Кіріспе

Уильям Уоллер Льюис (3 қараша 1860 – 1 қараша 1915), сахнада Льюис Уоллер ретінде танымал, – ағылшын актері және театр менеджері, лондондық сахнада және Англияның провинцияларында кеңінен танылған. 1883 жылдан бастап J. L. Toole және Helena Modjeska компанияларымен алғашқы сахналық тәжірибе алғаннан кейін, Уоллер 1880-ші жылдардың соңында Шекспир пьесаларында да, Виктория және Эдвард дәуірлерінің танымал костюмдік драмаларында да романтикалық рөлдермен көзге түсті. Ол көптеген әйелдердің сүйіспеншілігіне бөенді, олар дауыстап қолдау білдіретін және көзге түсетін жанкүйерлер клубын құрды. 1885 және 1893 жылдары ол гастрольдерді ұйымдастыруға тырысты, содан кейін 1890-шы жылдардың ортасында Хеймаркеттегі Корольдік театрдың актер-менеджері болды. Ғасыр толысқаннан кейін ол менеджментке қайта оралды және өмірінің соңына дейін Лондон мен гастрольдерде актер-менеджер болып қызмет етті. Бут Таркингтонның «Мсье Бокаир» және Артур Конан Дойлдың «Бригадир Жерар» сияқты рөлдерде коммерциялық сәттілікке қол жеткізгеніне қарамастан, Уоллер Шекспирдің рөлдерін ойнауды артық көреді, оның репертуары Ромеодан Отеллоға дейін жетті. Ол Оскар Уайльдтың 1895 жылғы «Идеалды күйеу» комедиясындағы сэр Роберт Чилтерн рөлін жасаған актерлердің бірі болды.

Алғашқы жылдар

Уоллер Испанияның Бильбао қаласында ағылшын инженері Уильям Джеймс Льюис пен оның әйелі Карлотта Виздің үлкен ұлы болып дүниеге келді. Ол Лондонның оңтүстік-батысындағы Кингс колледж мектебінде білім алған. 1879 жылдан 1883 жылға дейін ол өзінің ағасы иелігіндегі Лондон фирмасында кеңсе қызметкері болды. Әуесқойлық қойылымдарда ойнағаннан кейін Уоллер сахнада мансап құруға шешім қабылдады және оны 1883 жылы Дж. Л. Тул жұмысқа алды. Оның алғашқы рөлі Х.Дж. Байронның «Дик ағаның сүйіктісі» пьесасындағы Клод Лорример болды, онда ол «Уоллер Льюис» деп таныстырылды. Сол жылдың мамыр айында ол Льюис Уоллер деген сахналық есімді қабылдады. Сол айда ол Дрюри-Лейндегі Театр Рояльде актерлердің қайырымдылық қорына арналған қайырымдылық кешінде Тулдың труппасымен және Рутланд Баррингтон, Лайонел Бро, Артур Сесил, Нелли Фаррен, Джордж Гроссмит, Генри Ирвинг және Эллен Терри сияқты замандас жұлдыздармен бірге өнер көрсетті. Ол бір жыл бойы Тулдың труппасында жеңіл комедиялық және жас актер рөлдерін ойнады. Ол гастрольдік труппаға қосылып, Хью Конвейдiң «Керi қайтқан» пьесасындағы соқыр Гилберт Воганның басты рөлін ойнады, ал оны драматург Дж. Коминс Карр сахнаға қойды. Ол 1885 жылдың наурыз айында Хелена Моджесканың труппасымен Лицей театрында ойнау үшін Лондонға оралды, «Адриенна Лекуврёрде» аббат рөлінде, содан кейін онымен бірге гастрольдеп, «Мэри Стюарттағы» Мортимер және «Сізге қалай ұнайды» пьесасындағы Орландо сияқты рөлдерді ойнады.

1885 жылдың соңында Уоллер алғаш рет менеджментке қадам басты, «Керi қайтқан» пьесасын гастрольдеп, доктор Базил Норт рөліне ауысты, оны «Манчестер Гардиан» газеті «сәл мелодрамалық» деп сипаттады. Гастрольдер шамалы сәтті болды, бірақ Уоллерді сол кезде қосымша өндірістерді ұйымдастыруға итермелемеді. Ол «Ривалдардағы» Капитан Абсолют және «Гаиети» театрында «Азаматтық соғыстағы» Жак Росни рөлін ойнады. Әсіресе 1890 жылдардың басында ол бірнеше Ибсен рөлдерін ойнады, бұл оны Уильям Арчер, Джейкоб Грин және Бернард Шоу сияқты театрдағы ықпалды тұлғалардың назарына іліктірді. Уоллер «Періштелердегі» Освальд, «Хедда Габлердегі» Ловборг, «Ромерсхольмдағы» Росмер және «Шебер-құрылысшыдағы» Солнесс рөлін ойнады. ODNB Арчердің «Уэст-Эндтің белгілі актері Ибсенді қайта жаңғыртуға үлес қосқанына қуанғанын, бірақ Уоллер пьесалардың жеткіліксіз репетициялық кезеңін де, оның батыс эндегі қойылымдарының стилін де жеңе алмайтынын» айтты. Лондонға оралған Уоллер Х.Х. Морреллмен бірлесіп, Герберт Биербом Тридің АҚШ-та гастрольде болған кезде Хеймаркеттегі Театр Роялды жалға алды. Ол Уайльдтың «Идеал күйеуінің» премьерасымен бастады, онда ол әйелі Миссис Шевли, Джулия Нилсон Леди Чилтерн және Чарльз Хотри Лорд Горинг рөлінде болған актерлік құрамда сэр Роберт Чилтерн рөлін ойнады. Уоллер мен Моррелл 1897 жылға дейін менеджментте болды, ол кезде Три Уоллерді жаңадан қайта салынған Ұлылық театрында өзінің труппасына қосылуға шақырды. Уоллер Тримен үш жыл бірге болды, ол көптеген рөлдерді ойнады, соның ішінде танымал костюмді драмаларда романтикалық рөлдерді ойнады және Тридің Шекспирдің сәнді қойылымдарында Гамлеттегі Лаерт, «Юлий Цезардағы» Брут, «Король Джонындағы» Фолконбридж және «Жазғы түннің арманындағы» Лизандр рөлін сомдады.

ХХ ғасыр

Три компаниясынан кеткен соң Уоллер басқаруға оралды және қалған өмірі бойы актер-басқарушы болып жұмыс істеді. Ол Шекспирдің рөлдерін ойнауды ұнатқан, Ромео, Отелло және V Генрих рөлдерін өнер репертуарына қосса да, коммерциялық себептерге байланысты ол көбінесе қылышпен шайқасқан махаббат романдарының жұлдызы ретінде танымал болды. Ол әсіресе Бут Таркингтонның «Мсье Бокейр» және Артур Конан Дойлдың «Бригадир Жерар» пьесаларының сахналық нұсқаларындағы басты рөлдермен байланысты болды. Сыншы Хескет Пирсон Уоллерді «жақсы сыртқы келбеті [және] күшті актерлік шеберлігі мен дыңғыл дауысы» үшін мақтады, ол «театрды қоңырау сияқты дыбыстатып, керней сияқты сезімдерді оятар еді». Пирсон «оның көбінесе қойған пьесаларының балағаттығы және оның әйел жанкүйерлерінің жасөспірімдік мінез-құлқы көптеген адамдарға Шекспирдің сөздерін шебер жеткізудегі оның тамаша қабілетін бағалауға мүмкіндік бермеді және оны жиі қысымға ұшыратты» деп өкінді. 1911 және 1912 жылдары Уоллер АҚШ, Канада және Австралияға гастрольдік сапар жасады. Ол кеткен кезде әйелі қайтыс болды. Вест-Эндтегі қойылымнан кейін Уоллер пьесаны гастрольге алып шықты, сапары барысында пневмонияға шалдығып, 55 жасқа толуына екі күн қалғанда Нотинггемде қайтыс болды.