Кіріспе

Католик апелляциялық соты
папалық символ

Римдік Рота, ресми түрде Римдік Ротаның Апостолдық Трибуналы (Tribunal Apostolicum Rotae Romanae) және ежелгі заманда Аудиенцияның Апостолдық Соты – Католик шіркеуінің Латын шіркеуінің мүшелеріне де, Шығыс Католик шіркеуінің мүшелеріне де қатысты ең жоғары апелляциялық соты және Католик шіркеуінде жүргізілетін сот істеріне қатысты Қасиетті Тақ құрған ең жоғары діни сот. Папаның өзіне – шіркеудің жоғарғы судьясына шағымдануға болады. Католик шіркеуінде толыққанды құқықтық жүйе бар, ол Батыста әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан ең көне жүйе. Сот Рота (дөңгелек) деп аталады, себебі судьялар, аудиторлар деп аталатын, істерді қарау үшін бастапқыда дөңгелек бөлмеде жиналатын. Рота 13 ғасырда құрылған.

Конституция

Рим папасы Ротаның аудиторларын тағайындайды және олардың біреуін декана етіп бекітеді. 2012 жылдың 22 қыркүйегінде Папа Бенедикт XVI епископ Антони Станкевичтің жасы бойынша берген өтінімін қабылдады және оның орнына Бірінші инстанция сотының аудитор-прелаты қызметін атқарып келген М. Пьо Вито Пинтоны тағайындады. 2021 жылдың 29 наурызында М. Пинто зейнетке шықты. Рота істерді трибунал деканы тағайындаған үш немесе одан көп аудиторлардан тұратын (turnus деп аталады) құрамда қарап шешеді. Іс өте күрделі болған жағдайда аудиторлар саны көбейтіледі. Рота аудиторлары әлемнің әртүрлі дін аймақтарында қызмет ететін, танымал шіркеу судьяларының арасынан іріктеледі.

Тарих

Ротаның ресми жазбалары 1171 жылдан басталады. Рисоргименто және 1870 жылы Папалық мемлекеттердің жоғалуына дейін Рота азаматтық сот болып есептелді және оның үкімдері Папалық мемлекеттерде заң күшіне ие болды. 1418 жылы алғаш рет Папаның бұйрығында қолданылған.

Операциялар

Ротаның негізгі қызметі – апелляциялық сот, егер бастапқы сот (бірінші саты) және бірінші апелляциялық сот (екінші саты) істің нәтижесі туралы келіспесе, әдетте төменгі соттардың шешімдерін қарауды қамтиды; алайда, Латын шіркеуінің (сондай-ақ кейбір Шығыс шіркеулерінің) соты алдындағы алғашқы шешімге қатысты кез келген тарап екінші сатыдағы шағымын тікелей Ротаға беруге құқылы. Оның іс жүгінің басым бөлігін некеге жарамсыздық туралы жарлық беруді талап ететін өтініштер құрайды, бірақ ол канондық құқықтың кез келген саласындағы кез келген сот және әкімшілік емес істі қарауға құзыретті. Рота белгілі бір жағдайларда – латын шіркеуінің епископы айыпталушы болып табылатын кез келген даулы іс сияқты – бірінші сатыдағы сот ретінде әрекет етеді (бұл ағылшын-американдық жалпы құқықтағы бастапқы және ерекше юрисдикция деп аталады). Егер Ротаның шешімінен кейін шағымдану мүмкіндігі болса, ол Ротаның басқа турнусына (алқасына) жіберіледі. Рота – католик шіркеуіндегі барлық сот процестері үшін жоғары апелляциялық сот. Дегенмен, Ротаның шешімін Апостольдық қолтаңбаның Жоғарғы Трибуналы – католик шіркеуінің жоғары әкімшілік соты – өте қиындықпен жоюға болады. Алайда, Signatura алдында іс бойынша емес, Рота судьялары қолданған заңдық рәсімдер мен процестер қарастырылады: егер Рота іс жүргізуде қателік жасаған деп табылса ("de procedendo"), Signatura өтініш берушіге Ротаның жаңа алқасы алдында жаңа сот процесін өткізуге рұқсат бере алады. Римдік Рота іс жүргізуі 1994 жылы Папа Иоанн Павел II жариялаған "Normae Romanae Rotae Tribunalis" атты арнайы ережелер жиынтығымен реттеледі. Трибунал алдында тараптарды өкілдік етуге тек белгілі бір тізімге тіркелген адвокаттар ғана құқылы. Папа Бенедикт XVI "Quaerit semper" motu proprio-сын шығарғаннан бері Рота ratum sed non consummatum некеден босатуға ерекше құзыретті, сонымен қатар жалпы және арнайы құқыққа сәйкес қасиетті діни тағайындаудың жарамсыздығына қатысты істерді де қарауға құзыретті.