Кіріспе

Янина Фиалковская (7 мамыр 1951 жылы туған) – канадалық классикалық пианист. Классикалық және романтикалық репертуарларға маманы, ол отыз жылдан астам уақыт бойы әлемнің кәсіби оркестрлерімен тұрақты түрде өнер көрсетіп келеді, көбінесе Шопеннің музыкасын, сондай-ақ Лутославский және Пануфник сияқты заманауи польша композиторларының шығармаларын орындайды. 1990 жылы ол Чикаго симфониялық оркестрімен бірге жақында ғана табылған Франц Листтің үшінші фортепиано концертін әлемде алғаш рет орындады.

Ерте өмір

Фиалковска Монреаль қаласында, Квебек провинциясында канадалық анасы Бриджет Тодд Фиалковски мен 1945 жылы Канадаға эмиграциялаған поляк әкесі, инженер және Польша армиясының офицері, Жерзи Фиалковски отбасында дүниеге келді. Оның анасы, шотланд-ирланд және кри тегінен шыққан, 1935-1939 жылдары Париждегі Музыка мектебінде Альфред Корто класында фортепиано оқыды. Фиалковска Канаданың алғашқы паразитология профессоры Джон Тоддтың немересі және Канада Банкирлер қауымдастығының президенті Эдвард Клаустонның шөбересі. Ол бұрынғы канадалық министр Дэвид Андерсонның және сахна және кино актері Кристофер Пламмердің туысы. Фиалковска төрт жасында анасынан фортепиано сабақтарын бастады және 1960 жылы Монреальдегі Винсент д'Инди мектебіне қабылданды. 1963 жылы, 12 жасында Монреаль симфониялық оркестрімен солист ретінде дебют жасады және Ивонн Губермен бірге оқуын жалғастырды. Ол Монреальдегі "The Study" атты қыздар мектебінде орта білімін аяқтады, 1967 жылы бітірді. Келесі жылы, 17 жасында, Монреаль университетінде бакалавриат (Baccalauréat) және магистр (Maitrise) дәрежелерін бірден алды. Осы кезеңде ол Парижде виртуоз және педагог Ивон Лефебурмен де оқыды (1966, 1968-1969). 1969 жылы ол Канададағы жас орындаушылар арасындағы CBC Ұлттық радио конкурсында 1-орынды жеңіп алды және жеке сабақтар үшін кейде Нью-Йорк қаласына сапарлады, онда Саша Городницкиймен жұмыс істеді. 1970 жылы ол Нью-Йоркке қоныстанды және Джульярд музыка мектебіне Саша Городницкийдің студенті ретінде қабылданды, кейіннен 1979 жылдан 1984 жылға дейін оның оқытушысының ассистенты болды. 1974 жылы Монреальдегі құқық факультетіне оқуға түскен кезде Фиалковска Тель-Авивтегі Артур Рубинштейн атындағы Халықаралық фортепиано шеберлері конкурсына қатысты. Оның білмейтіні, судьялардың бірі өзінің шәкіртіне көмектесу үшін оған нөл баға берген. Бірақ 87 жастағы Рубинштейн оның ойнауынан қатты әсерленді. Ол нөл туралы естігеннен кейін, егер Фиалковска келесі кезеңге өтпесе, конкурстан атын шығарып тастаумен қорқытты. Рубинштейн оның ұстазына айналды және оның халықаралық мансабын бастады, оны "Шопеннің туған интерпретаторы" деп мақтап айтты.

Кәсіби мансап

1986 жылы Франц Листтің қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай Фиалковска Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Лондон (BBC үшін) және Канадада (CBC үшін) оның толық «Трансцендентальдық этюдтері» атты туындысын орындауға шақырылды. 1990 жылы ол Чикаго симфониясымен бірге Франц Листтің жақында ғана табылған үшінші фортепиано концертінің әлемдік премьерасын орындауға таңдалды. Фиалковска сондай-ақ американдық композитор Либби Ларсеннің фортепиано концерттерін Миннесота оркестрімен (1991) және канадалық композитор Маржан Мозетичтің туындыларын Кингстон симфониясымен (2000) әлемдік премьерада орындады. 1992 жылы Колорадо симфониясы оны сер Анджей Пануфниктың фортепиано концертін Солтүстік Америкада тұңғыш рет орындауға шақырды. Сондай-ақ 1992 жылы Канада радио хабар тарату корпорациясы оның өмірі мен мансабы туралы «Жанина Фиалковская әлемі» атты деректі фильм түсірді, ол бүкіл Канадада көрсетілді және Сан-Франциско халықаралық кинофестивалінде арнайы қазылар алқасы жүлдесін жеңіп алды. 2002 жылдың қаңтарында, Еуропалық концерттік турнесінің алдында Фиалковсканың мансабы сол жақ қолының жоғарғы бөлігінде агрессивті қатерлі ісік табылуына байланысты тоқтап қалды. 2002 жылдың мамырында қатерлі ісік алып тасталғаннан кейін, ол қолды қалпына келтіруге бағытталған инновациялық хирургиялық процедурадан өтті, себебі ісік алынғаннан кейін қол дерлік пайдасыз болған еді. 18 айлық емделу кезеңінде ол Еуропа мен Солтүстік Америкада көптеген концерттер берді, Равелдің («Сол қолға арналған концерт») және Прокофьевтің (4-фортепиано концерті) туындыларын орындады, оларды оң қолмен орындауға бейімдеді. Оның батылдығы мен осы өнерлерінің жоғары деңгейі жұртшылық пен сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, мысалы, Станислав Скровачевский басқаратын Хьюстон симфониялық оркестрімен бірлескен концерті. 2004 жылы Фиалковска екі қолмен ойнайтын пианист ретінде сахнаға оралды, бастапқыда Германиядағы жеке концертімен, содан кейін Торонтода Бетховеннің төртінші фортепиано концертімен. Осыдан бері ол Канадада, АҚШ-та, Еуропада және Алыс Шығыста белсенді гастрольдік сапарларын жалғастыруда, Варшава филармониясы, Монреаль симфониясы, Торонто симфониясы, Прагадағы Сук камералық оркестрі, Ванкувер симфониясы, Детройт симфониясы, Корольдік филармониялық оркестр, Мексика мемлекеттік оркестрі, L'orchestra di Camera Italiana, Badische Staatskapelle, Осака филармониясы және тағы да басқа оркестрлермен бірге өнер көрсетіп келеді. 2010 жылдың жазында Фиалковска «Шопен шығармаларына арналған той» фестивалін өткізді. 2018 жылы оның «Chopin Recital 3» альбомы «Жылдың классикалық альбомы» номинациясында Juno Award сыйлығын жеңіп алды. Фиалковска Шопен мен Листтің туындыларын орындау шеберлігі үшін де мақтауға ие болды.

Жеке өмір

Фиалковска 2001 жылдан бері неміс музыка менеджері Гарри Остерлемен үйленген. Олардың Коннектикут және Баварияда үйлері бар. Оның "A Note In Time" атты автобиографиясы Novum баспасынан шықты.

Пианино 6 және Пианино Плюс

Янина Фиалковская Канаданың шағын аймақтарында классикалық музыканы қолдауға бағытталған, коммерциялық емес білім беру бағдарламасы – Piano Six-тің негізін қалаушы және алғашқы көркемдік жетекшісі болды. 1993 жылы Фиалковская бес танымал канадалық пианиношыны өзімен бірге елдің шалқарына саяхатқа көндірді, себебі мұндай аймақтарға халықаралық деңгейдегі музыканттар сирек келген. Бағдарламаның мүмкіндігінше көп аймаққа қызмет етуі үшін Фиалковская және басқа Piano Six әртістері әдеттегі гонорарларынан айнып, төмен төлемге келісті. Он жылдық қызмет ішінде (1993–2003) бұл бағдарлама өз әртістерін 60-тан астам аймақтық турға жіберіп, 100 000-нан астам канадалыққа концерттер, шеберлік сабақтары және мұғалімдер семинарлары арқылы классикалық музыканы жеткізді. 2004 жылы бағдарламаның қызмет аясын кеңейту мақсатында Piano Six құрамына скрипка мен вокал өнерінің канадалық музыканттары да қосылды. "Piano Plus" атты жаңа бағдарламаның қатысушылары әр маусымда Канада бойынша гастрольдік сапарлар жасап тұрады.

Жазушылық мансабы

Фиалковсканың екі жазбасы Канада музыка индустриясының Juno сыйлығына ұсынылды: оның 1997 жылғы CD альбомы «Fialkowska Szymanowski» (ODR 9305) және 1998 жылғы виртуоздық салондық пьесалар жинағы «La Jongleuse» (CBC MVCD 1114). 2001 жылы оның Листтің «Трансцендентальдық этюдтері» (ODR 9332) жазбасы American Record Guide-тан «Critics’ Choice» сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар RCA Red Seal үшін Лист сонатасын және Atma Classique үшін Шопеннің түрлі шығармаларын жазды. 2007 жылы Джойс Хаттоның алаяқтығы ашылғанда, Хаттоның күйеуі Уильям Баррингтон Куптың, басқа альбомдармен қатар, Фиалковсканың 1990 жылғы Франц Лист шығармаларының CD-сін плагиаттағаны белгілі болды.

Оркестрлік / Концерттер

В. А. Моцарт: Пианино концерттері, № 11 және 12 (камералық нұсқасы). Канаданың камералық орындаушыларымен. Atma Classique SACD2 2531 (2007)
Фредерик Шопен: Концерттер (камералық нұсқасы). Канаданың камералық орындаушыларымен. Atma Classique SACD2 2291 (2005)
Франц Лист: Пианино концерттері. Калгари филармониясымен, дирижер Ханс Граф. CBC Records, SMCD 5202 (2000)
Падеревский: Пианино концерті; Fantaisie polonaise. Naxos 8.554020 (1999)
Польша естеліктері: Шопен, Мошковски, Копровски. CBC Records, SMCD 5140 (1995)

Қатысушы

"Жалғыз жүректен басқасы жоқ": Орыс романстары. Сопрано Джоанн Коломыецпен бірге. CBC Records, MVCD 1144. (2001)
Брамс/Шуман: Лидерлер. Басс-баритон Даниэль Лихтимен бірге. Opening Day Recordings, ODR 9311. (1997)
Шуберт: "Аққу әні". Басс-баритон Даниэль Лихтимен бірге. Opening Day Recordings, ODR 9302. (1994)