Жаңа өзгешелік – 90-жылдардан бергі әдеби жанр. Қорқыныш, фантастика элементтерін біріктіріп, шекараларды бұзады. Авторлары: Харрисон, Мивиль және т.б.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби жанр
әдеби ағым
Literary genre
a literary movement
«Жаңа Таңғажайып» – 1990-шы жылдардың басынан 2000-шы жылдарға дейін пайда болған әдеби жанр, таңғажайып көркем әдебиет пен басқа да фантастикалық әдебиет тармақтарының ерекшеліктерін қамтиды. М. Джон Харрисон 2002 жылы «The Tain» кітабына жазған кіріспесінде «Жаңа Таңғажайып» терминін енгізген. Бұл бағыттағы авторлардың көпшілігі қорқыныш немесе фантастика жанрларына жататын, бірақ көбінесе жанр шекараларын бұзатын роман жазушылар. Атақты авторлардың қатарында К. Дж. Бишоп, Пол Ди Филиппо, М. Джон Харрисон, Джеффри Форд, Шторм Константин, Чайна Миэвилл, Алястер Рейнольдс, Джастина Робсон, Степф Суэйнстон, Мэри Джентль, Майкл Сиско, Джефф ВандерМир және Конрад Уильямс бар.
The New Weird is a literary genre that emerged in the 1990s through early 2000s with characteristics of weird fiction and other speculative fiction subgenres. M. John Harrison is credited with creating the term "New Weird" in the introduction to The Tain in 2002. The writers involved are mostly novelists who are considered to be part of the horror or speculative fiction genres but who often cross genre boundaries. Notable authors include K. J. Bishop, Paul Di Filippo, M. John Harrison, Jeffrey Ford, Storm Constantine, China Miéville, Alastair Reynolds, Justina Robson, Steph Swainston, Mary Gentle, Michael Cisco, Jeff VanderMeer and Conrad Williams.
Тарих
Бұл жанрдың бір бөлігі, кейде "ерекше әдебиет" деп сипатталатын, пульп-хоррор авторларынан бастау алады. "Ерекше әңгіме" атауы да "Weird Tales" журналынан туындады; ондағы әңгімелер көбінесе фантастикалық элементтерді, болмыстық және физикалық үрейді, сондай-ақ ғылыми-фантастикалық құралдарды үйлестіреді. Жаңа ерекше әдебиет американдық Х.П. Лавкрафттың әңгімелері сияқты дәстүрлі ерекше әдебиеттен әсер алғанмен, осы қозғалыстың алғашқы күшінің көп бөлігі британ жазушыларына байланысты. Interzone және The 3rd Alternative (қазір Black Static деп аталады) сияқты журналдар ғылыми-фантастика мен қорқыныш жанрындағы авторларға өнімдерін жариялауға мүмкіндік берді. 2002 жылы Миевиллдің "The Tain" повесі жарық көрген кезде, М. Джон Харрисон жазған кіріспеде "жаңа ерекше" термині жанрлық санат ретінде алғаш рет қолданылды. 2008 жылы Энн Вандермер мен Джефф Вандермердің "Жаңа ерекше" антологиясы жарияланды, ол "жаңа ерекше" деп аталатын құбылысқа немесе қозғалысқа шолу жасады, бұл құбылыс өтіп кеткенін мойындап, бірақ осы сәт жалпы есептегеннен гөрі ұзаққа созылғанын, анық алғышарттары болғанын және одан әрі тарала беретінін, тіпті өзгеше нәрсеге айналған күнде де көрсетті.
Part of this genre's roots derive from pulp horror authors, whose stories were sometimes described as "weird fiction". The "weird tale" label also evolved from the magazine Weird Tales; the stories therein often combined fantasy elements, existential and physical terror, and science fiction devices. While New Weird fiction has been influenced by traditional weird fiction such as American H. P. Lovecraft's stories, much of the movement's early momentum is attributed to British writers. Magazines such as Interzone and The 3rd Alternative (currently known as Black Static) provided publication opportunities for genre fluid writers of science fiction and horror. The 2002 publication of Miéville's novella The Tain contains the first use of "new weird" as a genre category in its introduction written by M. John Harrison. The 2008 publication of Ann Vandermeer and Jeff Vandermeer's anthology The New Weird provided a compilation of new weird stories and commentary, intended as a "rough guide to the moment or movement known as 'New Weird' acknowledging that the pivotal 'moment' is behind us, but that this moment had already lasted much longer than generally believed, had definite precursors, and continues to spread an Effect, even as it dissipates or becomes something else."
Анықтама
Жанрдың әртүрлі анықтамалары берілген. Дж. А. Вайнстоктың М. Джон Харрисонның 2003 жылғы форумдағы талқылауына жауап ретінде Стив Суэйнстонның пікірін «көздердің, жанрлардың және егжей-тегжейліліктердің әртүрлілігімен сипатталатын әлем құру жаттығулары» және «әсіресе эклектикалық; қазіргі заманғы көше мәдениетін ежелгі мифологиямен үйлестіру» деп түсіндірді. Джефф және Энн ВандерМирлер «Жаңа ғажайып» антологиясының кіріспесінде жанрды «ғылыми фантастика мен фантазия элементтерін біріктіретін орталарды құру үшін нақты әлемнің күрделі модельдерін бастапқы нүкте ретінде таңдау арқылы дәстүрлі фантастикадағы орын туралы романтикалық көзқарастарды жоққа шығаратын қалалық, екінші деңгейдегі әлем туралы көркем әдебиеттің бір түрі» деп сипаттады. Жанрдың қатаң анықтамаларынан бас тарту – «Жаңа ғажайып» көркем әдебиетінің жалпы танылған ерекшелігі. The 3rd Alternative форумындағы пікірталас кезінде Миэвилл өзінің жазбасында осы құбылмалылықты атап көрсетті: «Жаңа ғажайып – көптеген әдеби санаттар сияқты – бір сәт, ұсыныс, қызықтыру, араласу, көзқарас, ең бастысы – пікірталас. Сіз тізімді қарап, ‘x бар, y жоқ’ деп айтып, мәселенің не екенін немесе қандай пікірталас жүріп жатқанын түсінгенім деп ойлай алмайсыз». Гарднер Дозоис ВандерМирлердің антологиясы «мені кірген кездегідей, «Жаңа ғажайыптың» неден тұратыны туралы дағдарып, шаршадым» деді. Робин Энн Рид жаңа ғажайыптың анықтамасы даулы екенін атап көрсетсе де, «жалпы консенсус бұл терминді» «таңғажайыптың клишелерін бұзып, оларды жұбатудың орнына, алаңдату мақсатында қолдануға арналған» көркем шығармаларды сипаттау үшін пайдаланады.
Various definitions have been given of the genre. J. A. Weinstock's summary of Steph Swainston's response to the 2003 forum discussion sparked by M. John Harrison as "exercises in worldbuilding characterized by a heterogeneity of sources, genres, and details" and "particularly eclectic; mixing modern street culture with ancient mythology." According to Jeff and Ann VanderMeer, in their introduction to the anthology The New Weird, the genre is "a type of urban, secondary world fiction that subverts the romanticized ideas about place found in traditional fantasy, largely by choosing realistic, complex real world models as the jumping off point for creation of settings that may combine elements of both science fiction and fantasy." Non conformity to strict genre definitions is a commonly recognized facet of new weird fiction. In The 3rd Alternative forum debate, Miéville emphasized this fluidity in his post stating that "New Weird – like most literary categories – is a moment, a suggestion, a tease, an intervention, an attitude, above all an argument. You cannot read off a checklist and say 'x is in, y is out' and think you've understand what's at stake or what's being argued." According to Gardner Dozois, the VanderMeers' anthology "ultimately left me just as confused as to what exactly The New Weird consisted of when I went out as I'd been when I went in." Robin Anne Reid notes that while the definition of the new weird is disputed, "a general consensus uses the term" to describe fictions that "subvert cliches of the fantastic in order to put them to discomfiting, rather than consoling ends".
Басқа медиада
"Жаңа ерекшелік" термині әдеби емес медиа түрлеріне де қолданылды. "Панның лабиринті" және Джефф ВандерМирдің "Анигиляция" романының экранизациясы жаңа ерекшелік сипаттамаларына сай келетін фильмдердің қатарында. "Thief: The Dark Project", "The Elder Scrolls III: Morrowind", "Disco Elysium: The Final Cut" және "Control" бейне ойындары да фантастика, ғылыми фантастика, қорқыныш және таңғажайып элементтердің біріктірілуі арқасында жаңа ерекшелік деп танылды.
The "new weird" descriptor has been applied to non literary forms of media. Movies that have been recognized as fitting into the new weird descriptions include Pan's Labyrinth and the adaptation of Jeff VanderMeer's novel Annihilation. The video games Thief: The Dark Project, The Elder Scrolls III: Morrowind, Disco Elysium: The Final Cut, and Control have also been recognized as new weird for their combination of fantasy, science fiction, horror, and weird elements.