Кіріспе

Бұршақ тұқымдасының Castanospermum туы – бұршақ тұқымдасы Fabaceae-ге жататын бір түрлі туыс. Оның жалғыз түрі – Castanospermum australe, көбінесе Moreton Bay каштаны немесе қара бұршақ деп аталады, ол Квинслендтің шығыс жағалауындағы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік-шығысындағы жаңбырлы орманды аймақтарда, сондай-ақ Вануату және Жаңа Каледонияның Оңтүстік-батыс Тынық мұхиты аралдарында өседі.

Сипаттама

Қара бұршақ - биіктігіне дейін өсетін, бірақ көбінесе одан да кіші, ірі мәңгі жасыл ағаш. Жапырақтары ұзын және кең, 11-15 жапырақшадан құралған қанатты жапырақтар. Гүлдері қызыл және сары екі түсті, ұзын, ұзын гүлшоғырларында орналасқан. Жемісі цилиндр пішіндес, ұзындығы және диаметрі , ішкі бөлігі бірыңғай, жұмсақ затпен бірден бесқатарға дейін бөлінген, әр бөлімінде үлкен қаштанға ұқсас тұқым орналасқан.

Жалпы атаулар

1889 жылы жарық көрген "Австралияның пайдалы жергілікті өсімдіктері" кітабында Кастаноспермум австралияның жалпы атаулары "Мортон шығанағының қаштаны" және "Бұршақ ағашы" деп тіркелген. Ричмонд және Клэрэнс өзендерінің (Жаңа Оңтүстік Уэльс) аборигендері оны "Ирталие" деп, ал Солтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльстің басқалары "Богум" деп атаған. Аборигендер қолданған басқа да атаулар: baway, yiwurra, junggurraa, mirrayn, ganyjuu және binyjaalga.

Химиялық заттар

1981 жылы тұқымдардан кастаноспермин бөліп алынды. Осы және оған жақын туысқан туыстардың мүшелері жапырақтарында иминоқанттар жинақталады.

Мәдени маңызы

Азық ретінде маңызды болғандықтан, қара бұршақ ағашы жергілікті халық үшін маусымдық жиналатын орын болды, бұл салтанаттардың басталуына түрткіс берді. Қара бұршақ тұқымдары туралы әндер жиналған. Ағаш қабығынан балық және жануарларды ұстауға арналған тұзақтар, торлар мен себеттер жасалды, ал бос тұқымдық қабықтары ойыншық қайықтар ретінде қолданылды. Бұған қоса, ағаш орман тауықтарын аулау уақытын білдіретін маусымдық белгі ретінде пайдаланылды.

Тағам

Өңделмеген тұқымдары уытты сапониндер қамтиды, олар құсу мен диареяны тудыруы мүмкін, бірақ оларды мұқият пісіру, кішкентай кесектерге бөлу, бірнеше күн бойы ағын сумен шаю және ұнға ұрып, содан кейін дастарқанға пісіру арқылы дайындағанда жеуге жарамды болады. Бұл тұқымдар кем дегенде 2500 жылдан бері дайындалып, желінеді. 1889 жылы жарық көрген «Австралияның пайдалы жергілікті өсімдіктері» атты кітапта бұл бұршақтардың осылай қолданылуы туралы жазылған және сипатталған. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, бұл тағам қазіргі заманғы бұталық тағамдарында қолданылмаған, ал тұқымдардың қоректік құндылығы туралы ешқандай ақпарат болмаған.

Қиыршық тас

Ағаштар Азия, Еуропа және Америкада әдемі гүлдан ағаштары ретінде танымал. Бұған қоса, олар парктері мен бақшаларды көркейтуде көлеңке беру үшін пайдаланылады.

Ағаш

Аборигендер бұл ағашты найза тастағыш жасау үшін пайдаланған. Ағашы жаңғаққа едәуір ұқсас, жұмсақ, ұсақ талшықты, жақсы жылтыратады және жер үстінде 40 жылдан астам сақталады.

Таралу

Аборигендер үшін тамақ ретінде маңызды болғандықтан, қара бұршақ ағаштары Австралияның шығыс жағалауындағы таулы аймақтарға қолмен таратылды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы барлық ағаштар бір тұқымнан өсіп шыққан. Бұл өсімдік табиғи түрде су арқылы таралады. Ол Үндістан, Малайзия, Папуа-Жаңа Гвинея, Шри-Ланка, Оңтүстік Африка және Америка Құрама Штаттарына әкелінген.