Кіріспе
Латвияның алтыншы президенті Вайра Вике-Фрайберга (1 желтоқсан 1937 жылы туған) – латыш саясаткері, 1999 жылдан 2007 жылға дейін Латвияның алтыншы президенті қызметін атқарған. Ол бұл лауазымға тағайындалған алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз әйел. Вайра Фрайберга 1999 жылы Латвия президенті болып сайланды және 2003 жылы екінші мерзімге қайта сайланды. Доктор Вайра Фрайберга – профессор және түрлі сала бойынша білімді ғалым, ол он бір кітап, сондай-ақ көптеген мақалалар, эсселер мен кітаптардың тарауларын жариялаған. 1999–2007 жылдары Латвия Республикасының президенті ретінде ол елінің Еуропалық Одаққа және НАТО-ға қабылдануына зор үлес қосты. Ол халықаралық саясатта белсенді, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының Біріккен Ұлттар Ұйымын реформалау жөніндегі арнайы өкілі болып тағайындалды және 2006 жылы БҰҰ Бас хатшысы лауазымына үміткер ретінде ұсынылды. Ол халықаралық аренадағы қызметін жалғастырып, еркіндік, теңдік және әлеуметтік әділеттілік үшін, сондай-ақ Еуропаның тарихын толық мойындау қажеттілігі үшін үн қотарады. Ол Еуропаны қолдайтын белсенді тұлға ретінде танымал, осылайша 2007 жылдың желтоқсанында Еуропалық Одақтың болашағы жөніндегі сараптау тобының төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Ол сонымен қатар психолингвистика, семиотика және туған елінің ауыз әдебиетін талдау саласындағы еңбектерімен де белгілі. Президенттік қызметтен кейін Вайра Вике-Фрайберга Низами Ганжави атындағы халықаралық орталықтың құрылтайшы-төрағасы болып қызмет етті және 2014 жылдан 2020 жылға дейін әлемдегі ең ірі мемлекет және үкімет басшылары форумы – Мадрид клубының президенті болды. Ол сондай-ақ Прага Еуропалық саммитінің халықаралық бағдарламалық кеңесінің мүшесі.
Vaira Vīķe Freiberga (born 1 December 1937) is a Latvian politician who served as the sixth President of Latvia from 1999 to 2007. She is the first and to date only woman to hold the post. She was elected President of Latvia in 1999 and re elected for the second term in 2003. Dr. Vaira Freiberga is a professor and interdisciplinary scholar, having published eleven books and numerous articles, essays and book chapters in addition to her extensive speaking engagements. As President of the Republic of Latvia 1999–2007, she was instrumental in achieving membership in the European Union and NATO for her country. She is active in international politics, was named Special Envoy to the Secretary General on United Nations reform and was official candidate for UN Secretary General in 2006. She remains active in the international arena and continues to speak in defense of liberty, equality and social justice, and for the need of Europe to acknowledge the whole of its history. She is a well known pro European, as such, in December 2007 she was named vice chair of the Reflection group on the long term future of the European Union. She is also known for her work in psycholinguistics, semiotics and analysis of the oral literature of her native country. After her presidency Vaira Vīķe Freiberga serving as a Founding Co Chair of the Nizami Ganjavi International Center and served as the President of Club of Madrid, the world's largest forum of former Heads of State and Government, from 2014 to 2020. She is also a member of the International Programme Board of the Prague European Summit.
Ерте өмір және білім
Вайра Вике Латвияның Рига қаласында дүниеге келген. 1944 жылдың соңында Латвияны екінші рет Кеңес Одағы басып алған кезде оның ата-анасы нацистік Германияға қашып кетті. Ол Германияның Любек қаласындағы босқындар лагерінде латыш тіліндегі алғашқы білімін алды, сол жерде оның кіші қарындасы қайтыс болды. Содан кейін оның отбасы француз Мароккосындағы Касабланкаға көшіп барды. Вайра Вике Торонто университетінің Виктория колледжінде оқыды, 1958 жылы өнер бакалавры, ал 1960 жылы психология магистрі дәрежесін алды. Ол Канада Императорлық сауда банкінде кассир болып жұмыс істеді және Бранксом Холл қыздар интернат мектебінде жартылай штат бойынша жетекші қызметін атқарды. 1958 жылы ол ағылшын, француз, латыш, испан және неміс тілдерін еркін меңгерді.
Vaira Vīķe attended Victoria College of the University of Toronto, graduating with a Bachelor of Arts in 1958 and a Master of Arts in 1960, in psychology. She worked at the Canadian Imperial Bank of Commerce as a teller and part time as a supervisor in Branksome Hall Boarding School for Girls. In 1958, being fluent in English, French, Latvian, Spanish and German,
Кәсіби өмір
1965 жылдан 1998 жылға дейін Вайра Вике-Фрейберга Монреальдің француз тіліндегі университетінің психология кафедрасында профессор болып жұмыс істеді, онда психофармакология, психолингвистика, ғылыми теориялар, тәжірибелік әдістер, тіл және танымдық процестер пәндерін оқытты. Оның тәжірибелік зерттеулері есте сақтау процестері мен тілге, сондай-ақ препараттардың танымдық процестерге тигізетін әсеріне бағытталған. Осымен қатар, ол семиотика, поэтика және латыш халық әндерінің ауызша дәстүрінен алынған компьютерлік қолжетімді мәтіндердің құрылымдық талдауын зерттеді. Осы кезеңде ол он кітаптың және шамамен 160 мақаланың, очерктің немесе кітап тарауының авторы болды, сонымен қатар ағылшын, француз және латыш тілдерінде 250-ден астам баяндама, сөз сөйлеу және ғылыми хабарламалар жасады, түрлі тілдерде көптеген радио, теледидар және баспасөз сұхбаттары берді. Осы кезеңде доктор Вике-Фрейберга ұлттық және халықаралық ғылыми және академиялық ұйымдарда, сондай-ақ Канаданың бірқатар үкіметтік, институционалдық, академиялық және пәнаралық комитеттерінде маңызды лауазымдар атқарды, осы арқылы кең ауқымды әкімшілік тәжірибе жинады. Ол гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы еңбегі үшін көптеген медальдар, сыйлықтар мен құрметті атақтарға ие болды. 1998 жылдың маусым айында Монреаль университетінде профессор-эмеритус атағын алды және 54 жылдық үзілістен кейін туған жері Латвияға оралды. 19 қазанда премьер-министр оны жаңадан құрылған Латвия институтының директоры етіп тағайындады.
Латвияның президенті
1999 жылы Вайра Вике-Фрейберга Латвия президенті болып сайланды. Бірінші турда кандидат болмаса да, ол Сейм (Латвия Парламенті) тарапынан ұсынылып, 20 маусымда Латвия Президенті лауазымына сайланды. 8 шілдеде ол қызметке кірісу салтанатында ант берді. Оның қолдау деңгейі 70%-тан 85%-қа дейін ауытқып тұрды, ал 2003 жылы ол 96 дауыстан 88-імен екінші төрт жылдық мерзімге қайта сайланды. Вайра Вике-Фрейберга Латвия Республикасы Конституциясымен Президентке берілген өкілеттіктерді белсенді түрде пайдаланды. Ол сонымен қатар Латвияның НАТО және Еуропалық Одаққа қабылдануына үлкен үлес қосты. Ол көптеген халықаралық шараларда сөз сөйледі (мысалы, 2006 жылдың маусым айында АҚШ Конгресінің бірлескен отырысында), сондай-ақ әлеуметтік мәселелер, моральдық құндылықтар, еуропалық тарихи диалог және демократия туралы ашық пікір білдірді. Президенттік қызметін атқару кезеңінде ол сайлаушыларымен жеке кездесу үшін қалалар мен ауылдарға барып тұрды және латыштардан жыл сайын мыңдаған хат алды. 2005 жылдың сәуірінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан Вайра Вике-Фрейберганы оның жан-жақты реформалар күнділігін ілгерілетуге көмектесетін жаһандық саяси көшбасшылар тобының құрамына енгізді. 2006 жылдың қыркүйегінде үш Балтық мемлекеті оның Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы лауазымына кандидаттығын ресми түрде жариялады.
Медальдар мен марапаттар
Вике Фрайберга көптеген медальдар мен марапаттар алды, оның ішінде 2000 жылы Американдық жетістіктер академиясының Алтын тақта сыйлығы, сыйлық беру кеңесінің мүшесі генерал Джозеф В. Ралстон, АҚШ Әскери-әуе күштері, Еуропадағы Жоғары бас қолбасшысы Хэмптон-Корт сарайында өткен марапаттау салтанатында табыс етілді, 2005 жылы саяси ой-пікір саласындағы Ханна Арендт сыйлығы, 2007 жылы Еуропалық ұлттық ерекшелікті қалыптастыру мен болашағына қосқан үлесі үшін Император Отто сыйлығы және 2009 жылы Фридрих Август фон Хайек қорының еркіндік пен еркін сауданы қолдау үшін берілген сыйлығы. Ол 37 рет Еңбек орденімен және 16 құрметті доктор дәрежесімен марапатталған. Латвия ғылым академиясының мүшесі, Канада Корольдік қоғамының феллосы және Бельгия Корольдік академиясының корреспондент мүшесі. 2013 жылы ол демократиялық құндылықтарды әлемдік деңгейде насихаттағаны, әйелдер теңдігі үшін күрескені және әлеуметтік әділдікті қамтамасыз етуге жасаған күш-жігері үшін «Еркіндік ордені» сыйлығымен марапатталды.
Басқа да мойындау
Президент Вайра Вике-Фрейберга туралы төрт өмірбаян жарық көрді (латыш, ағылшын, француз, фин, итальян, орыс және испан тілдерінде), сондай-ақ 2008 жылы "Үш күн" атты толық метражды деректі фильм шықты.
Отбасылық және жеке өмірі
Вайра Вике-Фрайберга Иманц Фрайбергке үйленген, ол бұрын Монреальдегі Квебек университетінде компьютер ғылымдарының профессоры болған. Әйелі Латвия президенті болған кезде ол Латвия ақпараттық және коммуникациялық технологиялар қауымдастығының (LIKTA) президенті болды. Олар Торонтодағы латыш студенттер клубында танысқан. Олардың Карлис және Индра есімді екі баласы бар. Вике-Фрайберга мен И. Фрайбергс мемлекеттік және жеке ұйымдарға консультациялық қызметтер ұсынатын "VVF Consulting" компаниясын құрды.