлшеу үшін қолданылуы мүмкін. Қашу теориясы қашу ықтималдығы мен қашу қашықтығы жыртқыш қаупі артаған сайын көбейеді, ал қашу құны артаған сайын азаяды деп болжайды. Қашуды бастау қашықтығы – жануарлардың адамдарға қорқынышпен жауап беруінің бір өлшемі. Ұзақ қашу қашықтығына ие 56 құс түрін салыстырған зерттеуде олардың саны Еуропада азайып бара жатқаны анықталды. Бұл қашу қашықтығының стандартталған өлшемдері адамдардың тәуекелге баруының салдары және түрлердің әртүрлілігінің адамдардың күшейтілген әсеріне сезімталдығы туралы сенімді ақпарат бере алатынын көрсетеді. Бұл жануарлар кейде тірі емес заттардың төңірегінде де қашу аймағын сақтайтынын көрсетеді. Қашуды бастау қашықтығы жануарлар дүниесін басқару құралы ретінде қолданылады. Қашу аймақтарын зерттеу арқылы жануарлар дүниесін басқарушылар адамдар мен жануарлардың мекендеу орындары арасындағы буферлік аймақтарды құру арқылы адамдардың әсерін азайта алады. Бұл өлшемдер әдетте жануарлардың адамға төзімділігін анықтау үшін қолданылады.
Өлшеміне әсер ететін факторлар
Жақындап келе жатқан жыртқыштармен бетпе-бет келген жануарлар қашқанда қай қашықтықта бастау керектігін шешуі керек, және олар мұны өмір сүру мүмкіндіктерін барынша арттыратындай етіп жасауы тиіс. Қашқанның шығындары (оның ішінде қолдан кететін мүмкіндіктер) мен пайдасы бар болғандықтан, әдетте қашқаның басталуының оңтайлы қашықтығы болады, ол жыртқыш жақындағанда қашудың пайдасы шығындардан асып түсетін алғашқы нүкте ретінде анықталады. Қашудың пайдасы сол жерде қалудың құнымен тең, яғни тұтқындалу қаупімен тең. Сондықтан қашу аймағының мөлшері жағдайларға қарай өзгеруі мүмкін. Алайда, ояң құйрықтарда қашқаның басталу қашықтығының (FID) тұрақтылығы жоғары екені көрсетілген. Қауіптің мінез-құлқы: мүйізді кескілерде, жыртқыш пен олжа арасындағы қашықтық ұлғайған сайын FID төмендеген, бірақ жыртқыш қашқан жануарға қарай бұрылғанда, керісінше, қашықтық артқанда FID үлкен болған. Американдық қызғалдақтардың адамдарға жақындағандағы FID және ескерту реакциясы зерттелді; ең жоғары FID адам жолдан тыс тұрып, құстарға қарағанда байқалды, ал ең төмен FID адам жолда тұрып, құстарға қарамағанда тіркелді. Авторлар бұл олардың қауіпті бағалау үшін көздің бағытын пайдаланатынын көрсетеді. Әлеуметтік факторлар: кескілерде FID әлеуметтік қарым-қатынас кезінде жалғыз кездескендегіден қысқа болды. Панаға дейінгі қашықтық: сұр қоян (Sciurus carolinensis) жыртқыштардан қашу үшін ең жақын ағашқа қашады. Тұтқындалу қаупі пана ағашынан алшақтаған сайын артатындықтан, ағаштардан алыс тамақтанатын қояндардың FID-і жақын тұратындарына қарағанда жоғары болуы керек. Мұны растайтын, FID моторизацияланған жыртқышқа (мысық) жауап ретінде панаға дейінгі қашықтық ұлғайған сайын артты. Жолдардан алыс жерде мекендейтін соулардың FID-і жолға жақын жерде мекендейтіндерге қарағанда үлкен болды, ал жұптасқан соулардың FID-і ұқсас болды. Жеке соулар FID-де жоғары тұрақтылық көрсетті. Бұл өлшемдер құстарды бақылау және табиғат фотосуретінде де маңызды. FID-нің бірнеше түрдегі көрсеткіштері ауылдық және қалалық аймақтарда әртүрлі. Мёллер және авторлар тобы 37 құс түрінің 811 FID-ін зерттеді және қалалық аймақтардағы құстардың FID-і ауылдық аймақтардағы құстарға қарағанда төмен екенін анықтады. Көздің және мидың мөлшері FID-ті анықтауда маңызды рөл атқарады. Жануарлар үйірмен қозғалғанда жинақы қашу аймағы қалыптасады. Бұл жағдайда, қозғалысты бастау үшін, үйірдің алдындағы және одан кейінгі жануарлардың тепе-теңдік нүктелері жинақы қашу аймағының ішінде өтуі керек. Брахман сиырларының қашқаны аймағы ағылшын тұқымдарына қарағанда үлкен. Қашқаны аймағын жануардың жеке кеңістігі деп қарастыруға болады. Қашқаны аймағының мөлшері жануардың үйретуге бейімділігіне байланысты; жануар неғұрлым үйретілген болса, аймақ соғұрлым кіші болады. Толық үйретілген жануарлардың қашқаны аймағы болмайды. Малдың қашқаны аймақтары олардың жағдайына қарай өзгереді. Жаңа жағдайлар қашқаны аймағын кеңейтеді, ал таныс ынталандырулар оны азайтады. Малшылар кейде жануарларды жолмен немесе жабық аумаққа, мысалы, жиналатын қапқа айдағанда қашқаны аймағына тым терең еніп қателеседі. Малшы қашқаны аймағына тым терең енсе, жануарлар кері қайтып, қашу үшін оларды басып кетуі мүмкін. Малды құдыққа немесе жолға салу оны қауіпсіз сезінеді және қашқаны аймағының мөлшерін азайтады, бірақ ол қашқаны аймағын жоймайды. Мал жүгіретін жерде немесе жолдағы жануарлар қауіп төндіргенін сезінсе, үрейленіп, өзін-өзі немесе басқа жануарларды жарақаттауы мүмкін. Малшылар жануарлардың қоршауына жақын тұрса, олар "қауіпсіз аймаққа" еніп, жануарлардың жүгіруіне себеп болуы мүмкін.
flight is equivalent to the cost of remaining in place or, in other words, to the risk of capture. The size of the flight zone can therefore vary according to circumstances. However, it has been shown in burrowing owls that individuals showed high repeatability in their FID. Behaviour of the threat: In horned lizards, FID decreased as the distance between a turning predator and prey increased, but was greater when the predator turned toward than away from the fleeing animal. The FID and alert response of American robins to approaching humans was investigated; the greatest FID was when the approaching person was not on paths and was looking at the birds, while the lowest FID occurred when the person was on a path and not looking at the robins. The authors suggested this indicated that they use gaze direction to assess risk. Social: In lizards, FID was shorter during social encounters than when they were solitary. Distance to refuge: Gray squirrels (Sciurus carolinensis) typically run to the nearest tree to escape from predators. As the risk of capture increases with distance from the refuge tree, squirrels feeding far from trees should have greater FID than those feeding closer by. Confirming this, FID in response to a motorized model predator (a cat) increased as distance to refuge increased. Burrowing Owls breeding in territories far from roads showed larger FIDs than individuals breeding closer to roads and mated owls showed similar FIDs. Individual owls showed high repeatability in their FID. These measures are also important in birding and nature photography. The FID in multiple species differs from rural to urban areas. A study by Møller et al. examined 811 FIDs from 37 species of birds and determined that the FID of birds in urban areas is reduced, compared to the FID of birds in rural areas. Eye size and brain size have a role in determining the FID. A Cumulative Flight Zone is formed when animals move in a herd. In this situation the lead animal's and the following animals' Points of Balance, within the cumulative flight zone, must both be crossed to entice movement. Brahman cattle have a larger flight zone than most English breeds. The flight zone can be thought of as the animal's personal space. The size of the flight zone is determined by the tameness of the animal; the more domesticated an animal, the smaller the zone. Fully tame animals have no flight zone. The flight zones in cattle vary depending on the situation they are experiencing. Novel situations increase their flight zone, while accustomed stimuli will decrease their flight zone. Handlers sometimes make the mistake of deeply invading the flight zone when animals are being driven down an alley or into an enclosed area such as a crowd pen. If the handler deeply penetrates the flight zone, the animals may turn back and run over them in an attempt to escape. Confining a livestock animal in a crush (chute) or alley can make it feel more secure and thus reduce the size of the flight zone; however, it does not eliminate the flight zone. An animal in a livestock raceway or alley that feels threatened may panic and injure itself or other animals. If handlers lean over fences around animals they penetrate the "zone of safety" and may cause the animals to rear.
Қашықтық аймағы
Әр түрлі түсті аталықтарының гормональдық деңгейлерінің айырмашылығына байланысты Urosaurus ornatus кесірткесінде FID мәндерінің әртүрлі болатыны көрсетілген.