Кіріспе
Тер-сами – саам тілдерінің ең шығыс тілі. Бұл тіл дәстүрлі түрде Кола түбегінің солтүстік-шығыс бөлігінде қолданылып келген, бірақ қазірде жойылған тілге жатады; 2004 жылы он тіл білгіш ғана қалған. 2010 жылы тіл білгіштердің саны екіге дейін азайды. 2020 жылы олар қайтыс болған немесе байланысқа шығу мүмкін емес деп есептелді. Басқа деректер бойынша, 2007 жылы Мурманск облысында және Санкт-Петербургте шамамен 30 Тер-сами тілінде сөйлейтін адам болған. Сол кездегі ең жас тіл білгіштердің орташа жасы 50-ге жуық болды.
Ter Sámi is the easternmost of the Sámi languages. It was traditionally spoken in the northeastern part of the Kola Peninsula, but now it is an extinct language; in 2004, only ten speakers were left. By 2010, the number of speakers had decreased to two. In 2020, they were presumed dead or uncontactable. Other estimates counted about 30 Ter Sámi speakers in Murmansk oblast, as well as in St. Petersburg, in 2007. The mean age of the youngest Ter Sámi speakers at that time was 50.
Тарих
XIX ғасырдың соңында Кола түбегінің шығыс бөлігінде алты Тер саам ауылы болды, олардың жалпы саны шамамен 450 адамды құрады. 2004 жылы шамамен 100 этникалық Тер саам болды, олардың екеуі ғана қарт адамдар тілді біледі; қалғандары тілдерін орыс тіліне ауыстырды. Тілді білушілер саның тез азаюына Советтік ұжымдастыру себеп болды, оның кезінде 1930 жылдары мектептер мен үйлерде оны қолдануға тыйым салынды, ал ең ірі Тер саам ауылы – Йоканга «перспективасыз» деп жарияланып, оның тұрғындары Гремиха әскери базасына көшіруге мәжбүр болды.
Құжаттамалық
Тер-сами тілінде оқу материалдары мен оқу орындары жоқ, тілдің стандарты бар жазу жүйесі де жоқ. Тіл толыққанды зерттелмеген және жазбаға алынбаған, алайда мәтін үлгілері мен аудио жазбалар, сондай-ақ тіл білімі үшін сөздіктер бар.
Жазу жүйесі
Латын әліпбиін қолдана отырып, Skolt Sámi негізінде Тер Сами тілі үшін емле жүйесі 1930 жылдары жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл жүйе кириллицаға негізделген және Кильдин саами тілінен алынған жүйемен алмастырылды. Осы жүйені саам ақыны Октябрина Воронова қолданды.