Қызылдар аңғарындағы Юя мен Туя қабірі

Кіріспе

Юя мен Түйяның көне египеттік қабірі

Юя мен Түйяның қабірі, сондай-ақ КВ46 қабір нөмірімен белгілі, Патшалар аңғарында ежелгі египет ақсұйығы Юя мен оның әйелі Түйяның жерленген орны. Олар перғауын Аменхотеп III-нің басты әйелі Тие патшайымның ата-анасы болған. Қабір 1905 жылғы ақпан айында египтолог Джеймс Э. Куибелл америкалық миллионер Теодор М. Дэвистің қаржылық қолдауымен қазба жұмыстарын жүргізу кезінде табылған. Қабір көне заманда тоналған, бірақ сандықтар, төсек-орын, орындықтар, көлік және көптеген сақтау ыдыстары сияқты мазмұнының көп бөлігі сақталған. Бұған қоса, Юя мен Түйяның тоналған, бірақ зақымдалмаған мумиялары бұзылған табыттарының ішінде табылды. Тутанхамон қабірін табана дейін бұл египтологиядағы ең маңызды жаңалықтардың бірі деп есептелген.

Жерлеу және тонау

Юя мен Тюя – XVIII династияның орта кезеңінде өмір сүрген ежелгі Египет ақсүйектері. Олар Ахмим қаласынан шыққан және жергілікті Мин құдайына табынумен байланысты лауазымдар атқарған. Олардың қызы Тие патшалық отбасынан болмаса да, фараон Аменхотеп III-нің басты әйелі болды. Олар Патшалар сарқырамасындағы жеке қабірге жерленді. Олардың қабірі ежелгі заманда кем дегенде үш рет тоналған: алғаш рет қабір жабылып болған соң, ал кейін екі рет көршілес KV3 және KV4 қабірлері салынып жатқанда. Бірінші тонау кезінде май сияқты бұзылатын заттар ғана алынып, шірігендері тасталып кеткен. Екінші және үшінші тонауларда қарақшылар мұмиялармен тікелей байланысты емес зергерлік бұйымдар мен зығыр маталардың көп бөлігін алып кеткен. Қабірді тонаудан кейін қалпына келтіруге аздаған күш жұмсалды, Тюяның денесі көмбемен жабылды, қораптар қайта толтырылды және бұзылған жабын ішінара қайта орнатылды.

Табылған және тазартылған

KV46 1905 жылдың 5 ақпанында Теодор Дэвис тапсырысымен Джеймс Квибелл жүргізген қазба жұмыстары барысында табылған. Қабір KV3 және KV4 арасындағы сай аңғарда орналасқан. Дэвистің 1902–1903 жылдардағы қазба жұмыстары кезінде кішкентай сай аңғарда Тутмос IV (KV43) және Хатшепсут (KV20) қабірлері ашылған еді. 1904 жылдың 17 желтоқсанында осы аймақта қазба жұмыстары қайта басталды. 1905 жылдың қаңтар айында келгеннен кейін ештеңе табылмағанын көрген соң, қазба жұмыстары KV3 және KV4 қабірлерінің арасындағы тар, әлі зерттелмеген аймаққа көшті. Бұл аймақ "көптеген сынықтардан тұратын үлкен үйіндімен, әрине, жасанды және ұзақ уақыт бойы қол тигізбеген" жабылған еді, Квибелл бұл үйінді бұрынғы қабірді жасыруы мүмкін деп ойлады. Бұл жерді "өте үмітсіз" деп сипаттаған Дэвис өзінің басылымында "жақсы зерттеу қазба жұмыстарын ақтады және аңғардың барлық бөлігін білу, тіпті ештеңе табылса да, қанағаттандырар еді" деп мәлімдеді. Қазба жұмыстары 1905 жылдың 25 қаңтарында басталды және 6 ақпанда Дэвиске қабірге түсетін жердің алғашқы сатысын оның қуанған шебері мен жұмысшылары көрсетті; 12 ақпанның кешкісіне қарай есік толық ашылды. Есік және әсемделіп жасалған жоғары жағы қатты тасқа қазылып, өлшенді. Есіктің алды балшық гипсімен бітірілген тастармен жабылған, бірақ жоғары бөлігі ашық болды, бұл қабірдің бұрын ашылғанын және, әлде жабдылғанда, тоналғанын көрсетеді. Қараңғы болғанына қарамастан, Дэвис пен Артур Вейгалл, ежелгі заттардың жаңа бас инспекторы, бөгеттің аралығынан қарап шықты. Олар тік төмен түсетін дәлізді көрді, ал Дэвис есіктің жанында жатқан таяқты байқады. Саты болмағандықтан, рейстің (бастықтың) ұлы кішкентай баланы затты алуға көтерді; ол алтынмен қапталған тас скарабеумен және таяқтан басқа арбаның мойынтұрығымен оралды. Сол күні кешке Дэвис бұл заттарды Гастон Маспероға көрсетті, ол заттарға және қабірдің иесінің кім екеніне қызығып, келесі күні қабірге кіргенде қатысуын сұрады. 13 ақпанның таңында бөгет мұқият бұзылды және Дэвис, Масперо және Вейгалл қабірге кірді. Электр жарығы есікке орнатылған, бірақ оны қабірге жеткізу үшін электршілер болмағандықтан, топ шамдарды жарықтандыру үшін қолданды. Квибелл қатыспады, өйткені ол Эдфуда Коннаут герцогының ресми жетекшісі ретінде жұмыс істеді. Тік дәлізден түскеннен кейін, мөрленген және жабысқан есік кездестірілді; ол да бұрын жоғарыдан бұзылған еді. Есіктің екі жағында мұздан жасалған ыдыстар, бөгетті жабу үшін қолданылған балшық гипсінің қалдықтарымен толтырылған. Шамның жарығында алтынның жылтырағанын көріп, үш адам бөгеттің жоғарғы қатарын алып тастап, қабір бөлмесіне кірді. Дэвис алғашқы сәттерді былай сипаттады: бөлме қараңғылықтан да қараңғы және өте ыстық болды. Біз шамдарымызды көтердік, бірақ олар аз жарық берді және көздерімізді соқыр етті, сондықтан алтынның жылтырауынан басқа ештеңе көре алмадық. Қабірдің иесін анықтау үшін олар Масперо "Юя" деген атауды оқыған үлкен ағаш табутты тексерді. Дэвис өзінің қуанышынан қара смола бетіне шамды тигізіп алғанын айтады. Олар отқа жақын болғанын түсінгеннен кейін, тез арада қашып кетіп, кейін электрлі шамдармен оралды. Бөлме саркофагтар, алтынмен және күміспен қапталған табыт жиынтығы, канопиялық сандықтар, арба, төсек, орындықтар және басқа да жиһаздармен, сондай-ақ әр түрлі ыдыстармен толы болды. Юя мен Тюяның тоналған, бірақ сақталған мумиялары олардың сандықтарында жатыр еді. Қауіпсіздік шараларына қарамастан, тонау қаупі өте зор деп саналды, сондықтан заттар жоспарланып, жазбаға түсірілді, суретке түсірілді және Каирдегі Египет мұражайына мүмкіндігінше тез тасымалдау үшін жиналды. 3 наурызда қабірдің барлық мазмұны өзенге жетті; олар келесі күні пойызға тиеліп, қарулы күзетпен мұражайға жетті. Қабырды тазарту кезінде қазбашыларға өздеріне беймәлім әйел келді, ол Франция императоршасы Евгения екенін олар білмеді. Дегенмен, Квибелл қонақтарды көңілдестіруге тырысты және мазмұнының көпшілігі Каирге жөнелтілу үшін жиналып алынғаны үшін кешірім сұрады. Қазба жұмыстарына қатысқан Джозеф Линдон Смит келесідей әңгімелесуді еске алады: "Маған қабірдің ашылуы туралы айтып беріңізші", - деді әйел. Квибелл: "Мен қуанамын, бірақ өкінішке қарай, мен сізге орындық ұсына алмаймын", - деді. Ол тез жауап берді. "Неге, маған жақсы болады орындық бар". Ол біздің үрейленген көз алдымызда бөлменің еденіне түсіп, үш мың жылдан бері ешкім отырмаған креслоға отырды! Сұралған орындық - Ситамун ханшайымының тағы, оның күтпеген қонағын ұстап тұрды, екі адам оған тұруға ұялды.

KV46 was discovered on 5 February 1905 in excavations undertaken by James Quibell, on behalf of Theodore Davis. The tomb is located in a side valley between KV3 and KV4. Davis' previous 1902–1903 excavation season had discovered the tombs of Thutmose IV (KV43) and Hatshepsut (KV20) in a small side valley and excavations resumed in this area on 17 December 1904. Finding that nothing had been uncovered upon his arrival in January 1905, excavations shifted to a narrow, as yet unexplored area between the tombs KV3 and KV4. This area was covered by a "great bank of chips, evidently artificial, and evidently untouched for a good long while" which Quibell thought might conceal an earlier tomb. Characterising the location as "most unpromising", Davis states in his publication that "good exploration justified its excavation, and that it would be a satisfaction to know the entire valley, even if it yielded nothing." Excavation commenced on 25 January 1905 and on 6 February Davis was shown the first step of the tomb cutting by his excited foreman and workers; by the evening of 12 February the door was completely exposed. The door and decorated lintel were cut into the solid rock and measured The doorway was blocked by stones cemented with mud plaster but was open for the top , indicating that the tomb had been opened and probably robbed in antiquity. Despite it being nearly dark, Davis and Arthur Weigall, the new Chief Inspector of Antiquities, peered through the gap in the blocking. They saw a steeply declining corridor and Davis spotted a cane lying close to the door. Lacking a ladder, a small boy, the son of the reis (foreman), was lifted in to retrieve the item; he returned with a gilded stone scarab and the yoke of a chariot in addition to the cane. That evening, Davis showed these items to Gaston Maspero who, intrigued both by the items and the identity of the tomb's owner, asked to be present at the entry into the tomb the next day. On the morning of 13 February the blocking was carefully dismantled and Davis, Maspero, and Weigall entered the tomb. The group used candles for illumination as, although electricity was installed at the doorway, electricians were not present to extend it into the tomb. Quibell was not in attendance as he was at Edfu acting as the official guide of the Duke of Connaught. After descending down the steep corridor, a blocked and plastered doorway stamped with seals was encountered; this too had been breached at the top in antiquity. On either side of the doorway were pottery bowls containing the remains of the mud plaster used to seal the blocking. Catching glimpses of gold glittering in the candlelight, the trio took down the top course of the blocking and entered the burial chamber. Davis describes the first moments:
The chamber was as dark as dark can be and extremely hot We held up our candles, but they gave so little light and so dazzled our eyes that we could see nothing except the glitter of gold. Looking to identify the owner of the tomb, they inspected a large wooden coffin on which Maspero read the name 'Yuya'; Davis recounts that, in his own excitement, he nearly touched the candles to the black resin surface. Realising how close they had come to a possible fiery death, they made a hurried exit and returned later with electric lights. The space was revealed to be filled with a jumble of objects including sarcophagi, gilded and silvered coffin sets, canopic chests, a chariot, beds, chairs and other items of furniture, and various vessels. The riffled but intact mummies of Yuya and Thuya were lying in their coffins. The risk of robbery was felt to be very real despite the presence of guards, so the contents were planned, recorded, photographed, and packed for transport to the Egyptian Museum in Cairo as quickly as possible. On 3 March the entire contents of the tomb had reached the river; they were loaded onto a train the next day and arrived under armed guard to the museum. During the clearance of the tomb, the excavators received a visit from a woman who, unknown to them, was Empress Eugenie of France. Nevertheless, Quibell looked to entertain his guests, and apologised for the fact that most of the contents had been packed away for shipping to Cairo. Joseph Lindon Smith, who assisted with the excavation recalls the following exchange:

The woman replied, "Do tell me something of the discovery of the tomb." Quibell said, "With pleasure, but I regret that I cannot offer you a chair." Quickly came her answer. "Why, there is a chair which will do for me nicely." And before our horrified eyes she stepped down onto the floor of the chamber and seated herself in a chair that had not been sat in for over three thousand years! The chair in question was the throne of Princess Sitamun; surprisingly its strung seat held up the unexpected guest, as the two men were too embarrassed to tell her to get up.

Сәулет

KV46 – бұл үлкен жеке стильдегі қабір, көлемі жағынан Тутанхамонның жерленуі үшін бейімделген KV62 қабірінің бастапқы жоспарына ұқсас. Он бес сатылы баспалдақ төмен түсетін, кең және биік дәлізге жетелейді. Одан кейін тағы бір қысқа баспалдақпен баспалдақтар мен нишалары бар екінші дәлізге шығады; бұл дәліздің төбесі күмбезделген. Бір ғана төртбұрышты жерлеу камерасы бар, оның батыс бөлігі еденнің қалған бөлігінен тереңірек. Қабірдің қабырғалары безендірілмеген және тегістелмеген, мүмкін әктастың сапасы нашар болғандықтан. Қабырғаларда тек қара нүктелер ғана кездеседі, бірақ тегіс қабырғаларда бұл белгілер шеберлердің белгілері болуы мүмкін.

Мазмұны

1922 жылы Тутанхамон қабірі табылғанға дейін, бұл саладағы ең бай және жақсы сақталған қабір еді, ал алғашқы маңызды заттарымен табылған қабір болды. Камераға тығылып қойылған көптеген заттар Вейгаллды қабірді «жазғы демалысқа жабық үйге кіргендей» деуге итерді. Есіктің сол жағында қабірдегі үш креслоның ең үлкені болғандықтан, үй жиһазы бірден көзге түсті. Ситамунның креслосы немесе тағы деп аталатын ағаш кресло қызыл ағашпен қапталған және алтынмен әшекейленген; арқасы Ситамунның, олардың немересінің отырған бейнесін екі рет көрсетеді, ол қызметшісінен мойындық алады. Кресло ересек адамға лайықты өлшемде. Оң жақта тағы бір кресло тұрды, ең кішкентайы, оның қолында тізе бүгіп отырған ібіс суреті салынған ашық жұмыс болды, сондықтан ол «ібіс креслосы» деп аталды. Үшінші кресло да кішкентай және толығымен алтынмен қапталған. Арқасында Тие патшайымы отырған бейнесі, оның астында үлкен мысық, Ситамун және тағы бір қызы папирус қайығында бейнеленген. Бұл кресло балаға арналған болуы мүмкін, ал алтын жалатылған бұйымдар қабірге қоюдан бұрын оны жақсы пайдаланғанын көрсетеді. Юя мен Туяның үлкен ағаш саркофагтары мен сандықтары қабірдегі кеңістіктің көп бөлігін алып, Юяның солтүстік қабырғаға, ал Туяның оңтүстік қабырғаға орналастырылған; екі саркофаг та батысқа қараған. Олардың үлкен өлшемдері олардың қабірде құрастырылып, мүмкін аяқталғанын білдіреді, өйткені алтынмен әшекейленген әшекейде ешқандай үзіліс жоқ. Юя саркофагының бір жағы бұзылып, қақпағы орын ауыстырылған; оның үш қос сандығының қақпақтары алынып тасталған, екеуі бірін-біріне үстіне қойылған, ішінара ханшайым Ситамунның креслосымен сүйенген, ал үшіншісі сандықтарға қарсы қойылған. Оның алтын қаптама маскасы сынған, ал оның мумиясын қарақшылар зерттеген, денесі жыртылған орамалардың қалдықтарында жатқан. Туя саркофагы ішінара бөлшектелген, қақпағы екі төсектің біріне қойылған, бір жағы оның үстіне қойылған, ал оңтүстік жағы қабырғаға қарсы қойылған. Бұл оның екі қос сандығының алынып тасталуына мүмкіндік берді; сыртқысының қақпағы төсектердің бірінің үстіне тасталған, ал ыдыс қабірдің ең шеткі бұрышына тасталған. Ішінде әлі де қақпақ бар еді. Қақпақтары бар сандықтар иелерінің саркофагтарына жақын орналастырылып, батысқа қараған. Екі қорап та бір-біріне өте ұқсас, төбелері көлбеу, қара түске боялған алтынмен әшекейленген. Екі қораптың да қақпақтары жылжытылған, бірақ алабастрдан жасалған канопиялық құмыралар мен бальзамдалған ішкі ағзалар, Туяның жағдайында мумиялар сияқты және алтын маскалар киген, қозғалмаған. Төсектердің астында және есіктің бұрышында сандықтар мен қораптар, ал ішіндегі немесе астындағы табыт қақпақтары мен құмыралар астында әр түрлі заттар, соның ішінде жаздықтар, парик, алабастр құмыралар және сандықтардың қақпақтары болды. Сандықтар мен қораптарда сандал, ушабтиге арналған құрал-саймандар, мата және ушабти қораптарының қақпақтары сияқты заттар сақталған. Қабірде барлығы он тоғыз ушабти болған – он бес Юя үшін жазылған және төртеуі Туя үшін. Көптеген мүсіндер әлі де қораптарда, Юяның саркофагы мен қабырғаның арасында орналастырылған; тағы төртеуі есіктің жанында орналасқан қораптан табылды. Көптеген мүсіндер ағаштан, бірнешеуі самырсыннан, біреуі эбеннен жасалған, көбінесе алтынмен қапталған беттері мен париктері немесе жағалары бар. Туяның ушабтилері күйеуінің киіміне қарағанда қымбат, өйткені екеуі алтынмен қапталған күміс жапырақпен жабылған, ал екеуі алтынмен қапталған. Юяның ағаш өзегі бар мыс табақтан жасалған ерекше үлгісі бар. Фигураларға өлілер кітабының 6-шы сиқыры жазылған, оларға өлілер әлемінде қайтыс болған адамның жұмысын атқаруға нұсқау беріледі; Юяның алабастрлы ушабти жазусыз. 2011 жылғы Египет революциясы кезінде Мысыр мұражайынан Юяның жеті ушабтиі ұрланған; алтысы кейіннен қалпына келтірілді. Төменгі қабаттағы бөлменің батыс үштен бір бөлігі натроны бар елу екі үлкен ыдысқа толы болды; ыдыстардың үстінде төсек, үлкен қамыс кілем, парик себет, Туяның картонаждық мумиялық топтары және кептірілген тағамдардың он сегіз қораптары болды. Сонымен қатар, осы аймақта Юяның соғыс күймесі де орналасқан, ол өте жақсы күйде сақталған. Ағаштан жасалған, ортасынан және екі жағынан қол ұстағышқа қарай иілген, жуан корпуста екі тік тұрған ешкінің қасында өмір ағашының алтын түсті пластырда салынған бейнесі орналасқан. Қалған бөліктері розеткалар мен спиральдермен толтырылған, осіктердің үстінде өмірдің біріктірілген лотос ағашының д...

Until the discovery of Tutankhamun's tomb in 1922, this was the richest and best preserved tomb found in the valley, and the first to be found with major items in situ. The many objects crammed into the chamber led Weigall to liken the tomb to "entering a town house which had been closed for the summer". Domestic furniture was readily apparent, as to the left of the doorway sat the largest of the three chairs in the tomb. The wooden chair, known as the chair or throne of Sitamun, is veneered with a red wood and features gilt decoration; the back rest has a doubled scene of the seated Sitamun, their granddaughter, receiving a collar from a servant. The chair is of suitable size for an adult. To the right stood another chair, the smallest, known as the 'ibex chair' as its arms have an open work design of a kneeling ibex. The third chair also small and is entirely gilded. The back rest features Queen Tiye, seated, with a large cat under her chair, accompanied by Sitamun, and another daughter on a papyrus boat. The chair was likely for a child and wear to the gilding suggests it was well used before being placed into the tomb. The large wooden sarcophagi and coffin sets of Yuya and Thuya occupied most of the space in the tomb, with Yuya's against the northern wall and Thuya's against the southern; both sarcophagi faced west. Their large size meant they must have been assembled and possibly finished in the tomb, as there are no breaks in the gilded decoration. One end of Yuya's sarcophagus had been broken in and the lid displaced; the lids of his three nested coffins had been removed, with two laid on top of each other partially supported by the chair of Princess Sitamun and the third on its side against the coffins. His gilt cartonnage mask was broken and his mummy had been investigated by robbers, as the body lay in the remnants of its torn wrappings. Thuya's sarcophagus had been partially dismantled, with the lid placed on one of the two beds and one side placed on top of it, and the southern side had been placed against the wall. This allowed her two nested coffins to be removed; the lid of the outer one had been thrown atop one of the beds while the trough had been thrown into the far corner of the tomb. The inner coffin still had its lid on. The canopic chests were placed close to the sarcophagi of their respective owners and were likewise facing west. The two boxes are very similar, having sloping roofs and gilded plaster decoration on black backgrounds. The lids of both boxes had been moved but the alabaster canopic jars and embalmed viscera, which in the case of Thuya were shaped like mummies and wearing gilt masks, were undisturbed. Under the beds and in the corner by the door were caskets and boxes, while inside or under the upturned coffin lids and troughs were various items including cushions, a wig, alabaster vases, and lids of caskets. The chests and boxes contained items such as sandals, model tools for ushabti, cloth, and the lids of ushabti boxes. A total of nineteen ushabti were present in the tomb – fifteen inscribed for Yuya and four for Thuya. Most of the ushabti were still in their boxes, placed between Yuya's sarcophagus and the wall; a further four were recovered from a box by the doorway. The majority of the figures are made of wood, several of cedar and one of ebony, often with gilded faces and wigs or collars. Thuya's ushabti are more expensive than her husband's, as two are covered with silver leaf with gold details and two are gilded. Yuya has an unusual example made of copper sheet over a wooden core. The figures are inscribed with Spell 6 of the Book of the Dead, instructing them to do the work of the deceased in the realm of the dead; Yuya's alabaster ushabti is uninscribed. Seven of Yuya's ushabti were stolen from the Egyptian Museum during the 2011 Egyptian revolution; six have since been recovered. The western third of the room with the lower floor was filled with fifty two large vessels containing natron; above the pots was a bed, a large reed mat, a wig basket, the cartonnage mummy bands of Thuya, and eighteen boxes of dried foods. Also placed in this area was the chariot of Yuya, found to be in a nearly perfect state of preservation. The thin wooden body, which curves to meet the handrail at the centre and sides, features a raised design in gilded plaster of a tree of life flanked by two browsing goats, standing upright. The rest is filled by rosettes and spirals, with a design of a combined lotus tree of life above the axles. The interior of the body paneling is painted green. The sides of the chariot were filled by panels of red leather with green applique borders; these panels had been ripped away by tomb robbers. A similar panel remains in place at the back of the chariot. The floor is D shaped and constructed of a woven leather mesh covered by a piece of red leather. The body is supported by the pole and axletree. The wheels have six spokes and are secured to the axle with leather pegs; the projecting outer end of the axle is covered with silver foil. The wheels have red leather tyres which show very little wear, leading to suggestions that it was used only for the funeral procession. The pole is approximately long and decorated with three bands of gold foil and capped with silver foil. It was fitted with a wooden yoke, made from a single piece of wood, which was pegged and tied into place with green leather lashing. The yoke too features decorative gilded bands. Quibell suggests the chariot was too low to be used by horses and that the gilt decoration made it unsuitable for practical use. Another find was Yuya's copy of the Book of the Dead, measuring and containing forty chapters, many of which were illustrated with vignettes. In his publication, Edouard Naville characterises it as a "good specimen of a Book of the Dead of the XVIIIth Dynasty." It was written in cursive hieroglyphs, as was typical for the era. The chapters were prepared beforehand, with spaces left for the insertion of the owner's name and titles. Later, a second scribe with slightly different handwriting added the names, adapting to the available space which resulted in longer, shorter, or entirely absent titles. Some of the chapters are abbreviated, with those accompanied by vignettes often the most shortened due to insufficient space being allowed for the text. The papyrus begins with a scene of Yuya and Thuya adoring Osiris. Here, and again in a later chapter, Yuya is depicted with white hair, possibly as a sign of old age. The first chapter is accompanied by a vignette of the funeral procession, with the mummy arriving at the tomb on a sledge pulled by men and cattle. Other chapters include those which allow the deceased to take the forms of various animals, to defeat their enemies, prescriptions for ideal funerary amulets, and the weighing of the heart. The final chapter is followed by two lines declaring the text to be "drawn, checked, examined, weighed from part to part", an assurance from the writer that the preceding work is reliable. In his publication of the tomb, Davis claims he declined Maspero's offer of a share of the tomb's contents, citing that it "ought to be exhibited intact." However, Quibell's later catalog notes that three wooden ushabti were in Davis' possession; he later bequeathed three shabti, two shabti boxes, model tools for shabti, a pair of sandals, and two sealed storage jars from the tomb to the Metropolitan Museum in 1915.

Мумиялар

Юя мен Тюяның жақсы сақталған мумияланған денелері олардың табыттарында табылды, бірақ екеуі де қарақшылардың шабуылына ұшыраған еді. Дэвис әсіресе Түйяға қатты әсер етті, ол жұқа матамен жабылған күйде, тек басы мен аяқтары ғана ашық жатқан болатын. Австралиялық анатомист Графтон Эллиот Смит алғаш рет Квибеллдің 1908 жылғы қабір туралы басылымы үшін денелерді зерттеді, онда ол екеуін де бальзамалау өнерінің "үлгілі" мысалдары деп сипаттады.

Юя

Юяның мумиясы жартылай оралған күйде табылған, тек денесі ғана ежелгі қарақшылардың қолынан орамаларынан айырылған. Осылайша, бұзылса да, ұрылар балсалау кесігін жауып тұрған алтын пластинаны байқамай қалды. Юяның денесі ең ішкі табынынан шығарылғанда, мойнынан үлкен алтын және лазурит моншақтарынан құралған, жартылай тігілген әшекей табылды, бұл әшекей ұрылардың сындыруынан кейін түсіп қалған болуы мүмкін. Басты ораған орамалар дене Каирге жіберілгенге дейін алынып тасталды. Юяның денесі қарт, бойы биік, ақ, толқынды шашы бар, бірақ бальзамалау процесі салдарынан түсі өзгерген; қас-қабақтары мен кірпіктері қара қоңыр. Қолдары иілген, қолының бастары иек астына қойылған. Оң қолының кішкентай саусағында алтын саусақ жүзі табылған. Көздерінің алдына балсалауға арналған зығыр пакеттері қойылған, ал дене қуысы шайырмен өңделген зығыр пакеттерімен толтырылған. Смит сыртқы түріне қарап, оның өлімінде алпысқа жуық болғанын болжады. КТ-сканированиесі буын дегенерациясы мен тіс тозуы деңгейіне сүйене отырып, оның өлімінде 50-60 жас аралығында болғанын көрсетті; өлім себебі анықталмады. Масперо саркофагтардың орналасуына сүйене отырып, Юя бірінші болып қайтыс болды және қабірге қойылды деп санайды. Алайда, оның жерлеу маскасындағы үлкен көздері, кішкентай мұрыны мен аузы Аменхотеп III билігінің соңғы онжылдығында жасалғанын көрсетеді, яғни ол Туядан ұзақ өмір сүрген болуы мүмкін. Смит оның сыртқы келбеті египеттіктерге тән емес екенін атап өтеді, бірақ Египет тарихында көрші елдерден көп көші-қон болғанын және "[Юяның] ұлты туралы соңғы пікірді айту асығыс болар еді" деп санайды.

Түйя

Тхьюяның орамалары Юянікіне қарағанда көбірек бұзылған еді. Ол үлкен ақ зығырдан жасалған көрпешпен жабылған, ол артында түйілген және төрт таспамен бекітілген. Бұл таспалар шайырмен жабылып, әр таспаның қарсы жағында алтын фольгадан қиылған Тхьюяның алтынмен жалатылған лақаптары орналасқан. Таспалардың төменгі қабаттарындағы шайыр қабығы үлкен, кең жағаның іздерін сақтап қалған. Тхьюяның денесі кішкентай бойлы, ақ шашы бар қарт әйелдікі. Оның қолдары тік, ал қолы жамбас сыртында. Оның бальзамдау кесігі жіппен тігілген, жіптің төменгі жағына карнелианнан жасалған цилиндрлі моншақ бекітілген; дене қуысы шайырға малған зығырмен толтырылған. Смитпен бірге жұмыс істеген Дуглас Дерри (кейіннен Тутанхамонның мумиясын алғашқы рет зерттеген) оның бойын дәл өлшеу үшін Тхьюяның аяқтарын ашқанда, ол алтын фольгадан жасалған сандал кигенін көрді. Смит оның сыртқы түріне қарап, жасы елуден асып кеткенін болжады. КТ сканилеуі оның өлімінде 50-60 жаста болғанын көрсетті. Сканилеу сонымен қатар оның 25 градус бұрышты кобб бұрышымен жеңіл сколиозы болғанын анықтады. Өлім себебі анықталған жоқ.