Кіріспе

Ринпа (琳派) – жапон суретінің маңызды тарихи мектептерінің бірі. Оны 17 ғасырда Киото қаласында Хонами Коэцу (1558–1637) және Таварая Сотацу (шамамен 1643 жылы қайтыс болған) құрды. Шамамен елу жыл өткен соң, ағайынды Огата Корин (1658–1716) мен Огата Кензан (1663–1743) бұл стильді қалыптастырды. "Ринпа" термині – Мейдзи дәуірінде "Корин" сөзінің соңғы әрпінен және "мектеп" (派) сөзінен (рендакү оны "па" деп өзгертеді) жасалған қысқарту. Бұрын бұл стиль әртүрлі атаулармен белгілі болды: Коэцу мектебі (光悦派), Коэцу-Корин мектебі (光悦光琳派) немесе Сотацу-Корин мектебі (宗達光琳派).

Тарих

Хонами Коэцу 1615 жылы Киотоның солтүстік-шығысындағы Такагаминеде Ничирен буддалық сектасының бай саудагер-демеушілерімен қолданыс тапқан қолөнершілер қауымын құрды. Бай саудагерлік элита мен Киотоның ескі аристократиялық отбасылары классикалық дәстүрлерді сақтайтын өнерді жоғары бағалаған, ал Коэцу олардың сұранысын қанағаттандырып, көптеген керамика, каллиграфия және лактан жасалған бұйымдарды жасады. Оның серігі Таварая Сотацу Киотода шеберхана ашып, сәндік жаңбыр желдіктер мен бүктемелі экрандар сияқты коммерциялық суреттер салды. Сотацу сонымен қатар алтын немесе күміс фонмен безендірілген қағаз жасауға маманданған, ал Коэцу каллиграфиямен безендіруге көмектесті. Екі суретші де мәдени маңызы бар отбасылардан тегін алатын; Коэцу – императорлық сарайға және Ода Нобунага мен Тоётоми Хидэёши сияқты көрнекті саясаткерлерге, сондай-ақ Ашикага сёгундарына қызмет еткен қылыш шеберлерінің отбасынан шыққан. Коэцудың әкесі Маэда кланы үшін қылыштарды бағалаған, және Коэцу өзі де солай істеген. Дегенмен, Коэцу қылыштарға қарағанда кескіндеме, каллиграфия, лак өнері және жапондық шай рәсіміне көбірек қызығушылық танытқан (оның өзі бірнеше Раку ыдыс-аяқтарын жасаған). Оның сурет салу стилі жарқын, Хэйан дәуірінің аристократиялық стилін еске түсіреді. Сотацу да Коэцу сияқты классикалық Ямато-э жанрын өндірді, бірақ батыл контурлары мен керемет түс схемалары бар жаңа техниканы енгізді. Оның ең танымал туындыларының бірі – Киотодағы Кеннин-дзи ғибадатханасындағы «Жел және Күн күркірі құдайлары» (風神雷神図) және Фриер галереясындағы «Мацусима» (松島) бүктемелі экраны.

Кейінгі дамуы

Ринпа мектебін Генроку дәуірінде (1688–1704) Огата Корин және оның інісі Огата Кензан, Киотодағы өркендеген тоқыма саудагерінің ұлдары қайта жаңғыртты. Кориннің жаңашылдығы – табиғатты көптеген түстер мен реңктердің градиенттерін пайдаланып абстракциялық бейнелеу, ерекше эффектілерге қол жеткізу үшін бетінде түстерді араластыру, сондай-ақ алтын мен інжу сияқты құнды заттарды кеңінен қолдану болды. Оның шедевр туындысы – "Қызыл және ақ шапақ гүлдері" (紅白梅図), шамамен 1714–15 жылдарда салынған, қазір Атама, Шидзуока қаласындағы MOA өнер мұражайында сақталуда. Драмалық композициялық шешімімен, ол Ринпа мектебінің болашақ даму бағытын анықтады. Корин інісі Кензанмен бірлесіп, оның керамика бұйымдарына суреттер мен каллиграфия жазды. Кензан Кориннің 1716 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана кәсіби суретші ретінде жұмыс істеуді бастады, ал оған дейін Киотода керамист болып қалды. Бұл кезеңде Татебаяши Кагэй, Таварая Сори, Ватанабе Шико, Фукаэ Рошу және Накамура Хочу сияқты басқа Ринпа суретшілері де белсенді қызмет етті.

Қазіргі заманғы Ринпа

Ринпаны 19 ғасырда Эдо қаласында Сакай Хойцу (1761–1828) қайта жаңғыртты, ол Кано мектебінің суретшісі және оның отбасы Огата Кориннің демеушілерінің бірі болған. Сакай Кориннің суреттеріне негізделген 100 ағаш кескіндемесінен тұратын серия жариялады, ал оның Кориннің «Жел мен дауыл құдайларының экраны» суретіне салған «Жаз және күз шөптері» (夏秋草図) картинасы қазір Токио ұлттық мұражайында сақталуда. Ринпа мектебінің алғашқы суретшілерінің суреттері кішкентай кітапшаларда жинақталды, мысалы, 中村芳中 жазған «Корин Гафу» (Корин суреттер альбомы), алғаш рет 1806 жылы жарық көрді. Одан кейін 1817 жылы Сакай Хойцудың «Осон Гафу» атты түпнұсқа еңбегі жарық көрді. Сакайдың көптеген шәкірттері болды, олар осы қозғалысты 19 ғасырдың соңына дейін дамытып, кейін Окакура Какудзо және басқа суретшілер оны Нихонга қозғалысына енгізді. Ринпаның ықпалы ерте заманауи кезеңде зор болды, тіпті бүгінгі күнге дейін Ринпа стиліндегі суреттер танымал. Кейінгі белгілі суретшілердің бірі – Камисака Секка.

Стиль

Ринпа суретшілері әртүрлі форматтарда жұмыс істеді, атап айтқанда, экрандар, жанкүйерлер және ілініп тұратын орамалар, ағаштан жасалған баспа кітаптар, лакталған бұйымдар, керамика және кимоно маталары. Көптеген Ринпа суреттері ақсүйектер үйлерінің жылжитын есіктерінде (фусума) және қабырғаларында қолданылды. Тақырыптары мен стилі көбінесе Хэйан дәуірінің ямато-э дәстүрінен, Муромачи дәуірінің сиялы суреттерінен, Қытайдың Мин әулетінің гүлдер мен құстар суреттерінен, сондай-ақ Момояма дәуіріндегі Кано мектебінің жетістіктерінен алынды. Ринпа стиліндегі стандартты суреттерде әдетте құстар, өсімдіктер және гүлдер сияқты қарапайым табиғи нысандар бейнеленеді, ал фон алтын жапырақпен толтырылады. Бұл техника алтын фон деп аталады. Ринпа стилі дамыған сайын, оның талғамды дизайны мен техникасына көбірек мән берілді. Ринпа стилі Киото, Нара және Осакада, яғни ежелгі Жапонияның саяси және мәдени үшбұрышында гүлденді. Киото мен Осака сонымен қатар Нанга (南画 "Оңтүстік суретшілігі") және Бундзиня (文人画 "әдеби суретшілігі") мектептерінің ең маңызды орталықтары болды; Нанга суретшілігі Ринпа суретшілігінің ықпалына ішкі тірлік етті және керісінше.