Кіріспе

Психиатр және автор (1875–1969) Уильям Сэмюэл Сэдлер (24 маусым 1875 – 26 сәуір 1969) – американдық хирург, өзіндік білім алған психиатр және «Урантия кітабын» жариялауға көмектескен автор. Кітап Садлердің түнде әсемдіктер арқылы сөйлейтін адаммен болған қарым-қатынасынан туындады деп айтылады. Оның ілімдерін зерттеген адамдар көптеп оған қосылды. Индианада туған Садлер, жасөспірім шағында Мичиганға көшіп, Батл-Крик санаториясында жұмыс істеді. Ол жерде ол дәрігер және денсаулықты сақтауды насихаттаушы Джон Харви Келлоггпен танысты, ол жүгері ұнтақтарынан жасалған таңғы ас дақылдарының бір авторы болды және оның ұстазы болды. Садлер 1897 жылы Келлогтың немересі Лена Селестия Келлогқа үйленді. Ол бірнеше христиандық ұйымдарда жұмыс істеді және медициналық мектепке түсіп, 1906 жылы бітірді. Садлер әйелімен бірге Чикагода дәрігерлік тәжірибе жүргізді. Ол бірнеше медициналық қауымдастыққа қосылды және Маккормик теологиялық семинариясында оқытты. Жетінші күнгі адвентистер шіркеуінің дерлік жиырма жыл адал мүшесі болғанымен, ол 1907 жылы әйелінің ағасы Джон Харви Келлогты шіркеуден шығарғаннан кейін одан бас тартты. 1907 жылы Садлер әйелімен бірге Чотауква ересектер білімі конгресінде сөз сөйледі және жоғары жалақы алатын, танымал шешен болды. Ол медицина және рухани тақырыптар бойынша 40-тан астам кітап жазды, денсаулыққа холистикалық көзқарасқа ұмтылды. Садлер дұға мен діннің құндылығын жоғары бағалады, бірақ медиумдарға күмәнмен қарады, дебункер Говард Турстонға көмектесті және эволюция бойынша ғылыми консенсусты қабылдады. 1910 жылы Садлер Еуропаға барып, Зигмунд Фрейдтен психиатрияны бір жыл бойы оқыды. 1906 мен 1911 жылдар арасында Садлер ерекше ұйқы бұзылысы бар науқасты емдеуге тырысты. Науқас ұйықтағанда Садлермен сөйлесіп, өзін ғарыштан келген адам деп мәлімдеді. Садлер құбылысты түсіндіру үшін ұйықтаған адамды жылдар бойы бақылады және ақырында адамның психикалық ауруы жоқ екенін және оның сөздерінің шындыққа жақын екенін шешті. Адамның кім екені жарияланбады, бірақ күдік Садлердің қайнағасы Уилфред Келлоггке түсті. Бірнеше жыл бойы Садлер мен оның көмекшілері ұйықтаған адамға барып, онымен руханилық, тарих және космология туралы әңгімелесіп, сұрақтар қойды. Көптеген қызығушы адамдар Садлердің үйінде жиналып, оның жауаптарын талқылады және қосымша сұрақтар қойды. Адамның сөздері ақырында «Урантия кітабында» жарияланды және кітаптың хабарын таратуға Садлерге көмектесу үшін «Урантия» қоры құрылды. Кітапты кім жазғаны және редакциялағаны белгісіз, бірақ бірнеше сарапшылар Садлер оның жариялануында жетекші рөл атқарды деп болжайды. Кітап ешқашан ұйымдасқан діннің негізі болмаса да, оны зерттеуге берілген жандарды өзіне тартты және Садлер қайтыс болғаннан кейін де қозғалыс жалғасты.

Ерте өмір және білім

Сэдлер 1875 жылдың 24 маусымында Индиана штатының Спенсер қаласында дүниеге келді. Англия және Ирландия тегінен шыққан ол Индиана штатының Уабаш қаласында өсті. Сэмюэл ұлын мемлекеттік мектепке жазбады. Садлер бала кезінде көп кітап оқыды және жас кезінде көпшілік алдында сөз сөйлеу өнерін меңгерді. Сэмюэл жетінші күндік адвентистер шіркеуіне өтті, ал Уильям 1888 жылы осы дінге суға батыру арқылы қабылданды және дінге берілді. 1889 жылы Уильям Садлер Мичиган штатының Батл-Крик қаласына көшіп, Батл-Крик санаториінде жұмыс істеді, онда ол қоңыраушы болып қызмет етті және ас үйге көмектесті. Сонымен қатар, ол 16 жасында бір жыл бойы Батл-Крик колледжінде оқыды. Екі оқу орнының да шіркеумен тығыз байланысы болды және Садлер жергілікті адвентист кәсіпкері Джон Харви Келлоггтың назарында болды, ол Садлердің көзқарастарына зор әсер етті. Садлердің денсаулық туралы алғашқы жазбалары Джон Келлоггтың ұсынған идеяларымен үйлеседі, соның ішінде автоинтоксикация тұжырымы және кофеиннің денсаулыққа зиянды әсері туралы ойлар. Ол темекі, ет және алкогольді де айыптады. Бірақ Садлер өмірінің кейінгі жылдары ішімдік ішкен. Садлер 1894 жылы Батл-Крик колледжін бітірді, содан кейін Джон Келлоггтың інісі Уильям К. Келлогг үшін денсаулық сақтау өнімдерін сатушы болып жұмыс істеді. Садлер, шебер сатушы, Уильям Келлоггты өнімдерін бөлшек сауда дүкендерінде демонстрациялар арқылы сатуға көндірді. 1894 жылы ол Келлоггтың Чикагодағы Стейт-стритте құрған «Жан сақтайтын миссияны» (Life Boat Mission) құруын қадағалады. Садлер миссияны басқарды және «Жан сақтайтын кеме» журналын шығарды; оның сатудан түскен табысы Келлоггтың Чикаго медициналық миссиясын қаржыландыруға бағытталды. Садлер басқа адвентист басылымдарына, соның ішінде Review and Herald журналына да мақалалар жазды. 1895 жылы Садлер Иллинойс штатының Чикаго қаласындағы Муди Библия институтына оқуға түсті, онда ол жақын уағызшы болу үшін оқыды және 1901 жылы дін қызметкеріне бекітілді. 1897 жылы Садлер Джон Келлоггтың қызы Лена Селестия Келлогқа үйленді, ол төрт жыл бұрын танысқан медбике еді. 1899 жылы туған тұңғыш ұлы Уильям, Уиллис деп аталған, он айдан кейін қайтыс болды. Олардың екінші баласы Уильям С. Садлер кіші 1907 жылы дүниеге келді. Олар бірнеше жыл бойы медицинаға қызығушылық танытқан еді, бірақ балаларын жоғалту оларды медициналық мансапты табуға шабыс тартты. 1901 жылы олар Купер медициналық колледжінде медициналық білім алу үшін Сан-Францискоға көшіп барды. Сан-Францискода ол шіркеудің Калифорниядағы конференциясында «жастар жұмысының басшысы» және жергілікті Медициналық миссионерлік қоғамның президенті болып қызмет етті. Сондай-ақ, олар медициналық білім алатын христиан студенттері үшін үй-жай ұйымдастырды. 1904 жылы олар орталық батысқа оралып, медицина мектебінде оқыды, екеуі де екі жылдан кейін медицина ғылымдарының докторы атағын алды. Садлер Фрейдтің психоанализінің ерте қолданушысы болды және адамдардың бала кезіндегі тәжірибелері ересектердегі ойларында маңызды рөл атқарады деп сенді, бірақ ол Фрейдтің сексуалдық және діни идеяларының көптерін қабылдамады. Садлер өмірінің көп бөлігінде адвентист болғанмен, 1907 жылы Джон Келлогг шіркеудің негізін қалаушы Эллен Г. Уайтпен келіспеушілікке ұшырағаннан кейін, ол шіркеу ісіне аз қатысты. Садлерлер шіркеуден көңілі толып, кейін оны сынады. Садлер адвентистердің кейбір ілімдерін, мысалы Уайттың пайғамбар әйел мәртебесін және сенбі күнінің маңыздылығын қабылдамады. Ол Уайтқа оң көзқарас сақтап, оның шарлатан екендігі туралы айыптауларды жоққа шығарды.

Мансап

1912 жылы Садлер және оның әйелі, екеуі де дәрігер болған, Чикагода балалар мен әйелдердің денсаулығымен айналысатын бірлескен практика ашты. Садлер бастапқыда хирургияға баса назар аударды, әйелімен бірге операциялар жасады, бірақ 1930 жылы психиатриялық кеңес беруді де қамтып, практикасын кеңейтті және Колумбус ауруханасында консультант-психиатр болып жұмыс істеді. Психиатр ретінде Садлер Зигмунд Фрейд, Карл Юнг, Альфред Адлер және Адольф Майердің теорияларын қолдана отырып, әртүрлі әдістерді қолданды. Садлер діни сенімнің психикалық денсаулыққа пайдалы екенін айтты және әсіресе дұғаға басымдық берді, оның христиандық сенім аясында ең тиімді деп есептеді. Дегенмен, ол діни сенімдер қорқынышқа негізделген жағдайда психикалық денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін деп ойлады. 1912 жылы Садлер мен оның әйелі Диверси Парквейдегі Чикагодағы алғашқы болаттан жасалған үйге көшіп келді. Олар осы ғимаратта медициналық практика жүргізді. Ол Америка ғылымды дамыту қауымдастығының және Америка медициналық қауымдастығы, Америка психиатриялық қауымдастығы, Америка патологиялық қоғамы және Америка хирургтар колледжі сияқты медициналық қауымдастықтардың мүшесі болды. Садлер сондай-ақ МакКормик теологиялық семинариясының оқытушысы болды және пасторлық психологияны оқытты. Ол пасторлардың психиатрияның негізгі принциптерін білуі керек екенін, осылайша олар қауымдастарының психикалық ауруларының белгілерін тани алатынын айтты. Кейіннен оның студенттері оны қызықты және әзілқой сөйлейтін адам ретінде еске алды. Садлер көптеген тақырыптар туралы жазды. 1909 жылы ол өзінің алғашқы "Өзін жеңу мәтіндері" немесе "Жеке жұмыста Киелі кітапқа көмек" атты евангелистік кітабын жариялады. 1910 жылдары ол жазу жобаларымен түн бойы жұмыс істеді. Ол 42 кітап жазды, олардың көпшілігі жеке денсаулық мәселелеріне арналған, сондай-ақ журналдарда мақалалар жариялады. Садлердің көптеген кітаптары өзін-өзі жетілдіруге арналған танымал тақырыптарды қамтыды; тарихшы Джонатан Спиро Садлердің "Жақсы көңіл-күйдің элементтері" кітабын "1920 жылдардың ең көрнекті кітабы" деп атады. 1936 жылы Садлер 1200 беттен тұратын "Психиатрия теориясы мен практикасы" атты еңбегін жариялады, онда психиатрияның толық суреттемесін беруге тырысты. Садлер нәсіл туралы да жазды: ол эвгеникаға қызығушылық танытты, бұл, әлдебір жағдайда, Келлогтың осы тұжырымға қызығушылығынан және Мэдисон Гранттың "Ұлы нәсілдің өтуі" кітабынан туындаған болуы мүмкін. Садлер эвгеника туралы бірнеше еңбек жазды, Гранттың көзқарастарын қолдады және одан көп нәрсе алды, ол "Скандинавиялық нәсіл" басқалардан жоғары деп санайды. Өзінің жазбаларында Садлер кейбір нәсілдер эволюцияның төмен сатысында екенін – басқа нәсілдерге қарағанда неандертальдықтарға жақын – және осыған байланысты олар аз өркениетті және агрессивтірек екенін мәлімдеді. Садлер алкоголизм мен "ақыл-есінің кемістігі, ақыл-есінің бұзылуы және қылмыскерлік" тұқым қуалайтын қасиеттер екенін және оларға ие болғандар "жоғары адамдардан" гөрі әлдеқайда жылдам көбейіп жатқанын айтты. Ол бұл мәселе "біз ұрпақтарымызға қалдыратын өркениетке" қауіп төндіретінінен қорқып отырды. Сонымен қатар ол қылмыскерлердің көпшілігі психикалық аурулармен ауырады деп сенді. 1907 жылы Садлер Chautauqua ересектер білім беру айналымында лекциялар оқуды бастады, онда көшпелі спикерлер өзін-өзі жетілдіру және мораль туралы талқылады. Садлер есірткілерсіз дене және психикалық денсаулықты жақсарту туралы жиі айтты. Сонымен қатар ол гидротерапияны қолдады және ерлерге қатысты моральдық мәселелерді талқылады. Садлер, оның әйелі, оның қарындасы және досы төрт адамнан тұратын лекциялық топ құрды, олар екі немесе үш күндік шаралар өткізді, кейде оркестрдің сүйемелдеуімен. Газеттерде осы шаралар туралы жағымды пікірлер жарияланды. Лекциялар табысты болды: ол Шаутауквадағы ең жақсы ақы төленген спикерлердің бірі болды деген қауесет тарады. Садлер медиумдардың жалған жұбаныш беретініне сенді және Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, өлгендермен байланыс орнатудың артуына қарсы күресті. 1910 және 1920 жылдары, нақты айтқанда, жалған экстрасенстерді әшкерелеу Садлер үшін сүйікті ойын-сауыққа айналды және ол осы мәселе бойынша Солтүстік-Батыс университетінің психологы және сол кездегі көрнекті фокусник Ховард Терстонмен бірлесіп жұмыс істеді. Садлер осы кезеңде де сиқыршы Гарри Гудинимен (ол да күмәнді болған) кездескен болуы мүмкін.

Урантия аян

"Урантия кітабының" шығу тарихы бойынша, 1906 және 1911 жылдар аралығында бір әйел Садлерден күйеуінің терең ұйқыда жатуы туралы кеңес сұрап, оны ұйықтап жатқан кезде бақылауға итермеледі. Ол ұйықтап жатқан адамның ерекше қозғалыстар жасағанын байқады; содан кейін ол кісі Садлермен ерекше дауыспен сөйлесіп, өзін "басқа планетадан келген қонақ" деп мәлімдеді. Көзі куәгерлері бұл кісінің кейінірек бірнеше аспан әлемінен хабарлар алып келгенін айтады. Садлер адамның сөздері оның санасынан шыққан деп күдіктенді және осы құбылысты ғылыми тұрғыдан түсіндіруге тырысты. Ол оны психикалық проблемалары бар ма деп тексерді, бірақ қанағаттанарлық диагноз қоя алмады. Содан кейін Садлер мен тағы бес адам сол кісіге үнемі барып, ол ұйықтап жатқанда сөйлесіп тұратын. 1925 жылы науқастың үйінде үлкен қолжазба құжат табылды; кейін жылдар бойы үйде қағаздар пайда бола берді деп айтылды. Садлер құжаттарды үйіне алып келді және оларды ешкімге алып кетуге рұқсат бермеді, бірақ кейбіреулеріне оларды оқып көруге мүмкіндік берді. Садлер бұл құжаттардың адамның санасынан автоматты түрде жазылған екенін ойлады, бірақ одан әрі талдағаннан кейін ойы өзгерді. Ол олардың шынайылығы туралы көп жылдар бойы ашық мәлімдеме жасаған жоқ. 1924 жылы Садлер өз үйінде елу қонаққа арналған жексенбілік шай жиналыстарын өткізе бастады. Көптеген қатысушылар медициналық саласында жұмыс істеді және көбінесе прогрессивті идеологияны ұстанды. Топ жиі ұйықтап жатқан науқас туралы талқылау үшін және оған сұрақтар дайындау үшін форум өткізді. Көзі куәгерлері топқа кісінің атын атаған жоқ, бірақ оның айтқан кейбір сөздерін жеткізді. 1925 жылы онда отыз мүшесі бар форум кездесулерін сырттан кіргендер үшін жабық етіп, құпиялылық сақтауға уәде беруді талап ете бастады. Садлер форум мүшелеріне өздері білгендерін жарияламауға нұсқау берді, оларға осы оқиғаның толық картинасы әлі беймәлім екенін айтты. Сондай-ақ, егер науқастың кім екені белгілі болса, ол сынға ұшырауы мүмкін деп қорқып жүрді. Оның кім екені ешқашан расталған жоқ; Колгейт университетінің Джоселин Годвин және скептик Мартин Гарднер ұйықтап жатқан адамның Ленаның әпкесі Аннаның күйеуі Уилфред Келлогг болғанын болжайды. 1935 жылы Садлер ұйықтап жатқан науқастың үйінен табылған құжаттар жалған емес деген қорытындыға келді, олардың "нағыздығы мен тереңдігіне" тоқталып, ұйықтап жатқан адамның өлгендермен байланыс құрамай, тірі жандардың хабар алмасуы үшін пайдаланылатынын айтты. 1930 жылдары ұйықтап жатқан адамның үйіне жаңа құжаттар келуі тоқтады; содан кейін Садлер талқылау тобының жетекшісі ретінде белсенді рөл атқарды. Форум 1942 жылы талқылау кездесулерін тоқтатты, ал 1955 жылы "Урантия кітабы" жарық көрді; онда ұйықтап жатқан адам арқылы сөйлескен аспан әлемінен алынған ақпараттар бар деп мәлімделді. "Урантия кітабы" Құдайдың адамзатқа берген бесінші "эпохалық" аян ретінде танымал және оның мақсаты адамзатты жоғары деңгейдегі өмірге дамытуға көмектесу екенін айтады. Ол төрт бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде Құдай мен ғаламның табиғаты, екіншісінде Жерге және Люцифердің бүлігіне жақын ғаламның бөліктері, үшіншісінде Жер мен адамзаттың діндерінің тарихы, ал төртіншісінде Исаның өмірі мен оның ілімдері баяндалады. Садлер бұл кітаптың ілімдері "негізінен христиандық" және "білімді ғылыми фактілермен толық үйлесімді" екенін айтты. Садлер "Урантия кітабы" жарық көрген кезде адвентистік шіркеуден шығып кеткенімен, оның ілімдері жанның ұйқыда болуы және жойқындық сияқты адвентистік теологияның кейбір аспектілерімен сәйкес келеді. Журналист Брук Виленски Ланфорд 2011 жылы "Урантия қозғалысының" таныстыруында Садлердің адвентистік шіркеуден кетуі оған жаңа діни қозғалысты құруға ынта бергенін дәлелдеді. Садлер аянның мазмұны адамдарды оның құндылығына сендіретініне үміттенді және оның авторына баса назар аудармай, жақтастар табуға тырыспады. Уилленски Ланфорд Садлер Эллен Уайтқа көңілі қалғандықтан жеке тұлғаны өз сенімінің ортасына қоюдан аулақ болған деп санайды; алайда Гарднер Садлер Уилфред Келлоггке Уайтқа сенгендей сенгенін айтады. 1939 жылы қайтыс болғанға дейін Садлердің әйелі Лена форумға үнемі қатысып тұрды. Кейін бір мүше Садлердің басшылығына қарсылық білдіріп, оның әйелі қайтыс болғаннан кейін билікке құмар болғанын мәлімдеді. 1950 жылдардың басында "Урантия кітабын" жариялау үшін "Урантия қоры" құрылды. Садлердің кітапқа қызығушылық танытқан досы Хьюберт Уилкинс басылым шығындарына бастапқы қаржыны бөлді. Ұйымдасқан дін құрудың орнына, қоры жетекшілері "баяу өсу" деп атаған нәрсені таңдады; алғашқы жақтастары кітаптың ілімі туралы адамдарды біліммен жеткізуге тырысты, шіркеу сияқты ұйым құруға емес. Садлер де жақтастарды іздеуге және жариялауға қарсы болды, бірақ ол "Урантия кітабының" мазмұны туралы бірнеше еңбектер жазды. 1958 жылы Садлер кітапты қорғап, алаяқтықтарды әшкерелеу тәжірибесіне тоқталып, кітапта қайшылықтар жоқ екенін айтты. Оның қайтыс болғаннан кейін кітапты зерттеуге, семинарлар өткізуге және оның хабарларын таратуға арналған бірнеше оқу топтары құрылды. "Урантия кітабының" авторлығы даулы мәселе. Журналист Брэд Гуч 2002 жылы "Урантия қозғалысының" таныстыруында Садлердің "Урантия кітабының" авторы екенін айтты, оның кейбір бөлімдері мен Садлердің бұрынғы жазбаларының ұқсастығына тоқталып, осыны дәлелдеді. Гарднер Садлер қағаздардың бір бөлігін жазған, бірақ олардың көп бөлігін ауыр редакциялап, түзеткенін айтады. Ол сондай-ақ Садлер оған кітапқа қосу үшін ұсынылған кейбір материалдарды қоспаудан бас тартқанын және басқа еңбектерден плагиат жасағанын мәлімдеді. "Урантия қорының" қолдаушысы Кен Глазиу статистикалық деректерге сүйене отырып, Садлердің басқа еңбектері мен мәтінінің арасындағы айырмашылықтарды көрсетіп, оның "Урантия кітабын" жазбағанын немесе оны кеңінен өңдемегенін айтады.

Соңғы жылдар

1952 жылы Садлердің соңғы кітабы "Сүйіспеншілік және махаббат" ("Courtship and Love") Macmillan Publishers баспасында жарық көрді. Ол "Дәрігер науқасымен сөйлеседі" атты тағы бір кітап жазды, бірақ баспагер оны қабылдамағандықтан, ол жазуды тоқтатуға шешім қабылдады. 1957 жылдың наурыз айында Садлер Батыс Вирджиния штатының Барбурcвилл қаласындағы Барбурcвилл мемлекеттік ауруханасының басқарушысы болып тағайындалды, ол 1958 жылдың шілдесіне дейін осы қызметте болды. Садлер қартайған сайын денсаулығы жақсы болды, тек бір көзі алынып тасталды. Ол 1969 жылдың 26 сәуірінде 93 жасында қайтыс болды. Кристенсен Садлер өлім төсегінде жатқанда, оның достары мен туыстары келіп, өлімнен кейінгі қуанышты өмірге деген сенімін айтқанын еске алады. Ол Чикаго Трибьюн газетінде толық бағаналы некролог жарияланды, онда оның дәрігерлік жетістіктері талқыланды, бірақ оның "Урантия кітабымен" байланысы еске алынбады.

Қабылдау

Өлген кезде Садлер ағза ауыстырудың пайда болуын ондаған жылдар бұрын, бұл практика кең таралғанға дейін дәл болжағаны үшін жоғары бағаланды. Урантия қозғалысының мүшелері де Садлерді жоғары бағалап, кейде оны қасиетті санады. Льюис 2003 жылы Урантия қозғалысы туралы жазған мақаласында, қозғалыстың мүшелерінің Садлерді сипаттауы оның харизматикалық билікке ие екенін және "таңдалған" ретінде құрметтелгенін көрсетеді. Гуч Садлерді "Урантия қозғалысының Мұсасы" деп атайды және оны "Жозеф Смит сияқты Американың туған діни көшбасшыларының бірі" деп сипаттайды. Ол сондай-ақ Садлердің медиумдар туралы жазған еңбектерін жоғары бағалап, оның "Спиритизм туралы шындық" кітабын "жалған медиумдар мен олардың әдістеріне қарсы жасалған ең күшті шабуылдардың бірі" деп атады. Гуч Садлердің ғылым мен ақыл-ойына қолдауы мен "Урантия кітабының" авангардтық теологиялық, "планетааралық" мазмұнын қолдауы арасындағы қайшылықты байқайды. Гарднер Садлердің өмірбаянын "құмарландыратын" деп сипаттайды және оны "ақылды, дарынды" адам ретінде қорытындылайды, ол күдікті табиғаттан тыс аяндарға қатысты "надан" болған. Ол Садлердің ақырында мегаломанияға шалдыққанын, айналасындағылар оны мойындамағанын және Садлердің мақтанға беріліп, өзін пайғамбар деп санай бастағанын, жаңа діннің негізін қалаушы және басшысы ретінде Құдай таңдағанын айтады. Льюис бұл сипаттамамен келіспейді, Садлер мен оның айналасындағылардың мақсаты тек Киелі кітаптың ілімдерін түсіндіру болғанын мәлімдейді.