Кіріспе
Неміс суретшісі Кристиан Шад (21 тамыз 1894 – 25 ақпан 1982) – неміс суретшісі және фотографы. Ол Дада және Жаңа объективтілік ағымдарымен байланысты болған. Шадтың портреттері жиынтығы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы Вена мен Берлиндегі өмірдің керемет тарихын көрсетеді.
Christian Schad (21 August 189425 February 1982) was a German painter and photographer. He was associated with the Dada and the New Objectivity movements. Considered as a group, Schad's portraits form an extraordinary record of life in Vienna and Berlin in the years following World War I.
Өмір
Шад Жоғарғы Баварияның Мисбах қаласында, өмірінің жартысына жуығын қаржылаған табысты заңгердің отбасында дүниеге келді. 1913 жылы Мюнхендегі өнер академиясында оқыды. "Өзіне-өзі келтірген жүрек кемістігі" пацифистке 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметтен қашуға және Швейцарияға көшуге мүмкіндік берді. Алғашқыда Цюрихте Вальтер Сернермен бірге пәтерде тұрды, олар бірлесіп "Сириус" әдеби журналын шығарды. 1929 жылы Нью-Йорк қор биржасы құлағаннан кейін Шад енді әкесінің қаржылық қолдауына сүйене алмады және 1930 жылдардың басында сурет салуды тоқтатты. Шад соғыс жылдарында және одан кейін Германияда қарапайым өмір сүрді. 1943 жылы студиясы қирағаннан кейін Шад Ашафенбургке көшіп барды. Қала оған Матиас Грюневальдтың "Баламен Ана" (Штуппах, приход шіркеуі) картинасын көшіруді тапсырды, ол 1947 жылға дейін осы жобамен айналысты. Берлиндегі студиясы әуе шабуылынан қирағанда, болашақ әйелі Беттина өнер туындыларын қаһармандық түрде құтқарып, оларды Ашафенбургке әкелді. Бастапқыда уақытша шара ретінде болған бұл жағдай 40 жылға созылды. Шад 1950 жылдары "Сиқырлы реализм" стилінде сурет салуын жалғастырды және 1960 жылдары фотограммалармен тәжірибе жасауға қайта оралды. Шадтың беделі 1960 жылдары ғана жаңадан көтеріле бастады, ол кезде Еуропада өткен бірнеше көрмелер фотореализмнің дамуымен сәйкес келді.
Schad lived in obscurity in Germany through the war and after it. After the destruction of his studio in 1943 Schad moved to Aschaffenburg. The city commissioned him to copy Matthias Grünewald's Virgin and Child (Stuppach, parish church), a project on which he worked until 1947. When his Berlin studio was destroyed in aerial bombing, his future wife Bettina saved the artworks in a spectacular action and brought them to him to Aschaffenburg. An initially provisional arrangement turned into a stay of four decades. Schad continued to paint in the 1950s in the Magic Realist style and would return in the 1960s to experiments with photograms. Schad's reputation did not begin to recover until the 1960s, when a couple of shows in Europe dovetailed with the rise of Photorealism.
Сурет
Шадтың 1915–1916 жылдардағы туындылары кубизм мен футуризмнің әсерін көрсетеді. 1920 жылдары Италиядағы Неаполь қаласында болғанда ол Рафаэльдің суреттеріндегі айқындығына ұқсас, тегіс және реалистік стильді қалыптастырды. 1927 жылы Берлинге қайтқаннан кейін ол Жаңа обьективтіліктің ең маңызды туындыларын жасай бастады. Wieland Schmied-тің сөзіне сүйенсек, олар "терінің астына дейін кесіп өтетіндей өткір көркемдік сезімге" ие, және ол Шадты "осы қозғалысты бұрынғы реализм түрлерінен ерекшелендіретін 'салқын көзқарас' иесі" деп атайды.
Шадографтар
1919 жылы Женевада тұрғанда, Шад өзінің көлеңкесуреттерінің, яғни фотограммаларының жеке нұсқасын жасады. Ол күн сәулесінде көшірме жасау үшін жазық заттар мен қалдықтарды басып шығару қағазына орналастырды. Оның досы Уолтер Сернер бейнеленген теріс көлеңкелердің күшіне қатты риза болды, бұл кішкентай қағаздарды «өнерге таза техниканың енуі» деп санады. Ол Тристан Цараға, басқалардың арасында, жариялау үшін жіберді, ол 1920 жылдың наурыз айында «Дадафон» журналының жетінші нөмірінде «ARP et VAL SERNER dans le crocodarium royal de Londres» деген репродукцияны жариялады. Бұл репродукция Ман Рей мен Ласло Мохоли Наггидің ұқсас тәсілдерін жариялауынан кем дегенде екі жыл бұрын жарық көрді. 1932 жылы Джордж Хугнеттің Дада туралы эссесінде Кристиан Шадтың тағы бір жұмысы «collage photographique» ретінде жарияланды. Бүгінде «шадтограф» аталымы қалыптасқан, оны Тристан Цара 1937 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен «Fantastic Art, Dada» көрмесі үшін енгізді, онда Кристиан Шадтың жеті шадтографы мен бір ағаш кесіндісі қойылды. Қызығы, Кристиан Шад өзінің фотокомпозицияларын ұмытып кеткен. 1919/20 жылдары ол Тристан Цараға бүгінгі күні белгілі барлық 28 түпнұсқа данасын жіберді, бірақ олар оларды қайтарған жоқ және 1937 жылы МоМА-да өткен көрмелер сияқты, келесі көрме шаралары туралы Шадты хабардар етпеді. 1950 жылдардың ортасында Франкфурттағы өнер сыншысы Годо Ремшардт Шадтың назарын оның ұмытылған туындыларына аударды. 1960 жылы Гельмут Гернсхайм оған оның ерте шадтографтарының қайта жасалуын ұсынды, ол 1962 жылы «Creative Photography» кітабында «көшірме» ретінде жарияланды. Ол кезде басып шығару қағазы қолжетімді болмағандықтан, Кристиан Шад күн сәулесінен қараңғы бөлмеге көшіп, дамыту қағазында көшірмелер жасады. Ол осы соңғы шадтографтардың көптегенін 1978 жылы Алоизиус Бертраның «Gaspard de la Nuit» поэзиялық прозасына арналған альбом үшін жасады.
Тану
Шадтың туындылары қазір Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Лондонның Тейт мұражайы және Берлиннің Неуэ Ұлттық галереясы сияқты коллекциялардың құрамында. Оған арналған алғашқы ретроспективті көрме 2003 жылы Нью-Йорктегі Neue Galerie мұражайында өтті. 2002 жылы Шадтың екінші әйелі Беттина Ашафенбургте Христиан Шад қорын құрды. Қорда 3200-ден астам туынды бар, олар Ашафенбургтегі Кристиан Шад мұражайында үздіксіз жаңарумен және бірегей кеңдікте көрсетіледі. Мұражайдың ашылуы 2018 жылға жоспарланған, бірақ ол 2022 жылдың маусымында ресми түрде ашылды.