Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малайзиядағы егін жинау мерекесі
Harvest festival in Malaysia
Гавай Даяқ (бұрын Даяқ күні немесе Саравак күні деп белгілі болған) – Малайзияның Саравак штатындағы Даяқ халқы жыл сайын 1 және 2 маусымда тойлайтын жылдық фестиваль және мемлекеттік мереке. Саравак күні қазір әр жылдың 22 шілдесінде аталып өтіледі. Гавай Даяқ радио продюсерлері Тан Кингсли мен Оуэн Лянгтың ойы арқасында туды және кейін Даяқ қауымдастығы тарапынан қабылданып, дамытылды. Британдық отаршылдық үкіметі 1962 жылға дейін Даяқ күнін мойындаудан бас тартты. Олар барлық саравактиктерді, этникалық шығуына қарамастан, ұлттық күн ретінде қамту үшін бұл күнді Саравак күні деп атады. Бұл 1957 жылдан бері танылған діни және әлеуметтік шара. 1963 жылдың 1 маусымында Бетонг тумасы Датук Майкл Бума Кучинг қаласындағы Сиол Кандис мекенжайындағы үйінде алғашқы Гавай Даяқ мерекесін өткізді. 1964 жылдың 25 қыркүйегінде Саравак күні Малайзия Федерациясының құрылуын мойындау үшін мемлекеттік мереке ретінде жарияланды. Бұл мереке алғаш рет 1965 жылдың 1 маусымында тойланды және Даяқ қауымының бірлігінің, ұмтылысының және үмітінің символына айналды. Бұл – Даяқ халқының әлеуметтік өмірінің ажырамас бөлігі. Бұл мол өнімге алғыс айту күні және жаңа егіншілік маусымын немесе болашақтағы басқа да жобаларды жоспарлау уақыты. Бұл мереке Индонезияның Батыс Калимантан аймағындағы Даяқтар тарапынан да тойланады, бірақ ол мемлекеттік мереке емес. Сондай-ақ, Малайзия мен Индонезияда және одан тыс жерлерде таралған Ибан және Бидайу тайпаларының өкілдері де бұл мерекені тойлайды.
Gawai Dayak (previously as known as Dayak Day or Sarawak Day) is an annual festival and a public holiday celebrated by the Dayak people in Sarawak, Malaysia on 1 and 2 June. Sarawak Day is now celebrated on July 22 every year. Gawai Dayak was conceived of by the radio producers Tan Kingsley and Owen Liang and then taken up by the Dayak community. The British colonial government refused to recognise Dayak Day until 1962. They called it Sarawak Day for the inclusion of all Sarawakians as a national day, regardless of ethnic origin. It is both a religious and a social occasion recognised since 1957. On 1 June 1963, Datuk Michael Buma, a Betong native, hosted the celebrations of the first Gawai Dayak at his home at Siol Kandis, Kuching. On 25 September 1964, Sarawak Day was gazetted as a public holiday acknowledging the formation of the Federation of Malaysia. The holiday was first celebrated on 1 June 1965 and it became a symbol of unity, aspiration and hope for the Dayak community. It is an integral part of Dayak's social life. It is a thanksgiving day marking a bountiful harvest and a time to plan for the new farming season or other endeavours ahead. It is also celebrated by Dayak in West Kalimantan, Indonesia on the same date, although not a public holiday as well as other Dayak (particularly Iban and Bidayuh) diaspora all around Malaysia, Indonesia and a broad.
Кіріспе
Гавай-Даяк атауы "Гавай" – мереке, ал "Даяк" – Саравак, Индонезияның Калимантан және Борнео аймағының ішкі бөліктеріндегі жергілікті халықтардың ұжымдық атауынан шыққан. Халық саны шамамен 2-4 миллион адамды құрайды. Бұрын "Теңіз даяктары" деп белгілі болған даяктардың көп бөлігі – ибан халқы. Сонымен қатар, бидаю (құрлық даяктары) және Орангулу сияқты басқа этникалық топтар да танылған. Орангулуға каян, кения және лун баванг тайпалары кіреді. Аймақта өзен мен төбеде қоныстанған 200-ден астам этникалық топтар бар. Бұл халықтардың ортақ белгілері болғанымен, әр тайпаның өзіндік диалектісі, салты, заңдары, территориясы және мәдениеті бар. Даяк тілдері австронезия тілдері тобына жатады. Даяктар бұрын анимизм мен жазықшылдыққа сенген, бірақ соңғы кезде көптегендері христиан дініне көшкен.
Gawai Dayak comes from Gawai meaning festival and Dayak a collective name for the indigenous peoples of Sarawak, Indonesian Kalimantan and the interior of Borneo. The population estimate is two to four million people. The Dayaks, previously known as the Sea Dayak are mostly Iban people. Other ethnic groups such as the Bidayuh people (Land Dayak) and Orang Ulu are recognised. The Orang Ulu include the Kayans, Kenyahs and Lun Bawangs. There are over 200 riverine and hill dwelling ethnic subgroups in the region. Although these peoples have common traits, each have their own dialect, customs, laws, territory and culture. Dayak languages are categorised as part of the Austronesian languages. The Dayaks embraced animism and paganism but in recent times, many have converted to Christianity.
Дайындық
Мереке күні жақындаған сайын, әркім жалпы тазалау, қабірлерді зиярат ету, шалыны кептіру және ұнтақтау, азық-түлік жинау және дайындау, сондай-ақ қажет болған жағдайда үйді әрлеумен айналысады. Гавай-Даяк мерекесін тойлау әдеттері әр аймақта әртүрлі, ал дайындықтар алдын ала басталады.
As the festival day approaches, everyone will be busy with general tidying up, grave visiting, paddy drying and milling, collecting and preparing food and final house decoration, where necessary. The mode of celebrations of Gawai Dayak vary from place to place and preparations begin early.
Тамақ пен сусын
Ұзақ үй үлкен салтанатты фестивальдермен Гавай Даякты қабылдауға келіскен жағдайда, оларға қосымша күріш отырғызу және еңбек алмасуды (бедурок) ұйымдастыру қажет болуы мүмкін. Егер фестиваль күріш өсірілмейтін немесе жеткіліксіз өсетін жерде өтсе, күріш қалалардан сатып алынуы мүмкін. Даяқтың дәстүрлі сусындары – тауак деп аталатын күріштен жасалған шарап, ол Гавай Даяқ мерекесінен кем дегенде бір ай бұрын пісіріледі. Бұл сусын жаңа жиналған жемісті күріштен және үйде жасалған ашытқыдан, ципингтен дайындалады. Дәстүрлі түрде тауак тек күріш сүтінен жасалатын, бірақ қазір оған мандок деп аталатын процесте қант пен су қосылады. Ибан тайпасы жасаған күшті алкогольді сусын – лангау (Бидаю тайпасында арак тонок, "күйген рух" деп аталады). Бұл сусын тауакты от үстінде дистилляциялау арқылы жасалады. Дәстүрлі торттар күріш ұны мен қантты араластыру арқылы дайындалады. Оларға саранг семут (құмырсқа ұясы тәрізді торт), куван (қалыпталған торт) және куи сепит (бұралған торт) кіреді. Торттар банкада сақталғанда жақсы сақталады, себебі олар қатқанша қуырылады. Пенган ири (диск пішіндес торттар) фестиваль күніне дейін жасалады, өйткені олар ұзақ сақталмайды. Себебі торт ыстық майдан толық қатаймай тұрып алынып тасталады. Қант ретінде қоңыр нипа қанты немесе қамыстың қанты қолданылуы мүмкін. Гавай мерекесінің алдында ұзақ үйдің тұрғындары аң аулауға немесе балық аулауға шығып, жабайы ет пен балық жинауы мүмкін. Оларды банкаға салып тұзбен консервілеуге болады немесе отын платформасында, ошақтың үстінде түтінмен кептіруге болады. Жануарлардың жеуге жарамсыз бөліктері, мысалы, мүйіздері, тістері, тырнақтары мен қауырсындары дәстүрлі киімдерді безендіруге және жөндеуге пайдаланылады.
When a longhouse agrees to host Gawai Dayak with big ritual festivals, they may need to plant extra paddy and organise labour exchange (bedurok). Rice may be purchased from towns if the festival is in a place where paddy farming is absent or insufficient. The traditional Dayak liquor is a rice wine called tuak, brewed at least one month before the Gawai Dayak. The drink is brewed from the glutinous rice from a recent harvest mixed with homemade yeast called ciping. Traditionally, tuak was made with rice milk only, but is now cut with sugar and water in a process called mandok. A stronger alcoholic beverage made by the Iban is langkau (called arak tonok, "burnt spirit" by the Bidayuh). This drink is made by distilling tuak over a fire. Traditional cake delicacies are prepared from glutinous rice flour mixed with sugar. The cakes include sarang semut (ant nest cake), cuwan (molded cake) and kuih sepit (twisted cake). The cakes can last well whilst kept inside a jar because they are deep fried until hardened. Penganan iri (a discus shaped cakes) are made just before the festival day because they do not keep well. This is because the cake is lifted from the hot frying oil while not fully hardened. The sugar used can be the brown nipah sugar or cane sugar. Before the eve of Gawai, the longhouse residents may organise a hunting or fishing trip to gather wild meat and fish. Both can be preserved with salt in a jar, or smoked over a firewood platform above the hearth. Inedible animal parts like horns, teeth, claws, and feathers are used to decorate and repair traditional costumes.
Ұзын үйдің безендіруі
Ұзын үйді тазалау, жөндеу және қайта бояу тұрғындарының өзара ынтымақтастығы арқылы жүзеге асырылады. Ұзын үйлер тұру және құдайға табынудың ерекше орны ретінде салынған. Оның негізгі тірегі (тианг пемун) барлық құрылыс материалдарының (пун раму) бастапқы нүктесі болып табылады және оның бұзылмауы керек. Жөндеуге қажетті ағаш материалдары жақын жердегі орман қорынан (pulau galau немесе pulau ban) немесе қалалардан сатып алынады. Руайдың (галереяның) жоғарғы жағына пантар (ұзын орындық) орнатуға болады. Орындық биікке көтеріліп, танжу (веранда қабырғасы) арқалық қызметін атқарады. Кейбір ескі ағаш ұзын үйлер (рума каю) бетон мен кірпішпен жаңартылып, қабатты құрылымға (рума бату) айналдырылады. Ұзын үйдің ішкі қабырғалары ағаштар мен жабайы жануарлар бейнеленген укир суреттерімен безендірілген. Әсемдеуге шеберлер бамбуктан ою-өрнектер жасайды. Әйелдер тұрғын бөлмелерінің қабырғаларын қолмен тоқылған салтанатты киімдері – пуа кумбу және басқа да қолөнер бұйымдарымен безейді. Оранг Улу халықтары үй қабырғаларындағы өмір ағашының түрлі-түсті суреттерімен және үй тіректеріндегі күрделі ою-өрнектермен әйгілі. Отбасылық бөлме есігінің жанында әсем безендірілген қалқандар қойылады. Егер сақталған болса, мұралық құмыралар, қола ыдыстар және шабуылдар немесе сауда сапарлары кезінде алынған ескі адам бас сүйектері тазаланып, көрсетіледі. Елік мүйіздері ұзын үйдің тіректеріне бекітіліп, әсем безендірілген қылыштар мен басқа да тұрмыстық заттарды ілуге қолданылады.
The longhouse is cleaned, repaired and repainted by cooperation amongst its residents. The longhouse is constructed as a unique place of living and worship. Its main post (tiang pemun) is the designated starting point of all the building materials (pun ramu) and must remain intact. Timber and wooden materials for repairs are obtained from nearby reserve forests (pulau galau or pulau ban) or purchased in towns. A pantar (long chair) may be built along the upper area of the ruai (gallery). The seat is raised and the tanju (verandah wall) is used as the backrest. Some old wooden longhouses (rumah kayu) are renovated with concrete and bricks to make a terraced structure (rumah batu). The inside walls of the longhouse are decorated with ukir murals portraying tree and wild animal motifs. Men with decorating skills make split bamboo designs. Women decorate living room walls by hanging their handwoven ceremonial clothes called pua kumbu and other handicrafts. The Orang Ulu are famous for their colourful paintings of the tree of life on their house walls and their house posts are elaborately carved. Highly decorated shields are displayed near the family room door. Heirloom jars, brassware, and old human skulls obtained during raids or trade sojourns, if still kept, are cleaned and displayed. Deer horns may be secured to the longhouse posts in order to hold highly decorated swords and other household items.
Гавай Дайак Ева
Гавай кешінде адамдар саго, маймыл, савит немесе кокос пальмасының жапырақтарын жинап, ет қайнатуға пайдаланады. Жақын жердегі орманнан, шаруашылықтардан немесе бақшалардан жабайы мидин папоротнигі, жас папоротник, бамбук сабақтары, тапиока жапырақтары және дөңгелек дайак баклажандары сияқты көкөністер жиналады. Таңертең өсімдіктер мен көкөністер жиналғаннан кейін құстар сойылады. Ет орта жастағы, жұқа қабырғалы бамбук бөрешектерінде пісіріліп, дәстүрлі пансо (ибан тілінде: лулун) тағамы дайындалады. Ет алдымен лимон шөбі, имбирь, бунга жапырақтары және тұз сияқты дәстүрлі шөптермен араластырылады. Қалған ет тұзға сақталып, кепаянг жапырақтарымен және залалсыздандырылған тұқымдармен қоса қосылады. Малдың басы ашық отта қуырылып, ыстық күйде туакпен бірге беріледі. Ағаштан жасалған асүй құралдары кішкентай ағаш кесектерден жасалады. Аз мөлшерде жабысқақ күріш бамбук түйіндерінде пісіріліп, бамбук хош иісін сіңіреді. Қарапайым күріш ас үй ошағындағы қазандыларда пісіріледі. Пандан жапырақтары да қосылып, ерекше хош иіс береді. Оттың түтіні де ерекше иіс сыйлайды. Кейбір дайактар, әсіресе Оранг Улу тайпасы, күрішті ыдысқа салудан бұрын ұзын жасыл жапырақтарға (даун лонг) орайды, содан кейін оны қазанның ішінде буға пісіреді. Күрішті газ плитасында немесе күріш пісіргіште де пісіруге болады. Қонақтар отыруы үшін әсем әшекейленген кілемдер ұзын үйдің барлық ұзындығын қамтитын галереяға төселеді. Бұл әрекет беранчау ("кілем төсеу және жалғастыру") деп аталады, ол Гавай мерекесінің басталуын білдіреді. Дайактар әртүрлі дәстүрлі қолмен тоқылған кілемдер жасайды. Оларға түрлі-түсті суреттермен тоқылған қамыс кілемдер, лампит ратан кілемдері, бидай ағашы қабығынан жасалған кілемдер және пердани кілемдері жатады. Көптеген отбасылық бөлмелер мен галереялардың қабырғалары тоқылған Пуа Кумбу және байланған матадан (каин кебат) жасалған дәстүрлі жамылғылармен безендірілген, олар бірегей дайак дизайнымен ерекшеленеді. Мереке кезінде әйелдер кілем тоқу және қолмен тоқудағы шеберліктерін және еңбектерін көрсетуге құштар. Кейбір дәстүрлі себеттер де көрінеді. Галереяда дәстүрлі музыкалық аспаптар жиынтығы да қойылған.
On Gawai Eve, people gather sago, aping, sawit or coconut palm shoots which are used for making meat stews. Vegetables such as wild midin fern, fiddlehead fern, bamboo shoots, tapioca leaves and Dayak round brinjals from nearby jungle, farms or gardens are also gathered. After the gathering of plants and vegetables early in the morning, the poultry is slaughtered. Enough meat is cooked in mid aged thin walled bamboo logs to make a traditional dish called pansoh (Iban: lulun). The meat is first mixed with traditional herbs like lemongrass, ginger, bungkang leaves and salt. Any remaining meat is preserved in salt and mixed with kepayang leaves and detoxified seeds. Animal heads are roasted on an open fire to be served hot with tuak. Wooden cooking implements are made from small tree logs. Some glutinous rice is cooked in bamboo nodes to soak up the bamboo aroma. Normal rice will be cooked in pots at the kitchen hearth. The addition of pandan leaves also gives a special aroma. Smoke from the fire wood also gives a distinctive aroma. Some Dayaks, especially Orang Ulu, will wrap rice in long green leaves (daun long) before steaming it inside a pot. Rice may also be cooked using a gas stove or rice cooker. Highly decorated mats for guests to sit on are laid out on the longhouse gallery which runs the entire length of the longhouse. The act is called beranchau ("mat spreading and adjoining") which marks the opening of the gawai. The Dayaks make various types of traditional hand woven mats. There are reed mats woven with colourful designs, lampit rattan mats, bidai tree bark mats and peradani mats. The walls of most family rooms and galleries are decorated with traditional blankets such as the woven Pua Kumbu and the tied cloth (kain kebat) blankets which are made with unique Dayak designs. During the festival, women are keen to display the products of their skills and hard work at mat making and hand weaving. Some traditional baskets are also seen. Some sets of traditional musical instruments are also displayed in the gallery.
Дәстүрлі киім
Ерлер мен әйелдер, әсіресе қонақтар келгенде, нигепанды киеді. Ерлердің дәстүрлі киімі – белдік (сират немесе кават), жануар терісінен жасалған пальто (гагонг), тауғай мен мүйізқұйрық қауырсынынан жасалған бас киім (леланжанг), мойындағы шынжырлар (марик), күміс білезіктер мен тобықтар, қалқан, қылыш және найза. Ерлер өз өмірлік тәжірибесі мен жолының белгісі ретінде ибан тіліндегі калингай немесе пантанг деп аталатын тайпалық татуировкалармен безендіріледі. Ердің мойнының алдыңғы жағындағы бақа бейнесі немесе қолының арқасындағы тегулун бейнесі киген адамның адам басын кесіп алғанын немесе әскери қақтығыста адамды өлтіргенін көрсетеді. Дегенмен, кейбір бейнелер теңіз жануарларына негізделген, олар су үстінде киетін адамдарды қорғау және құтқару үшін арналған. Әйелдер белге қолмен тоқылған матадан (каин бетатинг) жасалған белдік, денесінің жоғарғы бөлігіне ратан мен мыс сақиналы биік корсет, иыққа жамылатын селампай (бас терісінен жасалған ұзын мата), мойын мен иыққа тоқылған әшекейлі тізбек (марик емпанг), шаш жинағының (санггул) үстіне безендірілген биік тарақ (сугу тагинг), күміс белбеу (лампит), білезік, тобық және шар тәрізді жеміс қалта киеді. Бұрын даяк әйелдері сұлулықтың белгісі ретінде көкіректерін ашық көрсетуге дағдыланған. Бидайу даяк қоғамында Дайунг Борис – Гавай мерекесінің бойжеткен қыздары.
Men and women may wear nigepan, the traditional costume, especially when guests are arriving. The traditional dress of men is a loincloth (sirat or cawat), animal skin coat (gagong), peacock and hornbill feathers (lelanjang) headwear, chains over the neck (marik), silver armlets and anklets along with a shield, sword, and spear. Men are decorated with tribal tattoos (kalingai or pantang in Iban) which signify their life experience and journey. A frog design on the front of the man's neck and/or tegulun designs on the backs of the hand indicate the wearer has chopped off a human head or killed a man in military combat. However, some designs are based on marine life which are meant for protection and rescue of the wearers when on the water. Women wear a handwoven cloth (kain betating) worn around the waist, a rattan and brass ring high corset around the upper body, selampai (a long piece of scalp) worn over the shoulders, a woven beaded chain over the neck and shoulders (marik empang), a decorated high comb (sugu tinggi) over the hair lump (sanggul), a silver belt (lampit), armlet, anklet, and orb fruit purse. In the past, it was customary for Dayak women to bare their breasts as a sign of beauty. In Bidayuh Dayak society, Dayung Boris are the maidens of the Gawai Festival.
Құрбандықтар мен сый-тартулар
Мерекелер 31 мамыр күні кешке ашкөздік рухын (Муаи Анту Руа) жою рәсімімен басталады. Екі бала немесе ер адам, әрқайсысы шапанды сүйреп, әр отбасының бөлмесінен өтеді. Әр отбасы қажетсіз заттарын себетке тастайды. Қажетсіз заттар үйдің соңынан жерге лақтырылады. Күн батқанда, әр отбасы бөлмесінде бірінен соң бірі құрбандық шалу рәсімі (миринг немесе бедара) өтеді. Рәсімге дейін генданг раях деп аталатын ырым-жырымдық музыка орындалады. Ескі керамикалық тақталар, табақтар (үлкен мыс тостағандар) немесе бамбук терісінен жасалған ыдыстар (келингканг) құдайларға арналған тамақ пен сусындармен толтырылады. Ибан даяқтары жеті құдайға (аға құс ұясының халықтары, Оранг Тансанг Кенияланг) сенеді, олардың есімдері: Сенгаланг Буронг (брахмандар бүркітімен бейнеленген соғыс құдайы); Бику Бунсу Петара (бас діни қызметкер, екінші қолбасшы), Менджая Манганг (бірінші шаман және медицина құдайы), Семпуланг Гана Семеругахпен (ауыл шаруашылығы мен жер құдайы), Селампандай (жаратылыс және ұрпақ құдайы), Ини/Андан (әділет құдайы) және Анда Мара (бақыт құдайы). Ибан даяқтары Панггау Либау және Гелонгтың аңыздар мен мифтерге негізделген халықтарын, сондай-ақ басқа да жақсы, көмекші рухтарды немесе арбақтарды тойға шақырады. Барлық құдайлар Гавай мерекесіне шақырылады. Құдайларға арналған құрбандықтар стратегиялық жерлерге қойылады: әр отбасы бөлмесінің төрт бұрышына жандарды қорғау үшін, ас үйге, күріш құмырасына, галереяға, танжуға және шаруашылыққа. Сондай-ақ, басқа да бағалы заттар, мысалы, қымбат ескі ыдыстар, күріш ұнтақтау машиналары, қайық моторлары немесе көлік сияқты заманауи заттар да құрбандық ретінде беріледі. Бұл рәсімнің тиімділігін сақтау және иесіне ессіздік тигізбеу үшін кез келген pengaroh (әуес) шығарылады. Әйелдердің әмияны құрбандықтардың арасына иелерінің тағдыры мен байлығын арттыру үшін қойылады. Әрбір құрбандық жиынтығында әдетте белгілі бір тақ сандар (1, 3, 5, 7) болады: темекі, бетел жаңғағы және сире жапырақтары, қолмен тоқылған ыдыстағы (сенупат) клейлі күріш, күріш торттары (тумпи), сунгки (буунь жапырақтарында пісірілген клейлі күріш), бамбук бөренелерінде пісірілген клейлі күріш (аси пулут лулун), пэнганан ири (нипа қантымен араластырылған клейлі күріш ұнынан жасалған торттар), құмырсқа ұясынан жасалған торттар және қалыпталған торттар, поп-риз (вок немесе қазанға қыздырылған клейлі дәнді дәнділерден жасалған), қатты қайнатылған тауық жұмыртқасы және шарап құйылған немесе кішкентай бамбук тостарында сақталған таук күріші. Барлық құрбандық жиынтықтары аяқталғаннан кейін, мереке басшысы жақсы өнім үшін құдайларға алғыс айтады және құрбандықтарға (бебиу) әтешпен желбіретіп, басшылық, баталар мен ұзақ өмір сұрайды. Әтештің мойны кесіліп құрбандықталады. Оның қанатының қауырсындары алынып, қанды мойнына тигізіледі, содан кейін әрбір қауырсын құрбандық ретінде (генселан) әрбір құрбандық жиынтығына қойылады. Содан соң құрбандықтар белгіленген орындарға қойылады.
Celebrations begin on the evening of 31 May with a ceremony to cast away the spirit of greed (Muai Antu Rua). Two children or men, each dragging a winnowing basket (chapan), will pass each by family's room. Every family will throw some unwanted article into the basket. The unwanted articles will then be tossed to the ground from the end of the longhouse. At dusk, a ritual offering ceremony (miring or bedara) will take place at every family room, one after the other. Before the ceremony, ritual music called gendang rayah is performed. Old ceramic plates, tabak (big brass chalices), or containers made of split bamboo skins (kelingkang) are filled with food and drinks to be offered to the deities. The Iban Dayaks believe in seven deities (the people of hornbill's nest, Orang Tansang Kenyalang) whose names are Sengalang Burong (the war god represented by the brahminy kite); Biku Bunsu Petara (the great priest, who is second in command), Menjaya Manang (the first shaman and god of medicine), Sempulang Gana with Semerugah (the god of agriculture and land), Selampandai (the god of creation and procreativity), Ini Inee/Andan (the god of justice) and Anda Mara (the god of fortune). Iban Dayaks also call upon the legendary and mythical people of Panggau Libau and Gelong, and other good, helpful spirits or ghosts to attend the feast. The entire pantheon of gods is cordially invited to the Gawai feast. Offerings to the deities are placed at strategic spots: the four corners of each family room for protection of souls; in the kitchen; at the rice jar; in the gallery; the tanju; and the farm. Other highly prized possessions such as precious old jars and modern items like rice milling engines, boat engines, or a car may also be placed with offerings. Any pengaroh (charm) will be brought out for this ceremony to ensure its continuous effectiveness and to avoid madness afflicting the owner. Wallets are placed among the offerings to increase the tuah or fortune of the owners. Each set of offerings usually contains specified odd numbers (1, 3, 5, 7) of traditional items: the cigarette nipah leaves and tobacco, betel nut and sireh leaves, glutinous rice in a hand woven leave container (senupat), rice cakes (tumpi), sungki (glutinous rice cooked in buwan leaves), glutinuos rice cooked in bamboo logs (asi pulut lulun), penganan iri (cakes of glutinous rice flour mixed with nipah sugar), ant nest cakes and moulded cakes, poprice (made from glutinous paddy grains heated in a wok or pot), hard boiled chicken eggs and tuak rice wine poured over or contained in a small bamboo cup. After all the offering sets are completed, the chief of the festival thanks the gods for a good harvest, and asks for guidance, blessings and long life as he waves a cockerel over the offerings (bebiau). The cockerel is sacrificed by slicing its neck. Its wing feathers are pulled out and brushed onto its bleeding neck after which each feather is placed as a sacrifice (genselan) onto each of the offering sets. The offerings are then placed at the designated locations.
Кешкі ас
Құрбандық шалу рәсімі аяқталғаннан кейін, отбасы кешкі асқа отырады, макай ди руи (галереядағы тамақ) немесе макай рами (фестивальдық тамақ) ұзақ үйдің галереясында. Отбасының әрбір мүшесі бірдеңе әкелген. Дайындалған ең жақсы дәстүрлі тағамдар, тәттілер мен сусындар көрмеге қойылады. Түн ортасына жақындағанда, галереяда бірнеше рет жоғары-төмен рухты күтіп алу рәсімі (Нгалу Петара) өтеді. Кейде фестиваль патшайымы мен патшасын (Куманг пен Келинг Гавай) таңдау үшін сұлулық сайысы өткізіледі. Жеңімпаздар дәстүрлі киімдерінің толықтығы мен сұлулығы бойынша таңдалады. Басшы және ақсақалдар тәртіпті, бейбітшілік пен келісімді сақтауды еске салып, бегелига өткізеді. Салт-дәстүрді және фестиваль ережелерін бұзғандарға – ұрыс-жеңіс, дау-жанжал, маскүнемдік немесе зардапкерлік жасау арқылы – ауыр айыппұл (уком) салынады. Түн ортасында, тұрғындарды ескерту үшін қоңыр шалынады. Ұзақ үйдің басшысы (tuai rumah) немесе той иесі ұзақ өмір (Ai Pengayu) және жаңа жылға арнап қысқа дұға (sampi) айтады. "Гайу Гуру, Герай Ньямай, Сенанг Лантанг Нгуан Менуа" ("Сізге ұзақ өмір, денсаулық және береке тілеймін") деген фестивальдық тілек әрбір адамға қайталанады. Қателер кешіріліп, даулар шешіледі. Егер бард болса, ол ұзақ өмір суын баталау үшін, басшы дұға оқу алдында, "тиманг ай пенгаю" ("Ұзақ өмір суын шақыру") деп аталатын қысқа ән айтуын сұрауы мүмкін.
Once the offering ceremony is completed, the family sits down for dinner, the makai di ruai (meal at gallery) or makai rami (festival meal) in the gallery of the longhouse. Each family member has contributed something. All the best traditional foods, delicacies and drinks that have been prepared are displayed. Just before midnight, a spirit welcoming procession (Ngalu Petara) is performed several times up and down the gallery. A beauty pageant to choose the festival's queen and king (Kumang and Keling Gawai) is sometimes conducted. The winners are chosen for completeness of their traditional costumes and beauty. The chief and elders hold a begeliga to remind everybody to keep order, peace and harmony. Heavy fines (ukom) are imposed on those who break the customary adat and festive ground rules with fighting, quarrelling, drunkenness or vandalism. At midnight, a gong is rung to call the inhabitants to attention. The longhouse chief (tuai rumah) or host will lead a toast to longevity (Ai Pengayu) and the new year with a short prayer (sampi). The festival greeting, "Gayu Guru, Gerai Nyamai, Senang Lantang Nguan Menua" ("Wishing you longevity, wellness, and prosperity") is repeated to each other. Mistakes are forgiven and disputes are resolved. Where a bard is available, he may be asked to recite a short chant called timang ai pengayu ("Chanting the water of longevity") to bless the longevity water before the chief says the short prayer.
Тамақтан кейін
Кешкі ас ішкеннен кейін той-думандар азайып, ресми емес сипатқа ие болады. Галереяның ортасына өмір ағашы (раньяи) тігіледі, ол құнды жемістермен бірге киелі орынды, рәсімдік нысанды бейнелейді. Оның айналасында нағажат биі, қылыш биі (бепенча) немесе өзін-өзі қорғау өнері (бекунтау) сияқты өнерлер, алдымен бірнеше дәстүрлі амалдар орындалғаннан кейін көрсетіледі. Кешкі ас ішкеннен кейінгі шаралардың біріншісі – бадигир, яғни егер болса, ақсақалдар мен қонақтарды әлеуметтік статусы бойынша тізімге алу. Ұзын үйдің жоғары дәрежелі әйелдері, әдетте әйел күйеуіне, тізімдегі әрбір ақсақалға тамақ пен сусыннан тұратын табак (құмыра) ұсынады. Сарапшының басшылығымен киім киген әйелдер тобы әрбір ақсақалдың мәртебесіне сай пантун (мақтау жыр) орындайды, сондай-ақ өмірде үлкен жетістіктерге қол жеткізген бірнеше басты ақсақалдарға жалонг (күңгірт) ішінде тауак пен бірнеше табас (дәмі жақсы тағамдар) сыйлайды. Олардың арасындағы ең бастысы кокостың қабығын символдық түрде жаруы керек. Бұл Ибан Даяқтар дәстүрлі түрде құрметтейтін бас сүйектерін бейнелейді, өйткені бас сүйек ерлерге, шаруашылық немесе ұрпақ беру мақсатында болсын, түрлі құнды тұқымдар сыйлайды деп есептеледі. Көлемді шараларда бас жауынгер жол ашудың символдық амалын (ngerandang jalai) орындайды. Одан кейін оның жауынгерлері жолдың шетін бекітудің (ngelalau jalai) символдық амалын орындайды. Содан кейін, галерея бойымен, әдетте ұзын үйдің ұзындығына байланысты үш рет, салт-дәстүрлі киімдер киген ерлер мен әйелдер, жастар мен балалар шерумен өтеді, бұл шеру ақсақалдарды құрметтеу үшін жасалады. Бұл шерудің нәтижесінде куманг (патшайым) мен килинг (патша) тағайындалады. Бұл шарадан кейін шеруге қатысушылардың кейбіреуі, әдетте тәжірибелі сыра қайнатушылар, ризашылықтарын білдіргеннен кейін, бірнеше орташа көлемді құмыраларда (кебок немесе пасу) сақталған тауакты ішуге барады. Бұл тауак әдетте тәтті дәмі бар, бірақ құрамында спирт мөлшері жоғары, жабысқақ күріштен алынған таза сұйықтық. Тауакты әдетте тамақтан кейін ішеді, жүзім шарабы сияқты. Барлық келгендерге тағам мен сусындар ұсынылды. Күріштен жасалған торттар десерт ретінде берілді. Тағы бір маңызды шара – дәстүрлі өлеңдер оқу. Оларға пантун, рамбан, жаванг, сангай және пеландай жатады. Ұзын үйге келген құрметті қонақтардан Сеңланг Буронгтың (соғыс құдайы) Ибандық тиманг сиқырлы сөзінде (адамзатқа түрлі пайдалы тұқымдар сыйлау үшін бас сүйекті тазарту) жасаған әрекеттерін бейнелеу үшін кокосты жарып ашуын сұрауға болады, бұл әрекет негеланпанг деп аталады. Жаңа алынған бас сүйектерін тазарту кезінде әскер басшысы мидың бір бөлігін жеп, қалғанын бас сүйек ішіне оралған ратанмен лақтырып жібереді, содан кейін соғыс қылышымен етін кесіп алады. Бұл кокосты жару рәсімі – қонақтарға көрсетілетін құрмет пен сый-сияпаттың белгісі. Келесі күнгі ойын-сауықтардың қатарында сопылы (сумпит) жарыстары, қол күресі (бибат lengan), кішкентай бөрене тарту (бетарит лампонг), арқан тарту (тарит тали) және аяқпен соғу (бапатис) сияқты дәстүрлі ойындар бар. Кейбіреулері әтешпен күреседі. Қазіргі заманғы спорт түрлеріне футбол, сапа такрау (раттан кикбол) және футзал жатады. Басқа ойын-сауықтарға жұмыртқа домалату, табақтарды табу музыкасымен беру, қаппен жүгіру және шар үрлеу, сондай-ақ караоке мен жүгіру билері де жатады.
After dinner, celebrations are less formal. A tree of life (ranyai) is erected in the centre of the gallery to symbolize the ritual shrine with valuable fruits. Around it, performances of the ngajat dance, sword dance (bepencha) or self defence martial art (bekuntau) are performed after some symbolic traditional activities. The first order among the activities after dinner is the badigir, a lining up of elders and/or guests if any according to their social rank. A tabak (chalice) of food and drinks is offered to each elder in the line up by a few women of high social rank in the longhouse, normally a wife offering to her husband. A group of women in costumes led by an expert sings a pantun (praise song) befitting the status of each elder while offering a jalong (bowl) of tuak and some tabas (delicacies) to several key elders with some outstanding life achievement. The chief among them will then be requested to symbolically split open a coconut. which symbolises the skull trophies traditionally treasured by the Iban Dayak because the skull is believed to present various types of valuable seeds for men, be they for farming or procreation purposes. In more elaborate events, the chief warrior will perform the symbolic act of clearing the pathway (ngerandang jalai). He is then followed by his warriors in performing the symbolic act of hand railing the pathway (ngelalau jalai). Next, follows a procession by men and women, ladies, youths and kids in traditional costumes along the gallery in honour of the elders in the line up, normally three rounds depending on the length of the longhouse. One outcome of this procession is the anointing of a kumang (princess) and a keeling (prince). After this, some of the procession participants may go for the tuak contained in several medium sized jar (kebok or pasu) after paying a token of their appreciation to the respective owners who are normally expert brewers. This tuak is normally the pure liquid from the glutinous rice which tastes sweet but it contains a high concentration of alcohol. Tuak is normally drank after food, just like grape wine. Some foods and drinks have been served for all presents. Rice cakes are eaten as desserts. Another important activity is the singing of traditional poems. These include pantun, ramban, jawang, sanggai and pelandai. Any honoured guests to longhouses may be asked to break open a coconut to symbolise the actions of Sengalang Burong (the god of war) during the Iban timang incantation which is called ngelanpang (cleansing the head skull to present various kinds of beneficial seeds to humankind). In the actual cleansing of the freshly taken heads, the troop leader would eat a bit of the brain with a piece of a glutinous rice before proceeding to throw away the rest of the brain using a piece of rattan swirled by him inside the skull and to slice out the flesh using his war sword. This coconut splitting ceremony is a sign of respect and honour to the guests being offered to do so. Other merrymaking activities which may extend to the next day include blowpipe (sumpit) contests and traditional games such as arm wrestling (bibat lengan), small log pulling (betarit lampong), rope pulling (tarit tali) and foot banging (bapatis). Some engage in cockfighting. In modern settings, sports include football, sepak takraw (rattan kickball) and futsal. Other parlour games are played such as egg rolling, plate passing to the tune of taboh music, running in gunny sacks, and balloon blowing, while karaoke and joget dance are also popular.
Билер
Дәстүрлі нағаз немесе аяат биінің көптеген нұсқалары бар. Ерлер мен әйелдер билері дене, қол және аяқтардың әсем, нақты және күтпеген қозғалыстарынан тұрады, кейде соғыс шақыруы естіледі. Мысалдарға еркін стильдегі аяат ерлер биі, жауынгер биі, нғажат лесонг (астық шабу биі), нгасу аң аулау биі немесе әзілді муар кеса (құмырсқа жинау) биі жатады. Әйелдер еркін стильдегі әйелдер аяат биін немесе нағажат пуа кумбу (салттық матамен билеу) биін орындайды. Ерлер биі күш пен батылдықты көрсетеді және құстардың патшасы саналатын мүйізді құстың қимылдарына еліктейді. Нағаз биіне дәстүрлі музыкалық топ сүйемелдейді, оған ингкермунг (соққы аспаптар жиынтығы), тавак (үлкен гонг), бебендай (кішкентай гонг) және бедуп (добыл) кіреді. Оранг Улу музыкасы сапе арқылы орындалады. Тірі музыкалық топтың орнына жазбалар қолданылуы мүмкін. Бидайю даяқ билеріне толак бала (қауіпті кетіру) биі кіреді, ол орақ алдында қоғамның құт-берекесі мен қорғауын тілеу үшін орындалады; егін жинау мерекесінде астық рухын және қонақтарды қарсы алу үшін орындалатын тотокнг биі; егін жинау мерекесінің аяқталуымен жақсы денсаулық пен мол өнім үшін құдайларға алғыс айту үшін орындалатын лаңги жуланг биі; және егін жинау маусымынан кейін орындалатын бүркіт жауынгерлік биі. Бишілер қолдарын жайып, бүркіттердің қанат қағу қозғалыстарын бейнелейді. Бүркіт соңында есінен танып, жеңімпаз ретінде жауынгерді қалдырады. Бұл биді әйел іздеген ер адамдар орындайды.
There are many variations of the traditional ngajat or ajat dance. The male and female dances consist of graceful, precise and surprise movements of the body, hands and feet with occasional shouts of a battle cry. Examples are the freestyle ajat male dance, warrior dance, ngajat lesong (rice mortar dance), the ngasu hunting dance, or comical muar kesa (ant harvesting) dance for men. Women perform the freestyle female ajat dance or the ngajat pua kumbu (ritual cloth waving dance). The male dance shows strength and bravery and may imitate the movements of the hornbill, which is regarded as the king of worldly birds. The ngajat dance is accompanied by a traditional band consisting of an engkerumong set (percussion), tawak (big gong), bebendai (small gong) and bedup (drum). Orang Ulu music is played using the sape. Recordings may be used instead of a live band. Bidayuh Dayak dances include the tolak bala (danger repealing), a dance performed before the harvest to ask for blessing and protection of the community; the totokng dance that is performed during the harvest festival to welcome the paddy soul and guests; the langi julang which is performed at the closing of the harvest festival to thank gods for bestowing good health and a rich harvest; and the eagle warrior fight dance performed after the harvest season. Hands are held outstretched imitating the movements of the eagles as they flap their wings in flight. The eagle eventually falls unconscious so leaving the warrior as the winner. It is performed by men seeking a female partner.
Нгабанг
Маусымның бірінші күні дайактардың үйлері қонақтарға ашық болады. Бұл практика нгабанг деп аталады. Даяқтар қауымдастықтары немесе үкіметтік емес ұйымдар да ашық есік күндерін ұйымдастыра алады. Бұл маусым айының соңына дейін жалғасады, онда гавай нигилинг бидай (қалампаны орау) рәсімімен аяқталады. Қонақтар келгенде туак ұсынылады, ал әйелдер сатының екі жағында екі қатарға тізеді (ниambut pengabang). Қош келдіңіздер деу үшін "ай тики" ішімдігінен кейін "ай аус" ішімдігі беріледі. Содан кейін қонақтар отырғанда, тағы да бір рет ауыз сусын (ай басу), пайда сусын (ай унтонг) және құрмет сусын (ай баса) ретінде ұсынылады. Бұл іс-әрекет қонақтарды суару немесе nyibur temuai деп аталады. Құрметті қонақты таныстыратын жаку анса (сөздік тілде – сөздік сөйлеу) сияқты сөздер айтылады. Құрметті қонақ ұзақ үйдің сыртында құрбандық шалу рәсімімен қарсы алынады. Ұзақ үйдің сатысына жақындағаннан кейін құрметті қонаққа бекіністі (muka kuta) ашу сұралады. Бұл семсермен және өлеңмен бамбук қоршауын кесу арқылы көрсетіледі. Содан кейін, ұзақ үйдің сатысының табанында жануарды (mankan) найзамен қадап өлтіреді. Ngalu pengabang кезінде қонақтар наджат бишілері бастаған және оркестрдің ілесімен ұзақ үйдің галереясындағы орындарына қадам басады. Содан кейін, басшы немесе лембанг жыршысы сияқты шебер сөйлеуші, қонақтардың басынан өтетін тауықты ұстап тұрып, қонақтарға арналған дұғаны (biau pengabang) оқиды. Қонақтарға тамақ ұсынар алдында, тамақ ыдыстарының үстін жабатын дәстүрлі матаны ашу үшін арнайы сөз (ибан тілінде muka kujuk) айтылады. Тамақ ішкеннен кейін, ұзақ үйдің отбасыларына қонақтар келеді. Ұзындығы аз ұзақ үйде оннан отызға дейін отбасылық бөлмелер болса, орташа ұзын үйлерде отыздан елуге дейін отбасылық бөлмелер болады. Өте ұзын ұзақ үйде 50-ден 100-ге дейін отбасылық бөлмелер болуы мүмкін. Даяқтар үшін туыстық байланысты нығайту үшін өздерінің шежірелерін (ибан тілінде tusut) айту және талқылау қалыпты жағдай. Bantil (ішкіру) деп аталатын іс-әрекетте әйелдер ер адамдарға ұяңдықтан арылуға көмектесу үшін сусын ұсынады. Ерлер дәстүр бойынша, қонаққа деген құрметтің белгісі ретінде алғашқы ұсыныстарды қабылдамайды. Туак ұсынылғанда әйелдер дәстүрлі өлең – pantun айтады. Uti деп аталатын іс-шарада, арнайы қонаққа керамикалық табаққа қойылған кокосты қолмен ұстамай немесе табақты сындырмай, күңке пышақпен ашу ұсынылады. Қарапайым қонақтарға ашылған кокостың ішіндегі ақ еті жақсылықты, ал қара еті жамандықты білдіреді.
On the first day of June, Dayak homes are opened to guests. This practice is called ngabang. Open houses may also be organised by Dayak associations or non government organisations. This will continue until the end of June where the gawai will be closed in a ngiling bidai (mat rolling up) ceremony. When guests arrive, tuak is offered and women line up in two rows on each side of the ladder (nyambut pengabang). The welcoming drink (ai tiki) is followed by the thirst quenching drink (ai aus). Then, when the guests are seated, further rounds of tuak as a washing drink (ai basu), profit drink (ai untong) and respect drink (ai basa) are given. This activity is called the watering of guests or nyibur temuai. Speeches are made such as the jaku ansah (sharpening speech) which introduces the guest of honor. The guest of honor is received with a miring offering ceremony outside the longhouse. Upon approaching the longhouse ladder, the guest of honor is asked to open a fort (muka kuta). This is represented by slashing a bamboo fence with a sword and a poem. Then, at the foot of the longhouse ladder, an animal is speared (mankan). In ngalu pengabang, guests led by ngajat dancers and followed by the band, process to their seats in the longhouse gallery. After that, a guest prayer (biau pengabang) is recited by a talented speaker like the headman or the lemambang bard while he sways holding a chicken over the heads of guests. Before the guests are offered foods, a special speech (muka kujuk in Iban) to open the traditional cloth covering over food containers is recited. After eating, the families of the longhouse are visited by guests. A short longhouse may have ten to thirty family rooms while moderately long may have thirty to fifty family rooms. A very long longhouse may have fifty to one hundred family rooms. It is common for Dayaks to recite and discuss their genealogy (tusut in Iban) to reinforce kinships. In the activity called bantil (persuaded drinking), women offer drinks to men to help them overcome shyness. Men traditionally reject the first offers as a sign of respect to the host. Women sing a traditional poem called pantun while offering tuak. In the activity called uti, a special guest is asked to open a coconut placed on a ceramic plate using a blunt knife without handling the coconut or breaking the plate. The coconut offered to be split open by ordinary guests tells of someone's heart and fate: white flesh is good and black flesh is bad.
Гавай алдындағы және жабылу
Қалалық жерлерде, гавай мерекесінің басталуына дейін мамыр айында, қала тұрғындары өздерінің ауылдарына қайтқанға дейін алдын ала шаралар өткізіледі. Гавай маусымның соңына қарай аяқталады. Жабылу рәсімі әрбір ұзын үйдің отбасы мүшелерінің миринг рәсіміне арналған бидай төсегін символдық түрде кері орауымен белгіленеді. Ибан даяқтары арасында бұл Нгилинг Бидай деп аталады.
In town areas, pre gawai are held in May in advance of the gawai proper before the citydwellers return to their respective villages. Gawai ends around the end of June. The closing ceremony is signified by symbolically rolling back a miring ceremony mat called a bidai by each family within the longhouse. It is known as Ngiling Bidai among Iban Dayaks.
Нағыз салт-дәстүрлі мерекелер
Гавай-Даяк мерекелері бір айға дейін созылуы мүмкін. Осы жыл мезгілінде көптеген Даяктер нағыз салт-дәстүрлі мерекелер мен тойларды (Мела Пинанг немесе Гавай Лелаби) өткізеді. Көптеген Ибан тайпасы бедара деп аталатын шағын ғұрыптарды өткізеді, олар отбасылық билек бөлмесінде бедара мата (піспеген құрбандық) немесе отбасылық руай галереясында бедара мансау (піскен құрбандық) түрінде болуы мүмкін. Берунсур (тазалау) отбасылық танжуда (жайылымда) орындалады. Гава деп аталатын ғұрыптар: Сандау Ари (ортатүс мерекесі); Тресанг Мансау (қызыл бамбук тірегі); және Гавай Калингканг. Сарыбас және Скранг аймақтарының ғұрыптық мерекелеріне Гавай Бумай (егісшілік мерекесі) кіреді, ол Гавай Бату (доғару тасы мерекесі), Гавай Бених (дән мерекесі) және Гавай Басимпан (дән сақтау мерекесі), сондай-ақ Гавай Буронг (құс мерекесі) сияқты шараларды қамтиды. Құс мерекесі мерекелік кезеңнің басында өткізіледі, егер өлгендерге арналған жерлеу мерекесі (Гавай Анту немесе Нгелумбонг) сол үйдің ішінде өткізілсе, онда Индей Билай рухы күріш шарабын бұзбау үшін. Бале аймағында Ибан тайпасының ғұрыптық мерекелеріне Гавай Байнту Инту (денсаулық мерекесі); Гавай Бумай (егісшілік мерекесі); Гавай Амат (құдайдан көмек сұрауға арналған дұрыс мереке); Гавай Нгелумбунг (мазар салу мерекесі) және Гавай Мимпи (рухтардан түс арқылы алынған хабарламаларға негізделген мереке) кіреді. Мүлікке байланысты мерекелерге жаңа салынған үйлер үшін Гавай Мангконг Тианг (бас тіреуді қағу мерекесі) кіреді. Гавай Туа (мүлік мерекесі) үш кезеңнен тұрады, яғни Гавай Нига Туа (мүлік іздеу мерекесі), Гавай Намака Туа (мүлікке қарсы алу мерекесі) және Гавай Ниндөкка Туа (мүлік сақтау мерекесі) және Гавай Тажау (құмыра мерекесі). Денсаулыққа байланысты мерекелердің қатарында Гавай Сакит (емдеу мерекесі) бар, ол белиан ғұрыптары, суги сакит (рухани тазалау) немесе ренонг сакит (рухани емдеу) сәтсіз аяқталған жағдайда өткізіледі. Осы дәстүрлі мерекелердің көпшілігінде бард (леманбанг) және оның көмекшілері немесе манганг (емші) түн бойы қасиетті дұғалар мен пенгап немесе тиманг деп аталатын сиқырлы сөздерді орындайды.
Gawai Dayak celebrations may last for a month. It is during this time of year that many Dayak hold authentic ritual festivals and weddings (Melah Pinang or Gawai Lelabi) take place. Most Iban will hold minor rites called bedara which can be bedara mata (an unripe offering) inside the family bilek room or bedara mansau (a ripe offering) at the family ruai gallery. Berunsur (cleansing) is performed at the family tanju (verandah). Rituals called gawa are the Sandau Ari (midday festival); Tresang Mansau (red bamboo pole); and Gawai Kalingkang. Ritual feasts of the Saribas and Skrang region include Gawai Bumai (agricultural festival) which comprises Gawai Batu (whetstone festival), Gawai Benih (a paddy seed festival) and gawai basimpan (paddy storing festival); and Gawai Burong (a bird festival). The bird festival is performed earlier in the festive period to avoid spoiling of rice wine by the spirit Indai Bilai if the entombment festival for the dead (Gawai Antu or Ngelumbong) is also held within the same longhouse. In the Baleh region, the Iban ritual festivals include the Gawai Baintu intu (wellness festival); Gawai Bumai (farming festival); Gawai Amat (proper festival to request divine supernatural assistance); Gawai Ngelumbung (tomb building festival) and Gawai Mimpi (festival based on dream messages from the spirits). Fortune related festivals include a Gawai Mangkong Tiang (main house post hammering festival) for any newly completed longhouses. ; Gawai Tuah (fortune festival) which comprises three stages i. e. Gawai Ngiga Tuah (fortune seeking festival), Gawai Namaka Tuah (fortune welcoming festival) and Gawai nindokka tuah (fortune safekeeping festival) and Gawai Tajau (jar festival). The health related festivals which may be performed are the Gawai Sakit (healing festival) which takes place if the belian rituals, sugi sakit (supernatural cleansing) or renong sakit (supernatural curing) are unsuccessful. For most of these traditional festivals, sacred invocation and incantations called pengap or timang are performed throughout the night(s) by a bard (lemambang) and his assistants or a manang (healer).
Христиандық мерекелер
Христиан даяктары дәстүрлі құрбан шалу рәсімін отбасылық бөлмеде дұға жасаумен ауыстырады. Осыған қатысты шіркеу қызметін басқаратын адам – туай сембианг.
Christian Dayaks replace the traditional offering ceremony with a prayer session within the family room. The associated church service leader is called tuai sembiang.