Кіріспе

Американдық режиссер, актер Уильям Огастус Уэллман (29 ақпан 1896 – 9 желтоқсан 1975) – американдық кинорежиссер, продюсер, сценарист, актер және әскери ұшқыш. Ол қылмыс, оқиғалар мен әрекет жанрындағы фильмдердегі жұмысымен танымал, көбінесе авиация тақырыбына, ерекше құштарлығына ден қойды. Ол сондай-ақ бірнеше сатиралық комедияларды режиссерлік еткен. Оның 1927 жылғы «Қанаттар» фильмі – бірінші академиялық марапаттау салтанатында «Үздік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алған тұңғыш фильм болды. Өзінің кино мансабын актер ретінде бастаған ол үнсіз кезеңнен Голливудтың алтын ғасырына дейін 80-нен астам фильмге режиссерлік етті, кейде продюсерлік және кеңесшілік қызметтерді де атқарды. Ол төрт рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды: «Жұлдыз туды» (1937), «Битва үшін жер» (1949) және «Биік және қуатты» (1954) фильмдері үшін үш рет «Үздік режиссер» номинациясы бойынша, ал «Жұлдыз туды» үшін «Үздік түпнұсқа әңгіме» номинациясы бойынша жеңіске жетті. 1973 жылы Америка Режиссерлер Гильдиясының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды. Бұрын Бірінші дүниежүзілік соғыста француз әуе күштерінің Лафайетт ұшқыштар корпусында қызмет еткен ол екі алақанмен «Круа-де-Герр» орденін алды. Ол сондай-ақ Нью-Йорктің тәуелсіздік декларациясына қол қойғандардың бірі – Уэльсте туған Фрэнсис Льюистің шаңырағынан тараған бес буын шөбересі еді. Уэллманның анасы Сесилия Маккарти ирланд иммигранты болған. Жасөспірім шағында Уэллман жиі билік өкілдерімен келіспеушіліктерге ұшырады. Ол Массачусетс штатының Ньютонвилл қаласындағы Ньютон орта мектебінен директордың басына иіс зәрі тастағаны үшін шығарылды. Ол сондай-ақ көлік ұрлығы үшін тұтқындалып, тәртіптік бақылауға алынды. Оның анасы, өзі пробациялық инспектор болып жұмыс істеген, жасөспірімдер арасындағы қылмыстар мәселесі бойынша Конгреске сөз сөйлеуге шақырылды. Кейін жас Уильям сатушы, ағаш кесу зауытында жұмысшы және хоккей командасының ойыншысы болып жұмыс істеді. Парижде болған кезде Уэллман француз Шетелдік легионына қосылды және 1917 жылдың 3 желтоқсанында истребитель ұшқышы болып тағайындалды, Лафайетт ұшқыштар корпусының N.87 эскадрильясына (көбінесе айтылатындай, Лафайетт эскадрильясының бөлімшесі емес) қосылған алғашқы американдық болды. N.87, les Chats Noir (Қара мысық тобы) Альзас-Лотарингия секторындағы Луневиль қаласында орналасқан және Nieuport 17 және кейіннен Nieuport 24 «құғындау» ұшақтарымен жабдықталған. Уэллманның жауынгерлік тәжірибесі үш рет жау ұшағын түсірумен, ал бес рет мүмкін түсірумен аяқталды, бірақ ол 1918 жылдың 21 наурызында неміс зениттік оғына түсірілді. Уэллман апаттан аман қалды, бірақ өмірінің соңына дейін айқын ақсап жүрді. 19 қаңтар: Уэллман мен Томас Хичкок Лотарингиядағы американдық желілердің алдында неміс «Румплер» ұшағын түсірді. 20 қаңтар: неміс «Румплер» ұшағы Францияның Мами әуежайының жанында түсірілді; ұшқыш қаза тапты / атыскер қашып кетті. 8 наурыз: екі бақылаушыны бақылау шарынан секіруге мәжбүр етті (шарды түсіру сәтсіз аяқталды). 9 наурыз: Паррой үстінде неміс «Румплер» ұшағына оқ атып, одан қашып кетті, бірақ артқы атыскер қаза тапты. 9 наурыз: неміс «Румплер» ұшағын түсірді; артқы атыскер қаза тапты; ұшқыш Руамп атқан оқтан қаза тапты. 9 наурыз: неміс «Альбатрос» ұшағын түсірді; ұшқыш қаза тапты; ұшақ американдық желілерге құлады. 17 наурыз: кем дегенде екі және бір неміс патрульдік ұшағын түсірді; ұрыс неміс желілері үстінде болғандықтан расталмады. 18 наурыз: неміс «Румплер» ұшағын түсірді; ұрыс неміс желілері үстінде болғандықтан расталмады. Маршал де логис (сержант) Уэллман Шетелдік легионнан медициналық рұқсат алып, бірнеше аптадан кейін АҚШ-қа оралды. Ол француз формасында соғыс облигацияларын жинау акцияларында сөз сөйледі. 1918 жылдың қыркүйегінде француздық ұшқыштар мектебі және майданда өткен төрт айлық оқиғалары туралы «Go Get 'Em!» (Уэллман Элиот Харлоу Робинсонның көмегімен жазған) кітабы жарық көрді. Ол АҚШ Әскери-әуе күштеріне қосылды, бірақ соғыста Америка үшін ұшуға кеш қалды. Сан-Диегодағы Рокуэлл алаңында жаңа ұшқыштарға жауынгерлік тактиканы үйретті.

Кино мансабы

Сан-Диегода болған кезде Веллман демалыс күндері өзінің Spad истребителімен Голливудқа ұшып, Бел-Эйрдегі Дуглас Фэрбенкске тиесілі поло алаңын қону жолағы ретінде пайдаланды. Ол өзінің өнерін меңгеріп жатқанда, экрандағы өзін көруден мазасыздық сезіп жүрді. Веллманның басқа фильмдері: "Халық жауы" (1931), "Жұлдыз туды" (1937) фильмінің тұңғыш нұсқасы, "Қасиетті ештеңе жоқ" (1937), Гари Купердің басты рөлде ойнаған "Боу Гесте" (1939), "Түн құстары" (1942), "Бөке қайыры" (1943), "Бурлеск ханым" (1943), "Г.И. Джоның тарихы" (1945), "Темір перде" (1948), "Батлграунд" (1949) және Джон Уэйннің қатысуымен түсірілген үш фильм; "Аспандағы арал" (1953), "Биік және күшті" (1954) және "Қанды аллея" (1955). Ол негізінен режиссер болғанымен, Веллман 10 фильмді продюсерлік етті, олардың біреуі авторлық құқығы көрсетілмеген, барлығын өзі режиссерлік етті. Оның соңғы фильмі – "Лафайетт эскадрильясы" (1958), оны өзі түсіріп, режиссерлік етіп, сценарийін жазып, сонымен қатар баяндамашы болды. Ол өзі режиссерлік еткен тағы екі фильмнің сценарийін жазды, ал өзі режиссерлік етпеген бір фильм: 1936 жылғы "Соңғы бандит". Веллман "Жұлдыз туды" фильмі үшін әңгімені жазды және (Роберт Карсонмен бірге) "Үздік әңгіме" номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын алды. Веллман 1954, 1976 және 2018 жылдары қайта түсірілген фильмдердегі оқиғаның авторы ретінде көрсетілген. Веллманның жұмысына оның жақын досы және әріптес режиссер Ховард Хоукс үлкен әсер еткен, олар Морага Спит пен Полировка клубы деп аталатын топта бірге мотоцикл теуіп жүрген. Веллман жұмыстың қарқынын ұстап, әдетте бір-екі дубльден кейін түсірілімге қанағаттанған.

Жаңалықтар

"Қанат" фильмі киноөндірісінде бірнеше алғашқы жаңалықтарды енгізді, оның ішінде ұшақ корпусына бекітілетін және актерлерді ұшу кезінде түсіруге арналған моторлы камералармен жабдықталған, жаңадан ойлап табылған камера бекіткіштері болды. Операторлар кабиналарында кадрдан шығып, түсіру жұмыстарын жүргізді. Басты рөлдегі Ричард Арленнің ұшу тәжірибесі болғанмен, оның әріптесі Бадди Роджерс фильмге түсу үшін ұшуды үйренуге мәжбүр болды, себебі жақын план түсірілімінде каскадерлерді пайдалану мүмкін болмады. Төмен ұшатын ұшақтарды және жердегі шайқас сахналарын түсіру үшін 30 метрлік мұнаралар қолданылды.

Марапаттар

Велман "Жұлдыз туады" әңгімесі үшін бір ғана «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол үш рет «үздік режиссер» номинациясына ие болды: «Жұлдыз туады», «Битва үшін» және «Биік және күшті» фильмдері үшін, сондай-ақ Америка Режиссерлер Гильдиясы оны «Биік және күшті» фильмі үшін үздік режиссер ретінде ұсынды. 1973 жылы DGA оған өмір бойы жеткен жетістіктері үшін құрметті сыйлық тартты. «Қанаттар» және «Г.И. Джоның тарихы» фильмдерінің түпнұсқалары Академияның киноархивінде сақтаулы. Велманның Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар.