Кіріспе

Генрик Горецкийдің 3-ші симфониясы, Op. 36, сондай-ақ Қайғылы әндер симфониясы (Symfonia pieśni żałosnych) деп белгілі, 1976 жылдың қазан және желтоқсан айлары аралығында Польшаның Катовице қаласында Генрик Горецкий жазған үш бөлімнен тұратын симфония. Бұл туынды Горецкийдің ертедегі диссонанстық стилі мен кейінгі тоналды стилі арасындағы өтуді көрсетеді және «стильдік серпіліс болды: терең қайғыға толы, эмоционалды түрде тікелей және орта ғасырлық ладтармен сіңген» еді. Ол 1977 жылдың 4 сәуірінде Роян халықаралық фестивалінде Стефания Войтовичтің сопрано орындауымен және Эрнест Бурдың дирижерлігімен тұңғыш рет орындалды. Бір соло сопрано үш бөлімнің әрқайсысында поляк тіліндегі мәтіндерді орындайды. Бірінші бөлім – 15 ғасырдағы Мәриямның, Исаның анасының, жоқтауын білдіретін поляк айтуы; екіншісі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде гестапоның камерасының қабырғасына жазылған хабарлама; үшіншісі – немістердің қолынан қаза тапқан ұлын іздеп жүрген ана туралы Силезия халық әні. Бірінші және үшінші бөлімдер баласын жоғалтқан ата-ананың, ал екінші бөлім ата-анасынан айырылған баланың көзқарасынан жазылған. Симфонияның басты тақырыптары – аналық сезім, үмітсіздік және азап. 1992 жылға дейін Горецкий тек білгіштерге ғана белгілі болды, негізінен Польша мектебінің соғыстан кейінгі Польша музыкасының қайта жандануына жауапты бірнеше композиторларының бірі ретінде танылды. Сол жылы Elektra Nonesuch компаниясы Лондон Синфонеттасының орындауындағы 15 жыл бұрын жазылған симфонияның жазбасын шығарды, ол Ұлыбритания мен АҚШ-тағы классикалық хит-парадтардың төбесіне көтерілді. Ол миллионнан астам данада сатылды, бұл 20 ғасыр композиторының симфониялық жазбасының күтілетін өмірлік сатылымынан әлдеқайда жоғары. Дегенмен, бұл жетістік Горецкийдің басқа туындыларына ұқсас қызығушылықты тудырмады.

Тыншыл

Тоғыз минуттық екінші бөлім сопрано, кларнеттер, мүйіздер, арфа, фортепиано және скрипкалар тобына арналған. Онда Елена Блажусяковнаның Закопанедегі түрме қабырғасына жазған Құдай анаға арналған дұғасынан құралған либретто бар. Оркестр А минорына оралып, содан кейін А мажорда соңғы постлюдия орындалады. 1977 жылы Роян фестиваліндегі әлемдік премьерасын Эрнест Бур жүргізді, оны батыстың алты сыншысы қарастырды, олардың барлығы оны қатал түрде сынға алды. Musica журналы үшін жазған Хайнц Кох симфонияның "55 минут бойы үш ескі халық әнінен (басқа ештеңеден емес) созылатынын" айтты. Горецки премьерада симфонияның соңында А мажор аккордының жиырма бір рет қайталануын естігеннен кейін, "Merde!" деп қатты айқайлаған, мүмкін Пьер Булез болған "танымал француз музыкантының" қасында отырғанын еске алды. Симфонияны алғаш рет 1978 жылы Польшада сопрано Стефания Войтович жазды. Польша сыншылары оны шедевр деп мойындады, бірақ 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында Польшадан тыс баспасөз жазбалар мен орындалуларын кеңінен сынға алды. Симфония сыншылардың наразылығын тудырды, олар Горецкинің белгілі авангард стилінен тым алыс кеткенін сезінді, ал Дитмар Полачек (Österreichische Musikzeitschrift үшін жазуынша) "шынайы авангардизмнің биіктерін қоршап тұрған декаденттік қоқысқа ғана қосымша болды".

Танылу деңгейі артуда

1985 жылы француз режиссері Морис Пиалат өзінің "Полиция" фильмінің титрлерінде шығарманың үшінші бөлігінің бір бөлігін пайдаланды. Кейіннен бұл туынды "саундтрек" альбомы ретінде қайта жинақталғанда, жақсы сатылым көрсетті. Альбомның мұқабасында Горецкийдің есімі ірі әріктермен жазылса да, артқы жағындағы түсіндірмелер шығарма туралы аз ғана ақпарат берді, ал Горецкийдің есімі басты рөлдегі актерлердікінен кішкентай болып жазылған. 1980-ші жылдардың ортасында британдық индустриалды музыка тобы Test Dept симфонияны концерттеріндегі бейнемонтаждарға фон ретінде пайдаланды, бұл Польшаның "Солидарлық" қозғалысына деген қолдауын білдірді, Горецкий де осы қозғалысты қолдаған (оның 1981 жылғы "Miserere" шығармасы, ішінара, "Солидарлық" кәсіподақтарына қарсы үкіметтің әрекетіне жауап ретінде жазылған).

Лондон симфониетасының жазбасы және коммерциялық табысы

1980 жылдардың аяғында симфония АҚШ және Ұлыбританияның классикалық радиостанцияларында, әсіресе Classic FM-де (1992 жылдан бастап) көбірек эфирге ілесе бастады. Коммунизмнің құлауы поляк музыкасының жалпы танымалдығын арттырды, ал 1990 жылға қарай симфония Нью-Йорк, Лондон және Сидней сияқты ірі қалаларда орындалды. Ол Ұлыбританияның негізгі альбомдық тізімінде 6-орынға жетті, ал АҚШ-тың Billboard 200 тізіміне енбегенімен, АҚШ-тың классикалық тізімінде 38 апта бойы көшбасшы болды және 138 апта бойы тізімде қалды. Зинман/Апшоу жазбасы миллионнан астам дана сатылды, бұл оны қазіргі заманғы классикалық жазбалардың ең көп сатылатын туындысына айналдырды. Майкл Штайнберг симфонияның табысын негізінен компакт-диск құбылысы деп сипаттады. Тікелей орындалымдар әлі де беріліп жатса да, олар әрқашан толық сатылмайды. Кейбір сыншылар, шығарманың құрамына жақын екі онжылдықтан кейін күрт танымалдылығына таңырқап, оның сол кездегі халық мәдениетіндегі нақты бір көңіл-күймен резонансқа түскенін болжайды. Стивен Джонсон «Симфонияға нұсқау» еңбегінде бұл жетістік «бір сәттік жарқындық» бола ма, әлде ұзақ мерзімді маңызға ие бола ма деп ойланды. 1998 жылы Штайнберг: «[Адамдар] шынымен осы симфонияны тыңдап жүр ме? CD сатып алушылардың қаншасы түсінбеген тілде ән айтумен бірге 54 минуттық өте баяу музыканы тыңдауды қалайды? Ол «Шардоне мен бри» қосылған кештердегі фондық музыка ретінде ойналып жатыр ма?» деді. Штайнберг Горецки симфониясының табысын 1958 жылғы «Доктор Живаго» құбылысымен салыстырды: «Барлығы кітапты сатып алуға асықты; азайыны ғана оны оқи алды. 1965 жылы фильмнің шығуы бізді қажеттіліктен құтқартты». Горецки де жазбаның табысына таң қалды және кейін «бәлкім, адамдар осы музыкадан өздеріне қажетті нәрсені табады. Мен дұрыс нотаны таптым, олар жоғалтқан нәрсені. Бір нәрсе, бір жерде олар үшін жоғалған еді. Мен олардың неге мұқтаж екенін сезімталдықпен білдім» деді. Нейсуч жазбасының табысынан кейін кем дегенде он екі жазба шықты және туынды бүкіл әлем бойынша көптеген көркемдік орталарда кең танылды. Оны 1990 жылдары және одан кейін бірнеше кинорежиссерлер пафос немесе қайғы сезімін ояту үшін пайдаланды, соның ішінде Питер Вейрдің «Қорықпаймын» (1993) фильміндегі ұшақ апатына қосымша, Джулиан Шнабельдің «Баскиат» (1996) фильмінің саундтрегінде, Netflix сериалының (2-маусым, 7-эпизод) «Коронасында» және Терренс Маликтің «Жасырын өмір» (2019) фильмінде қолданылды. Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласындағы бір сурет галереясы 1995 жылы осы туындыдан шабыт алған бейнелеу өнеріне арналған көрме ашты. Ол сондай-ақ Джонс Хопкинс психоделикалық және сананы зерттеу орталығының музыкалық плейлистіне енгізілген әндердің бірі ретінде қолданылады.

"Төңiр жарығы" балеті

2017 жылы канадалық хореограф Кристал Пит симфонияның бірінші бөлімін Корольдік опера үйінің тапсырысымен «Flight Pattern» атты балет ретінде сахналады. 2022 жылы ол оны барлық үш бөлімді қамтитын «Light of Passage» қойылымына кеңейтті.