Папская булла Dum Diversas (1452): Португалияның Африкадағы жаңа жерлерге құқығы, дінсіздерді вассалдарға айналдыру. Империализм тарихы, Рим Папасының бұйрықтары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Империализмге қатысты папалық бұйрық
Papal bull concerning imperialism
Dum Diversas (ағылшын тілінде: «Түрліше») – 18 маусым 1452 жылы Папа Николай V шығарған папалық бұйрық. Португалияның Афонсу V-ге жолдаған бұл бұйрық Португалияның Батыс Африка жағалауында ашқан аумақтарына құқығын мойындады, сондай-ақ сенімсіздер мен христиан емес халықтардың жерлерін христиан монархының мәңгілік вассалдарына қаратуға рұқсат берді. Папа Калист III 1456 жылғы Inter caetera бұйрығында (Александр VI-нің осы атаудағы бұйрығынан шатастырмау керек) бұл мәселені қайта көтерді, ал Папа Сикст IV 1481 жылы және Папа Лео X 1514 жылы Precelse denotionis арқылы оны жаңартты. Нақты бір мемлекеттерге ықпал етудің ерекше аймақтарын беру тұжырымы 1493 жылы Папа Александр VI Inter caetera арқылы Америкаға таратылды.
Dum Diversas (english: Until different) is a papal bull issued on 18 June 1452 by Pope Nicholas V. Addressed to Afonso V of Portugal, it recognized Portugal's rights to territories it had discovered along the West African coast, and the reduction of the infidels and non Christians territories to perpetual vassals of the Christian monarch. Pope Calixtus III reiterated this in the 1456 bull Inter caetera (not to be confused with Alexander VI's bull of the same title), renewed by Pope Sixtus IV in 1481 and Pope Leo X in 1514 with Precelse denotionis. The concept of the consignment of exclusive spheres of influence to certain nation states was extended to the Americas in 1493 by Pope Alexander VI with Inter caetera.
Өмірбаян
1452 жылдың жазында Осман сұлтаны Мехмед II Босфордың батыс немесе Еуропа жағындағы Румелихисары бекінісін аяқтады. Константинопольдің солтүстігінде орналасқан бұл бекініс, Босфор бұғазының ең тар бөлігін бақылап тұрды. Византия императоры Константин XI Папа Николайға көмек сұрап хат жазды. 1453 жылы Константинополь құлағанға дейін бір жылдай қалғанда жарық көрген бұл бұйрық, Осман империясына қарсы жаңа крест жорығын бастауға бағытталған болуы мүмкін. Италияның солтүстігіндегі сауда қалаларынан кейбір әскерлер келгенімен, Папа Николайдың Батыс патшалары мен князьдеріне Византиялықтар күткендей үлкен ықпалы болған жоқ. Франция мен Англия жүз жылдық соғыстан әлсіреп қалған еді, ал Испания Ибериядағы ислам бекіністерімен әлі де соғысып жатты. Батыстан келген кез келген көмек Осман күшіне тең келе алмады. 15 ғасырдың ортасында Португалияда рыцарлық абырой мен крест жорығының идеалдары, амбиция мен табысқа жетудің жолы ретінде қарастырылды. Афонсу V патшалығы тұсында португал аристократиясы зор ықпал мен беделге ие болды, ал Браганса үйі ондаған жылдар бойы патшалықтағы ең бай және ықпалды күшке айналды. 1415 жылы Мароккоға шабуыл жасаудың ақылға қонымдылығы мен әділдігі мұқият қарастырылды, бірақ Афонсу V патшалығы кезінде және одан кейінгі ғасыр бойы "мұндай әрекеттер дін, рыцарлық және құрмет үшін өзін-өзі ақтаған крест жорықтары ретінде қабылданды". Реконкиста шабуылдары мен жорықтары екі тараптан да тұтқындарды тудырды, олар құлдыққа сатылды немесе айырбасқа алынды. Португалия патшалығы оны Солтүстік Африкаға дейін таратып, Сеутаға шабуылдан кейін король оны крест жорығы ретінде мойындауды Пападан сұрады. Сол сияқты, 1441 жылы Мавританияға жасалған шабуылдан кейін де патша, соғыстың әділдігін Папаның мойындауын талап етті. Мұндай шешім тұтқындарды құл ретінде сатуға заңдық негіз беретін еді.
By the summer of 1452 Ottoman Sultan Mehmed II had completed the Rumelihisarı fortress on the western or European side of the Bosporus. Located several miles north of Constantinople, it commanded the narrowest part of the strait. Byzantine Emperor Constantine XI wrote to Pope Nicholas for help. Issued less than a year before the Fall of Constantinople in 1453, the bull may have been intended to begin another crusade against the Ottoman Empire. Although some troops arrived from the mercantile city states in the north of Italy, Pope Nicholas did not have the influence the Byzantines thought that he had over the Western kings and princes. France and England were both weakened by the Hundred Years' War, and Spain was still engaged in conflict with Islamic strongholds in Iberia. Any western contribution was not adequate to counterbalance Ottoman strength. In mid 15th century Portugal, the ideals of chivalric honour and crusading were seen as the path for ambition and success. During the reign of Afonso V, the Portuguese nobility enjoyed great influence and prestige, and for several decades, the House of Braganza was the wealthiest and most influential force in the kingdom. In 1415, the wisdom and the justice of an attack on Morocco had to be seriously weighed, but during the reign of Afonso V and for the century afterward, "such enterprises were accepted as self justifying crusades for religion, chivalry, and honor". The raids and attacks of the Reconquista created captives on both sides, who were either ransomed or sold as slaves. The Portuguese crown extended that to North Africa. After the attack on Ceuta, the king sought papal recognition of it as a crusade. Similarly, after the 1441 attack on Mauretania, the crown again sought after the fact, papal acknowledgement that it was part of a just conflict. Such a determination would then indicate that those captured could legitimately be sold as slaves.
Мазмұны
Португалияның сауда құқықтарын бекіту үшін король Афонсу V папа Николай V-ге қолдау сұрап, монополиясына шіркеудің рухани билігін іздеді. 1452 жылғы бұйрық Афонсу V-ге жолданды және Португалияға саррафтар мен бейімсіздерді, сондай-ақ "қайда болса да Мәсіхтің сенбеуші және жауларын, олардың патшалықтарын, герцогтықтарын, графтықтарын, князьдықтарын және басқа да мүліктерін [ ] шабуылдап, жаулап алып, бағындыруға және олардың адамдарын мәңгілік құлдыққа салуға" құқық берді. Бұл анықталмаса да, Ричард Рейзуэлл бұл Батыс Африка жағалауында жақында ашылған жерлерге қатысты деп санайды. Португалияның жобалары Батыс Африка алтыны мен азуын монополиялаған Сахара арқылы жүретін мұсылман керуендерімен бәсекелесуге бағытталған еді.
To confirm the Portuguese trade rights, King Afonso V appealed to Pope Nicholas V for support, seeking the moral authority of the Church for his monopoly. The bull of 1452 was addressed to Afonso V and conceded Portugal's right to attack, conquer and subjugate Saracens and pagans " and any other unbelievers and enemies of Christ wherever they may be, as well as their kingdoms, duchies, counties, principalities, and other property [ ] and to reduce their persons into perpetual servitude." Although undefined, Richard Raiswell says that it clearly refers to the recently discovered lands along the coast of West Africa. Portuguese ventures were intended to compete with the Muslim trans Sahara caravans, which held a monopoly on West African gold and ivory.
1456 жылғы Интер каэтера
Рим папасы Калист III төрт жылдан кейін, 1456 жылы Inter Caetera бұйрығында Dum Diversas-тың негізгі қағидаларын қайталады. Папа тағы да түріктердің шабуылына қарсы науқанға қолдау табуға тырысты. Түріктердің басқыншылығының қаупін тоқтату үшін Еуропа елдеріне нунцийлер жіберілді, олар ханзадаларды бірігіп күш салуға шақырып, осы қауіптің алдын алуға көмектесуді өтінді. Алайда, Еуропа ханзадалары ұлттық бәсекелестікке байланысты Папаның шақыруына жауап беруде кешікті. 1456 жылдың 29 маусымында Каликст Белградты қорғағандардың қауіпсіздігі үшін дұға ету мақсатында шіркеу қоңырауларын түскі уақытта (түскі қоңырауға қараңыз) соғуға бұйырды. Венгрияның генерал-капитаны Янош Хуняди бастаған әскерлер түріктермен кездесіп, 1456 жылдың 22 шілдесінде Белград түбінде оларды жеңді. 1456 жылдың 13 наурызында Каликст Inter caetera (1493 жылғы Inter caetera-дан шатастырмау керек) пап бұйрығын шығарды. Бұл бұйрық бұрынғы Dum Diversas және Romanus Pontifex бұйрықтарын қайта бекітті, олар Португалияның Батыс Африка жағалауында ашқан территорияларына құқығын мойындады, сондай-ақ христиан монархтарының мәңгілік вассалдарына адал емес және христиан емес территорияларды бағындыруды мақұлдады. Афонсу патшасы Гвинеяның оңтүстік жағалауындағы жерлерге шіркеулік билікті Португалиядағы Тамплиерлер орденінің мұрагері – Мәсіх орденіне беруді сұрады. (Оның інісі, Генрих ханзада – Орденнің Ұлы магистрі.) Бұл жерлерді жаулап алу – «сол ханзада Сарациннің қолынан күшпен тартып алған жерлер» – Орденнің қаражатымен қаржыландырылды. Кейбір тарихшылар бұл бұйрықтарды Папа II Урбанның крест жорықтарының теологиялық мұрасын кеңейтіп, еуропалық отарлау мен экспансионизмді ақтауға бағытталған, сонымен қатар «сауда алаңын да, христиан жанының құштарлығын да» қанағаттандыруға мүмкіндік берген деп санайды. Прагматизм, түріктерден қорқу және мүдделі тараптардың лоббилеуінің нәтижесінде крест жорығы XVI ғасырға дейін жаңа ашылымдармен байланысты болды. Әрине, бұл жарияламалардың ұзақ мерзімді салдары сол кезде толыққанды түсініксіз болды. 1537 жылы Папа III Павел Sublimus Dei бұйрығында христиан емес адамдарды әділетсіз құлдыққа салуды «әділетсіздік» деп айыптады. 1686 жылы Киелі кеңсе әділетсіз соғыстарда құлдыққа түскен африкалықтарды босату туралы шешім қабылдады. Валенсиядан шыққан Папа VI Александр Португалияның билігін Испанияның пайдасына шектеуге бағытталған бірқатар бұйрықтар шығарды, олардың ең маңыздысы Dudum siquidem (1493) болды.
Pope Calixtus III reiterated the main points of Dum Diversas in his bull four years later, Inter Caetera of 1456. Once again the Pope was attempting to raise support for a campaign against the advance of the Turks. Nuncios had been dispatched to all the countries of Europe to beseech the princes to join once more in an effort to check the danger of a Turkish invasion. However, the princes of Europe were slow in responding to the call of the pope, largely due to their own national rivalries. On 29 June 1456, Callixtus ordered the church bells to be rung at noon (see noon bell) as a call to prayer for the welfare of those defending Belgrade. Forces led by Janos Hunyady, Captain General of Hungary, met the Turks and defeated them at Belgrade on 22 July 1456. On March 13, 1456, Callixtus issued the papal bull Inter caetera (not to be confused with Inter caetera of 1493). This bull reaffirmed the earlier bulls Dum Diversas and Romanus Pontifex, which recognized Portugal's rights to territories it had discovered along the West African coast, and the reduction of the infidels and non Christians territories to perpetual vassals of the Christian monarch. King Afonso had requested that ecclesiastical jurisdiction over lands located in the vicinity of the southern shore of Guinea be vested with the Order of Christ, the successor organization to the Knights Templars in Portugal. (His uncle, Infante Henry, was the Grand Master.) The conquest of these lands " which the said infante withdrew with mailed hands from the hand of the Saracen ", had been funded by the resources of the Order. Some historians view these bulls together as extending the theological legacy of Pope Urban II's Crusades to justify European colonization and expansionism, accommodating "both the marketplace and the yearnings of the Christian soul." A combination of pragmatism, fear of the Turks, and lobbying by vested interests meant that the crusade was associated with discovery well into the sixteenth century. The proclamations' long term implications were, of course, not realized at the time. In 1537 Pope Paul III condemned "unjust" enslavement of non Christians in Sublimus Dei. In 1686 the Holy Office limited the bull by decreeing that Africans enslaved by unjust wars should be freed. Pope Alexander VI, a native of Valencia, issued a series of bulls limiting Portuguese power in favor of that of Spain, most notably Dudum siquidem (1493).