Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рифтердің ашылуы мен жабылуының геофизикалық моделі
Geophysical model of the opening and closing of rifts
Уилсон циклі – мұхит алаптарының ашылуы мен жабылуын, сондай-ақ суперконтиненттердің құралуы мен ыдырауы кезінде тектоникалық тақталардың субдукциялануы мен дивергенциялануын сипаттайтын модель. Уилсон циклінің классикалық мысалы – Атлант мұхитының ашылуы мен жабылуы. Жердегі Уилсон циклдері шамамен 3 миллиард жыл бұрын Архей дәуірінде басталған деген пікір бар. Уилсон циклы моделі – Тақталар тектоникасы революциясы кезінде тақталар тектоникасы теориясының маңызды жетістігі болды.
The Wilson Cycle is a model that describes the opening and closing of ocean basins and the subduction and divergence of tectonic plates during the assembly and disassembly of supercontinents. A classic example of the Wilson Cycle is the opening and closing of the Atlantic Ocean. It has been suggested that Wilson cycles on Earth started about 3 Ga in the Archean Eon. The Wilson Cycle model was a key development in the theory of plate tectonics during the Plate Tectonics Revolution.
Тарих
Модель Джон Тузо Уилсонның есімімен аталып, оның қазіргі Атлант мұхитының бұрынғы тігіс аймағы бойында орналасқандығы туралы есімді танымы мен 1968 жылғы классикалық мақаласында, кейіннен 1975 жылы Уилсонның әріптесі және досы Кевин К. А. Берк "Уилсон циклы" деп атаған ұғымды дамытқаны үшін құрмет көрсетілді.
The model is named after John Tuzo Wilson in recognition of his iconic observation that the present day Atlantic Ocean appears along a former suture zone and his development in a classic 1968 paper of what was later named the "Wilson cycle" in 1975 by Kevin C. A. Burke, a colleague and friend of Wilson.
Теория
Вильсон циклы теориясы мұхиттың жабылуы, континенттердің соқтығысуы және бұрынғы тігіс аймағында жаңа мұхиттың қалыптасуы идеясына негізделген. Вильсон циклы тектоникалық тақталардың қозғалысының алты кезеңінде сипатталады: континенттің бөлінуі (континенттік жарылыс), теңіз түбінде жас мұхиттың пайда болуы, континенттік дрейф кезінде мұхит бассейндерінің қалыптасуы, субдукцияның басталуы, мұхит литосферасының субдукциясы нәтижесінде мұхит бассейндерінің жабылуы және, соңында, екі континенттің соқтығысуы мен мұхит бассейндерінің жабылуы. Дегенмен, суперконтиненттік циклдар да, Вильсон циклдары да Пангея мен Родинияның пайда болуына қатысты. Лондон геологиялық қоғамының 470-ші арнайы басылымындағы 50 жылдық шолу осы ұғымдардың қалай байланысты екендігін тереңінен қарастырады. Олар былай қорытындылайды: "Вильсон циклы деп аталсын немесе суперконтиненттік цикл деп аталсын, Тузо Вильсонның 1966 жылғы мақаласында анықтаған тектоникалық эпизодизм Жердің тектоникалық, климаттық және биогеохимиялық эволюциясының маңызды аспектісін анықтайды."
The Wilson cycle theory is based upon the idea of an ongoing cycle of ocean closure, continental collision, and a formation of new ocean on the former suture zone. The Wilson Cycle can be described in six phases of tectonic plate motion: the separation of a continent (continental rift), formation of a young ocean at the seafloor, formation of ocean basins during continental drift, initiation of subduction, closure of ocean basins due to oceanic lithospheric subduction, and finally, collision of two continents and closure of the ocean basins. However, both supercontinent cycles and Wilson cycles were involved in the formation of Pangaea and of Rodinia. The 50 year retrospective in the Geological Society of London Special Paper 470 provides an excellent nuanced view of how these concepts fit together. They conclude, "Whether it is termed the Wilson Cycle, or the more encompassing Supercontinent Cycle, the tectonic episodicity identified by Tuzo Wilson in his 1966 paper defines a fundamental aspect of Earth's tectonic, climatic and biogeochemical evolution over much of its history."