Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Латвиядағы ұлттық қайта жанданудың үш қозғалысы
Three national revival movements in Lativa
Латвияның ұлттық оянуы үш түрлі, бірақ идеологиялық тұрғыдан байланысты ұлттық қайта жандану қозғалысын білдіреді:
The Latvian National Awakening refers to three distinct but ideologically related national revival movements:
Бірінші ояну – 1850-жылдардан 1880-жылдарға дейін жас латыштар жетекшілік еткен ұлттық қайта жандану.
Екінші ояну немесе "Жаңа ағым" – 1918 жылы Латвияның тәуелсіздігі жариялануына әкелген қозғалыс.
Үшінші ояну – 1987-1991 жылдардағы "Ән төңкерісі" кезінде Латвияның тәуелсіздігін қайта орнатуға әкелген қозғалыс.
the First Awakening refers to the national revival led by the Young Latvians from the 1850s to the 1880s
the Second Awakening or "New Current" was the movement that led to the proclamation of Latvian independence in 1918
the Third Awakening was the movement that led to the restoration of Latvia's independence in the "Singing Revolution" of 1987–1991
Терминнің қолданылуы
"Ояну" термині жас латыштармен енгізілгенімен, оның қолданылуына ұлтшыл идеолог Эрнест Бланкс және кейін академик Янис Страдиньш әсер етті. Страдиньш "Үшінші ояну" терминін алғаш рет қолданған (1988 жылдың маусым айында Латвия КСР Жазушылар одағының кеңейтілген пленумында), гласность кезеңіндегі ұлттық қайта өрлеуді Екінші ояну деп атай бастағандарға қарсылық білдірді (біріншісі – жас латыштар). Бланкс Жаңа ағымды (лат. Jaunā strāva) – 1880-ші жылдардың аяғынан 1905 жылғы революцияға дейін созылған, Райнис басқарған және марксизмнің ықпалына түскен, кең ауқымды және радикалдық әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени қозғалысты, 1903 жылы Эрнест Ролавс пен Микелис Валтерс ұстанған ұлтшыл бағыттан ажыратуға тырысты; Бланкс үшін 1890-шы жылдар "ұлттық ой тарихынан толығымен жойылуы мүмкін" еді. Ол Ролавс пен Валтерстің ұлтшыл Латвиялық социал-демократиялық одағын (лат. Sociāldemokratu savienība; кейде SDS деп қысқартылады) – Латвияның социал-демократиялық жұмысшылар партиясының (Latvijas sociāldemokrātiskā strādnieku partija; LSDSP) космополитизмін сынаған радикалды социалистік топ ретінде қарастырды. Латвияның саяси автономиясын алғаш рет талап етуді SDS (әсіресе Валтерс) бастады. Страдиньш 1980-ші жылдардағы ұлттық қайта өрлеу туралы көзқарасын Бланксқа негіздеді, Екінші оянуды да осылай қарастырды: Латвиялық мылтықшылардың ұйымдастырылуын, Швейцариядағы латыш эмигранттарының қызметін, Ресейдегі латыш босқындарына көмек көрсету комитетін, тәуелсіздік жариялауды және тәуелсіздік үшін шайқастарды Екінші ояну шеңберінде қарастырды. Кейбір адамдар Жаңа ағым мен 1905 жылғы революцияны, тіпті кейде Хрущевтің қызығушылығын жойылғанын ұлттық ояну деп қарастырады.
Although the term "Awakening" was introduced by the Young Latvians, its application was influenced by the nationalist ideologue Ernests Blanks and later by the academician Jānis Stradiņš. Stradiņš was the first person to use the term "Third Awakening" (at the expanded plenum of the Writers' Union of the Latvian SSR in June 1988), opposing those who had begun to call the national revival in the period of glasnost the Second Awakening (the first being that of the Young Latvians). Blanks sought to distinguish between the New Current (in Latvian: Jaunā strāva) — a broad and radical socio economic, political, and cultural movement that lasted from the late 1880s until the 1905 Revolution, led by Rainis and influenced by Marxism — from the more nationalistic direction taken in 1903 by Ernests Rolavs and Miķelis Valters; to Blanks, the 1890s "could be stricken completely from the history of national thought." He saw Rolavs' and Valters' nationalist Latvian Social Democratic Union (in Latvian: Sociāldemokratu savienība; sometimes abbreviated SDS) — a radical socialist group critical of the cosmopolitanism of the Latvian Social Democratic Workers' Party (Latvijas sociāldemokrātiskā strādnieku partija; LSDSP) — as the direct ideological descendants of the Young Latvians. It was the SDS (and especially Valters) that first began to formulate demands for Latvia's political autonomy
Stradiņš based his view of the national revival in the 1980s on Blanks, considering the Second Awakening similarly: He viewed the organization of the Latvian riflemen, the activities of the Latvian émigrés in Switzerland, the Latvian refugees' relief committee in Russia, the proclamation of independence and the battles for independence as coming under the heading of the Second Awakening. Less frequently, some have seen the New Current and the 1905 Revolution — and sometimes even the Khrushchev Thaw — as National Awakenings.