Сэмюэль Рапопорт: Өмірі мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Американдық биохимик (1912–2004)

Самуэль Митя Рапопорт (27 қараша 1912 – 7 шілде 2004) – Ресей империясында туған, Шығыс Германияда биохимиядан неміс университетінің профессоры. Еврей тегінен шыққан және коммунизмді ұстанған ол, нацистік Германияның Австрияны басып алуынан кейін АҚШ-қа қашқан. 1950 жылы американдық емес қызметтеріне қатысты тергеу салдарынан оған Шығыс Берлинде профессорлық қызмет ұсынылды. Ол педиатр Ингеборг Рапопортқа үйленген.

Өмірбаян

Рапопорт Волыньде, Ресей-Аустрия шекарасының жанында, қазіргі Украинада дүниеге келді және оның отбасы 1912 жылдан 1916 жылға дейін сол жерде тұрды. Кейін олар Қара теңіз жағалауындағы Одессаға, Ресейге көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда ол Ресей революциясын көрді және Ресей азаматтық соғысының қатыгездігіне куә болды. 1920 жылы оның отбасы Одессадан Австрияның Вена қаласына көшті. Солшыл көзқарастарға бейім болған ол, фашизмнің күшеуіне қарсылық ретінде Коммунистік партияға қосылды. 13 жасында ол әкесінің мұрағатынан Фридрих Энгельстің еңбектерін тапты. Оларды оқып, ол социалистік идеяларға қызығушылық танытты. Соғыс, әділетсіздік, жер аударылу, саяси және нәсілдік қуғын-сүргін сияқты ауыр тәжірибелері оны өмірінің соңына дейін социалистік көзқарасқа жеткізді. Ол жастығынан коммунистік ұйымдарда белсенді болып, Венадағы Социалистік оқушылардың мүшесі болды, содан кейін Австрияның заңсыз коммунистік қозғалысына қатысты. Бірақ ол идеологиялық экстремизмге бой алған жоқ. Оны терең адамгершілік, ойлау мен талқылауға құштарлық, зор ізденісшілік және теориялық білімді, философиялық көзқарастарды және практикалық іске асыруды байланыстыру қабілеті жетеледі. Венада ол медицина және химияны оқып, доктор ғылымын қорғады. 1933 жылы Медициналық химия институтына түсіп, қан сарысуындағы аминқышқылдарын талдаумен айналысты. Австрияның нацистік Германияға қосылуы алдында, ол 1938 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Балалар ауруханасының ғылыми-зерттеу қорынан ғылыми зерттеулер мен клиникалық жұмыс үшін стипендия алды. Сол кезде бұл аурухана зерттеулер мен емдеу саласында жетекші болды. Осы ауруханада педиатр болып жұмыс істеген кезінде ол екінші доктор ғылымын қорғады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның зерттеулері қанды сақтау мәселесіне бағытталды. Ол эритроциттердің энергия алмасуын сақтау үшін сақтау ортасын өзгертіп, қанның жарамдылық мерзімін ұзарту үшін жұмыс істеді. Ол қанды сақтау мерзімін бір аптадан үш аптаға дейін ұзартуға қол жеткізді. Оның күш-жігері мыңдаған американдық сарбаздың, теңізшінің, әскери-теңізшінің және ұшқыштың өмірін сақтап қалды. Осы еңбегі үшін президент Гарри С. Трумэн оны Құрмет грамотасымен марапаттады. 1944 жылы Цинциннатиде ол неміс эмигрант және дәрігер Ингеборг Силлммен танысты, олар 1946 жылы үйленді. Ингеборг Силлм 1912 жылы Камерунда дүниеге келген, протестант отбасының қызы, ол Гамбургте медицинаны оқыды және 1938 жылдың қыркүйегінде АҚШ-қа қашты. АҚШ-та ол кәсіподақ және коммунистік қозғалысты қолдады. Әйелімен бірге ол демалыс күндері "The Worker" газетін таратты және азаматтық құқық қозғалысына қатысты. АҚШ оған азаматтық пен жұмыс ұсынғанына қарамастан, Рапопорт Коммунистік партияның мүшесі ретінде саяси белсенділігін жалғастырды. 1950 жылы Швейцарияда педиатрлардың конгресі кезінде ол антикоммунистік Маккарти комиссиясының нысанасы екендігі туралы ақпарат алды. Осы ескертудің нәтижесінде ол АҚШ-қа қайтып бармайтынын және әйелі балаларын Цюрихке әкелгенін шешті. Рапопорттар Венаға көшіп барды, онда ол қысқа уақыт бойы Медициналық химия институтында жұмыс істеді. Бірақ АҚШ үкіметінің араласуына байланысты университет оның профессорлық лауазымына тағайындалуын қабылдамады. Франция, Ұлыбритания және Кеңес Одағы оның қызметінен бас тартты. Рапопорт Израильдегі Вейцман институтының жұмыс ұсынысынан өзінің антисионистік көзқарастарына байланысты бас тартты. 1951 жылы Шығыс Берлиндегі Шығыс Германияның Гумбольдт университеті Рапопортқа Шарти ауруханасындағы Физиологиялық химия институтының профессоры және директоры қызметін ұсынды. Ол саяси баспанаға ие болып, жұмысын жалғастыруға мүмкіндік алды. Берлинде ол үш айдың ішінде "Медициналық биохимия" атты еңбекті жазды. Бұл кітап Шығыс және Батыс Германияның медициналық қауымдастықтарында бестселлер болды. Ол 9 басылымда 60.000 данада жарық көрді және бірнеше тілге аударылды. Сэмюэл Рапопорт Шығыс Германия биохимиясының ең маңызды өкілі болды. Рапопорттың бірнеше студенті профессорлық лауазымға тағайындалды. Германияның бірігуінен кейін ол жаңадан құрылған Лейбниц қоғамының президенті болды, ол ГДР-дің таратылған Ғылым академиясының бұрынғы мүшелерінен құралған. 1982 жылы "ГДР дәрігерлері ядролық соғыстың алдын алу үшін" комитеті құрылғанда, Рапопорт төраға болып сайланды. Ол өлгенше ядролық қаруға қарсы күресті жалғастырды. Ингеборг Рапопорт медициналық практикасымен және қоғамдық қызметімен айналысып жүрді. Ол 1952 жылдан бері Берлинде педиатр болып жұмыс істеді. 1964 жылы ол профессор атанды және 1969 жылдан 1973 жылға дейін Шарти ауруханасының жаңа туған нәрестелердің шұғыл көмегі кафедрасын басқарды. Ол ГДР-дің Перинатология қоғамының негісқоюшысы және Еуропалық Перинатология қоғамының кеңес мүшесі болды. Сэмюэл және Ингеборг Рапопорттың балалары – Том, Гарвард медицина мектебінің профессоры және Говард Хьюз медицина институтының зерттеушісі, Майкл, математик, Сьюзан Рихтер, педиатр және Лиза Ланге, медбике. 2015 жылдың мамырында Ингеборг Рапопорт 1938 жылы Гамбург университетіне ұсынған дифтерия туралы докторлық диссертациясын қорғады. Сол кездегі нацистік режим оның еврей тегіне байланысты қажетті ауыздық емтиханды тапсыруына кедергі келтірген, бірақ дифтерия туралы ғылыми білімін жаңартқаннан кейін ол 77 жыл өткен соң, 102 жасында университет профессорларының алдында 45 минуттық емтиханды сәтті тапсырды. Ол 9 маусымда марапатталып, доктор ғылымын алды, ол тарихта доктор ғылымын алған ең үлкен адам болып есептеледі.

Rapoport was born in Volhynia near the Russian Austrian border in what is now Ukraine and his family resided there from 1912 to 1916. They later moved to Odessa, Russia on the Black Sea coast. At the conclusion of World War I, he saw the Russian Revolution and witnessed the barbaric warfare of the Russian Civil War. His family left Odessa for Vienna, Austria in 1920. Already sympathetic to left wing views, he joined the Communist Party out of protest against the rise of fascism. At the age of 13 he found in his father's archives works written by Friedrich Engels. By reading them he was fascinated by socialist ideas. His own painful experiences of war, injustice, banishment, political and racial persecution brought him to a socialist world view up to his end of life. He was active in communist organizations from his youth and became a member of the Socialist pupils in Vienna, then he participated in the illegal Austrian communist movement. But he didn't follow ideological extremes. He was directed by a deep humanity, he loved reasoning and discussing, he had a great inquiring mind and he had the ability to connect theoretical knowledge, philosophical views and practical realization. In Vienna he studied medicine and chemistry receiving his doctorate. In 1933 he attended the Institute for Medical Chemistry and worked on the analysis of amino acids in the blood serum. When the annexation of Austria by Nazi Germany was imminent, he received a scholarship for scientific studies and clinical work at the Children's Hospital Research Foundation in Cincinnati, Ohio in 1938. At the time this hospital was a leader in research and medical treatment. During his tenure at this hospital he served as a pediatrician and earned a second doctorate. During World War II his research focused on blood conservation. He worked to prolong the shelf life of blood altering conservation media in order to preserve the energy metabolism of erythrocytes. He succeeded in extending the maximum storage time for blood from one to three weeks. His efforts saved the lives of thousands of US soldiers, marines, sailors and airmen. For these efforts he was honored by President Harry S. Truman with a Certificate of Merit. In 1944 while in Cincinnati he met the German emigrant and physician Ingeborg Syllm, they married in 1946. Ingeborg Syllm, born in 1912 in Cameroon was the daughter of a Protestant couple, she had studied medicine in Hamburg, and fled to the US in September 1938. While in the US he supported the trade union and communist movement. Together with his wife he delivered the paper "The Worker" on the weekends and got involved with the civil rights movement. Despite his gratitude towards the United States, which had offered him citizenship and work, Rapoport continued to be politically active as a member of the Communist Party. During a congress of pediatricians in Switzerland in 1950 he received information that he was a target of the anticommunist McCarthy commission. As a result of this warning he chose not to return to the US and his wife brought their children to Zürich. The Rapoports moved to Vienna, where for a short time he again worked at the Institute for Medical Chemistry. But the university refused his appointment for professorship due to the intervention of the US government. France, Great Britain and the Soviet Union all refused his services. Rapoport rejected a job offer by the Weizmann Institute in Israel on the grounds of his anti Zionist beliefs. In 1951 the East German Humboldt University in East Berlin offered Rapoport the professorship and directorship of the Institute for Physiological Chemistry at the Charité Hospital. He accepted political asylum as well as the chance to continue his work. While in Berlin he wrote the text, Medical Biochemistry dictated in only three months. This book became a bestseller in both the medical communities in East and West Germany. It was printed in 9 editions with 60,000 copies, and was translated in several languages. Samuel Rapoport was the most important representative of East German biochemistry. Several of students of Rapoport were appointed to professorships. After the unification of Germany he became president of the newly founded Leibniz Societät, which consisted of former members of the disbanded Academy of Sciences of the GDR. When in 1982 the committee "Physicians of GDR for prevention of nuclear war" was founded, Rapoport was elected the chairman. Up to his death he continued fighting against nuclear weapons. Ingeborg Rapoport continued to be active in her medical profession and in social action. She worked from 1952 as pediatrician in Berlin. In 1964 she became a professor and had the professorship for neonatology of the Charité Hospital from 1969 to 1973. She was co founder of the Society of Perinatology of the GDR and council member of the European Society of Perinatology. The children of Samuel and Ingeborg Rapoport are Tom, a professor at Harvard Medical School and a Howard Hughes Medical Institute investigator, Michael, a mathematician, Susan Richter, a pediatrician, and Lisa Lange, a nurse. In May 2015, Ingeborg Rapoport defended a doctoral dissertation about diphtheria that she submitted in 1938 to the University of Hamburg. The Nazi regime then in power had prevented her from taking the required oral examination due to her being part Jewish, but after updating her scientific knowledge about diphtheria, she passed a 45 minute examination by three professors from the university 77 years later, at age 102. She received her degree in a ceremony on 9 June, making her the oldest known person in history to receive a doctorate.

Ғылыми жұмыс

Оның жұмысы судың электролиттік тепе-теңдігі және эритроциттердің метаболизміне бағытталған. Ол эритроциттерде энергияның анаэробты өндірісінде 2,3-бисфосфоглицераттың рөлін сипаттады (Луебернинг-Рапопорт жолы). Джейн Люберинг Рапопорттың техникалық ассистенті болды. Рапопорт эритроциттердің тірі қалуы үшін АТФ концентрациясының маңызды екенін анықтады. Екінші дүниежүзілік соғыста қан құюға зор қажеттілік болды. Көптеген ғалымдар қан бөтелкелерінің сақталуын жақсарту үшін жұмыс істеді (C. R. Drew, P. Rous, J. R. Turner, J. F. Loutit, P. L. Mollison, I. M. Young және т.б.). Олардың арасында Рапопорт ең табысты болды. Оның еңбектерінің арқасында ACD ортасы құрылды, pH ортасы, сақтау температурасы және өңдеу әдістері жақсартылды. Оның зерттеулерін 1938 жылы Цинциннатиде АҚШ-тың алғашқы қан банктерінің бірін құрған Пол Хоксворт қолдады. Осылайша, бөтелкедегі қанның тірі қалу мерзімі 1 аптадан 3 аптаға дейін ұзартылды. 1948 жылы ол екі американдық дәрігермен бірге Жапониядағы Экири ауруы туралы нәтижелерін жариялады. Олар кальций инфузиясының пайдалы екенін көрсетті, ол конвульсиялар сияқты симптомдарды жеңілдетті. 1952 жылы Рапопорт Берлиннің Charité клиникасында биохимия институтын құрды. Оның ғылыми қызығушылығы клиникалық биохимиялық зерттеулерді, әсіресе ретикулоциттерді және липоксигеназа ферментін зерттеуді одан әрі дамыту болды. Ол ақуыздардың ыдырауы энергияға тәуелді деген тезистің ерте жақтасы болды. Ол ГДР-де инсулиннің фармацевтикалық өндірісін ынталандырды. 1996 жылға дейін Рапопорт 666 ғылыми еңбек жариялады немесе оларға қатысты. 1969 жылы ол Германия Демократиялық Республикасының Ғылым академиясының мүшесі болды. Ол бірнеше құрметті докторлық дәрежесін алды. Сисси Хьюетлин мен Бритта Вауэрдің (2005 жылы Адольф Гримм сыйлығымен марапатталған) "Die Rapoports – Unsere drei Leben" ("Рапопорттар – біздің үш өміріміз", ARTE/ZDF 2003) деректі фильмі ғалымдар Самуэль мен Ингеборг Рапопорттың өміріне куәлік етеді.

His work focused on the water electrolyte balance and the metabolism of the erythrocytes. He described the role of the 2,3 bisphosphoglycerate for the anaerobic production of energy in the erythrocytes (Luebering Rapoport pathway). Jane Luebering was a technical assistant of Rapoport. Rapoport detected the eminent importance of the ATP concentration for the survivability of the erythrocytes. In World War II there was a great need of transfusions. Many scientists worked on an improvement of the defensibility of the blood bottles (C. R. Drew, P. Rous, J. R. Turner, J. F. Loutit, P. L. Mollison, I. M. Young u. a.). Among them Rapoport was very successful. Due to his works the ACD medium was established, the pH environment, the storage temperature and the processing were improved. His research was supported by Paul Hoxworth, who founded in 1938 one of the first United States blood banks in Cincinnati. Thus the survivability of the bottled blood could be extended from 1 to 3 weeks. In 1948, together with two other American physicians he reported his results about the Ekiri disease in Japan. They showed the helpfulness of infusions with calcium which ameliorated the symptoms like convulsions. In 1952 Rapoport founded at the Berlin Charité a Biochemical Institute. His scientific interest was to further the clinical biochemical research, especially the investigation of reticulocytes and of the enzyme lipoxygenase. He was an early a representative of the thesis that the degradation of proteins is energy dependent. He encouraged the pharmaceutical production of insulin in the GDR. Up to 1996 Rapoport published or was a participant in 666 scientific works. In 1969 he became a member of the Academy of Science of the German Democratic Republic. He received several honorary doctorates. The documentary Die Rapoports – Unsere drei Leben (The Rapoports – our three lives, ARTE/ZDF 2003), by Sissi Hüetlin and Britta Wauer (2005 awarded the Adolf Grimme prize) is a testament to the lives of the scientists Samuel and Ingeborg Rapoport.

Ақпарат көздері мен әдебиет

Некролог, BMJ 329 том, 7 тамыз 2004 ж. bmj.com
Rapoport S., Wing M.: Эритроциттердің өлшемдік, осмостық және химиялық өзгерістері. Натрий цитраты, бейтарап және қышқыл цитрат глюкоза (ACD) қоспаларында сақталған қан. J Clin Invest. 1947 шілде; 26(4):591–615. Dodd, K., Buddingh, G. J., Rapoport, S.: Жапон балаларының өте қауіпті ауруы – Экиридің этиологиясы. Pediatrics, 3 том, 1 нөмір, 1949 жылғы қаңтар, 9–19 беттер.
Rapoport, S. және J. Luebering: Дифосфоглицерат мутазаның оптикалық зерттеуі (Цинциннати, Огайо, Балалар ауруханасының ғылыми-зерттеу қоры және Вена университетінің медициналық химия институты, Австрия) J. Biol. Chem. 1952; 196:583.
Rapoport, S. M., Rohland L. (ред.): Медицина және жаһандық адамзат мәселелері. Баяндамалар. Veröff. Med. Ges. 1997; 3: 1 55 (9-шырақ).
Marxismus, Exil und jüdische Identität. Биохимик Сэмюэл Митья Рапопорт. Jüdisches Echo 49 (2000 жылғы қазан), 337–345. Frömmel, C.: Профессор доктор Самуэль Рапопорттың 90 жылдығына арналған баяндама, Берлин қаласындағы Charité симпозиумы, 2 желтоқсан 2002 ж.
Rapoport, I.: Менің алғашқы үш өмірім – Ингеборг Рапопорттың естеліктері, 2002 NORA Verlag.
Rapoport, S. M.: Шет елдегі өмір тәжірибесі. TRANS Internet Zeitschrift für Kulturwissenschaften 15, қараша 2003 ж., №.
Schönfeld, Th.: Самуэль Митья Рапопорт (1912–2004) – In memoriam. Alfred Klahr Gesellschaft хабарламалары, № 3/2004.
Goldenberg, H.: Профессор доктор Самуэль Митья Рапопортқа (1912–2004) арналған некролог. 20.07.2004 ж. Вена медицина университетінің ақпараттық басқармасынан жинақталған жаңалықтар.
Jacobasch, Gisela / Rohland, Lothar (ред.): Самуэль Митья Рапопорт (1912–2004) [= Медицина және қоғам, 52 том], Берлин, 2005, 103 бет.
Graff, J.: Ингеборг Рапопорт нацистік әділетсіздік түзетілгеннен кейін докторлық диссертациясын қорғайтын ең үлкен жастағы адам болды. Wall St. J., 14 мамыр 2015 ж.