Джордж Бернард Шоу: Ирланд драматургі, сыншы және саяси белсендісі

Кіріспе

Ирландиялық драматург, сыншы және айтыскер (1856–1950)

Джордж Бернард Шоу (26 шілде 1856 – 2 қараша 1950), өзінің Бернард Шоу деп танылуын қалаған, ирландиялық драматург, сыншы, айтыскер және саяси белсенді болған. Оның Батыс театрына, мәдениетіне және саясатына тигізген әсері 1880-жылдардан бастап өмірінің соңына және одан кейін де созылды. Ол алпыстан астам пьеса жазды, оның ішінде «Адам және Супермен» (1902), «Пигмалион» (1913) және «Святая Жанна» (1923) сияқты маңызды туындылары бар. Шоу қазіргі заманғы сатира мен тарихи аллегорияны біріктіре отырып, өзінің замандастарының арасындағы жетекші драматург атанды және 1925 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ие болды. Дублинде дүниеге келген Шоу 1876 жылы Лондонға көшіп, жазушы және романист ретінде танылуға тырысып, өзін-өзі тәрбиелеудің қатаң жолына түсті. 1880-жылдардың ортасына қарай ол театр және музыка сыншысы ретінде беделді болды. Саяси оянудан кейін ол Фабиан қоғамына қосылып, оның ең белгілі памфлетшісіне айналды. Шоу 1894 жылы көпшілікке танымал болған «Армз және адам» пьесасын жазғанға дейін көп жылдар бойы пьесалар жазып келді. Генрик Ибсеннің ықпалымен ол ағылшын тіліндегі драмаға жаңа реализмді енгізуге тырысты, пьесаларын саяси, әлеуметтік және діни идеяларын тарату құралы ретінде пайдаланды. ХХ ғасырдың басында «Майор Барбара», «Доктордың дилеммасы» және «Цезарь мен Клеопатра» сияқты бірқатар сәтті туындыларымен драматург ретінде оның беделі нығайды. Шоудың көзқарастары көбінесе даулы болды; ол евгеника мен әліпби реформасын қолдады, вакцинацияға және ұйымдасқан дінге қарсы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы екі тарапты да бірдей кінәлі деп айыптау арқылы ол танымалдылыққа қарсы шықты, республикашыл болмаса да, соғыстан кейінгі кезеңде Ирландиядағы британдық саясатты сынады. Бұл ұстанымдар оның драматург ретіндегі беделіне немесе өнімділігіне ешқандай ұзақ мерзімді әсер етпеді; соғыс аралық жылдарда оның көптеген амбициялық пьесалары жарық көрді, олардың кейбіреулері халық арасында сәттілікке жетті. 1938 жылы ол «Пигмалион» фильмінің сценарийін жазды, осы үшін «Оскар» сыйлығын алды. Оның саясатқа және дау-дамайға құштарлығы азайған жоқ; 1920-жылдардың соңында ол Фабиан қоғамының біртіндеп дамуынан бас тартып, оң және сол жақты диктатуралар туралы жағымды пікірлер білдірді – ол Муссолини мен Сталинге деген құрметін жасырмады. Өмірінің соңғы онжылдығында ол аз қоғамдық мәлімдеме жасады, бірақ тоқсан төрт жасқа толғанға дейін, 1946 жылы Ардагерлік орденінен бас тартқаннан кейін, мемлекеттік наградалардан бас тартып, жазуын жалғастырды. Шоудың өмірінен кейін оның туындылары туралы ғылыми және сындық пікірлер әртүрлі болды, бірақ ол британ драматургтарының арасында Шекспирден кейін екінші орынға ие болды; сарапшылар оның ағылшын тіліндегі драматургтердің ұрпақтарына тигізген зор әсерін мойындайды. «Шавиан» сөзі Шоудың идеяларын және оларды білдіру тәсілдерін қамтитын мағынада тілге енген.

George Bernard Shaw (26 July 1856 – 2 November 1950), known at his insistence as Bernard Shaw, was an Irish playwright, critic, polemicist and political activist. His influence on Western theatre, culture and politics extended from the 1880s to his death and beyond. He wrote more than sixty plays, including major works such as Man and Superman (1902), Pygmalion (1913) and Saint Joan (1923). With a range incorporating both contemporary satire and historical allegory, Shaw became the leading dramatist of his generation, and in 1925 was awarded the Nobel Prize in Literature. Born in Dublin, Shaw moved to London in 1876, where he struggled to establish himself as a writer and novelist, and embarked on a rigorous process of self education. By the mid 1880s he had become a respected theatre and music critic. Following a political awakening, he joined the gradualist Fabian Society and became its most prominent pamphleteer. Shaw had been writing plays for years before his first public success, Arms and the Man in 1894. Influenced by Henrik Ibsen, he sought to introduce a new realism into English language drama, using his plays as vehicles to disseminate his political, social and religious ideas. By the early twentieth century his reputation as a dramatist was secured with a series of critical and popular successes that included Major Barbara, The Doctor's Dilemma, and Caesar and Cleopatra. Shaw's expressed views were often contentious; he promoted eugenics and alphabet reform, and opposed vaccination and organised religion. He courted unpopularity by denouncing both sides in the First World War as equally culpable, and although not a republican, castigated British policy on Ireland in the postwar period. These stances had no lasting effect on his standing or productivity as a dramatist; the inter war years saw a series of often ambitious plays, which achieved varying degrees of popular success. In 1938 he provided the screenplay for a filmed version of Pygmalion for which he received an Academy Award. His appetite for politics and controversy remained undiminished; by the late 1920s, he had largely renounced Fabian Society gradualism, and often wrote and spoke favourably of dictatorships of the right and left—he expressed admiration for both Mussolini and Stalin. In the final decade of his life, he made fewer public statements but continued to write prolifically until shortly before his death, aged ninety four, having refused all state honours, including the Order of Merit in 1946. Since Shaw's death scholarly and critical opinion about his works has varied, but he has regularly been rated among British dramatists as second only to Shakespeare; analysts recognise his extensive influence on generations of English language playwrights. The word Shavian has entered the language as encapsulating Shaw's ideas and his means of expressing them.

Алғашқы жылдар

Шоу Дублиннің төменгі орта таптық аймағы Портобеллодағы 3 Upper Synge Street мекенжайында дүниеге келді. Ол Джордж Карр Шоудың (1814–1885) және Люсинда Элизабет (Бесси) Шоудың (қыз есімі Гурли; 1830–1913) ең кіші баласы және жалғыз ұлы болған. Оның үлкен әпкелері Люсинда (Люси) Франсис (1853–1920) және Элинор Агнес (1855–1876) еді. Шоулар отбасы ағылшын тегінен шыққан және Ирландиядағы үстем протестанттық топқа жатқан; Джордж Карр Шоу, тиімсіз алкоголик, отбасының аса сәтті мүшелерінен болмады. Туыстары оған мемлекеттік қызметте жұмысқа орналастырды, ол 1850-ші жылдардың басында зейнеткерлікке шықты; содан кейін ол жиі-жиі астық саудагері болып жұмыс істеді. 1852 жылы ол Бесси Гурлиге үйленді; Шоудың өмірбаяншысы Майкл Холройдтың пікірінше, ол қатыгез әжесінен құтылу үшін үйленді. Егер Холройд пен басқалардың болжауындай, Джорджтың ниеті пайдакүнемдік болса, ол көңілі қалды, өйткені Бесси оған отбасының ақшасынан аз бөлігін ғана әкелді. Ол тиімсіз және көбінесе мас күйеуіне деген жек көру сезімін күшейтті, олар ұлы кейіннен «жақсырақ кедейлік» деп сипаттаған өмірді бөлісті. Шоу дүниеге келген кезде анасы Джордж Джон Лимен жақын қарым-қатынаста болды, ол Дублиннің музыкалық айналымында белгілі тұлға еді. Шоу Лидің биологиялық әкесі болуы мүмкін деген оймен өмір бойы күресті; шавианологтар арасында бұл мүмкіндік туралы бір пікір жоқ. Жас Шоу анасынан қаталдық көрмеді, бірақ кейіннен оның бейжайлығы мен махаббаттың жоқтығы оны терең жаралады. Ол үйде үнемі естілетін музыкадан жұбаныш алды. Ли дирижер және ән оқытушысы болды; Бессидің әдемі меццо-сопрано дауысы болды және Лидің ән айту әдісіне қатты ықпал етті. Шоулардың үйі әншілер мен музыканттардың жиі бас қосатын музыкаға толы болды. 1862 жылы Ли мен Шоулар Дублиннің бай ауданындағы No. 1 Hatch Street мекенжайындағы үйді және Киллини шығанағына көрініс ашатын Далки төбесіндегі шағын үйді бөлісуге келісті. Шоу сезімтал бала болғандықтан, Дублиннің нашар жағдайлы аудандарын қорқынышты және мазасыз деп тапты және шағын үйінде бақытты болды. Лидің шәкірттері оған жиі кітаптар сыйлады, оларды жас Шоу құлшыныспен оқыды; осылайша, хор және опералық туындылар туралы толық музыкалық білім алғаннан кейін, ол әдебиеттің кең спектрімен танысты. 1865–1871 жылдар аралығында Шоу төрт мектепке барды, олардың барлығын жек көрді. Мектептегі тәжірибесі оны формальды білімге көңілі тоқпады: «Мектептер мен мұғалімдер балалардың ата-аналарына кедергі келтірмеу үшін түрмелер және күзетшілер», - деп жазды ол кейінірек. 1871 жылдың қазанында ол мектепті тастап, Дублиндегі жер агенттігі фирмасында кіші кызметкер болып жұмыс істеді, онда ол жақсы жұмыс істеді және тез арада бас кассир болды. Осы кезеңде Шоу «Джордж Шоу» деп танылды; 1876 жылдан кейін ол «Джордж» есімін тастап, өзін «Бернард Шоу» деп атады. 1873 жылдың маусымында Ли Дублиннің Лондонға кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Екі аптадан кейін Бесси де онымен бірге кетті. Шоу анасының Лиге ерген себебін былай түсіндірді: соңғысының қаржылық үлесі болмаса, бірлескен шаруашылықты сақтау мүмкін емес еді. Әкесімен бірге Дублинде қалған Шоу үйдегі музыканың жоқтығын өзі фортепианода ойнауды үйрену арқылы толықтырды.

Shaw was born at 3 Upper Synge Street in Portobello, a lower middle class part of Dublin. He was the youngest child and only son of George Carr Shaw (1814–1885) and Lucinda Elizabeth (Bessie) Shaw (née Gurly; 1830–1913). His elder siblings were Lucinda (Lucy) Frances (1853–1920) and Elinor Agnes (1855–1876). The Shaw family was of English descent and belonged to the dominant Protestant Ascendancy in Ireland; George Carr Shaw, an ineffectual alcoholic, was among the family's less successful members. His relatives secured him a sinecure in the civil service, from which he was pensioned off in the early 1850s; thereafter he worked irregularly as a corn merchant. In 1852 he married Bessie Gurly; in the view of Shaw's biographer Michael Holroyd she married to escape a tyrannical great aunt. If, as Holroyd and others surmise, George's motives were mercenary, then he was disappointed, as Bessie brought him little of her family's money. She came to despise her ineffectual and often drunken husband, with whom she shared what their son later described as a life of "shabby genteel poverty". By the time of Shaw's birth, his mother had become close to George John Lee, a flamboyant figure well known in Dublin's musical circles. Shaw retained a lifelong obsession that Lee might have been his biological father; there is no consensus among Shavian scholars on the likelihood of this. The young Shaw suffered no harshness from his mother, but he later recalled that her indifference and lack of affection hurt him deeply. He found solace in the music that abounded in the house. Lee was a conductor and teacher of singing; Bessie had a fine mezzo soprano voice and was much influenced by Lee's unorthodox method of vocal production. The Shaws' house was often filled with music, with frequent gatherings of singers and players. In 1862, Lee and the Shaws agreed to share a house, No. 1 Hatch Street, in an affluent part of Dublin, and a country cottage on Dalkey Hill, overlooking Killiney Bay. Shaw, a sensitive boy, found the less salubrious parts of Dublin shocking and distressing, and was happier at the cottage. Lee's students often gave him books, which the young Shaw read avidly; thus, as well as gaining a thorough musical knowledge of choral and operatic works, he became familiar with a wide spectrum of literature. Between 1865 and 1871, Shaw attended four schools, all of which he hated. His experiences as a schoolboy left him disillusioned with formal education: "Schools and schoolmasters", he later wrote, were "prisons and turnkeys in which children are kept to prevent them disturbing and chaperoning their parents." In October 1871 he left school to become a junior clerk in a Dublin firm of land agents, where he worked hard, and quickly rose to become head cashier. During this period, Shaw was known as "George Shaw"; after 1876, he dropped the "George" and styled himself "Bernard Shaw". In June 1873, Lee left Dublin for London and never returned. A fortnight later, Bessie followed him; the two girls joined her. Shaw's explanation of why his mother followed Lee was that without the latter's financial contribution the joint household had to be broken up. Left in Dublin with his father, Shaw compensated for the absence of music in the house by teaching himself to play the piano.

Лондон

1876 жылдың басында Шоу анасынан Агнес туберкулезден көз жұмақ жатқанын естіді. Ол жер агенттерінен кетіп, наурыз айында Агнестің жерлеу рәсіміне қатысу үшін анасы мен Люсиге Англияға сапар шекті. Ол енді Ирландияда тұрмады және жиырма тоғыз жыл бойы сонда бармады. Бастапқыда Шоу Лондонда кеңседе жұмыс істеуге келіспеді. Анасы оған Оңтүстік Кенсингтондағы үйінде тегін тұруға рұқсат берді, бірақ оған кіріс қажет болды. Ол жас кезінде суретші болу арманында болған, бірақ өмірлік кәсіп ретінде жазу туралы ойламаған еді. Бірақ Ли оған аз жұмыс тауып берді – Лидің атынан сатирикалық апталық газет «The Hornet»-те жарияланған музыкалық мақала жазуға. Ли мен Бессидің қарым-қатынасы Лондонға көшкеннен кейін нашарлады. Шоу Лимен байланыста болды, ол оған репетицияда пианиношы және кейде әнші ретінде жұмыс табуға көмектесті. Соңында Шоу кеңсе жұмысын іздеуге мәжбүр болды. Осы уақытта ол Британ мұражайының оқу залына (қазіргі Британ кітапханасының алдағысы) кіруге рұқсат алып, аптаның көп бөлігін оқып, жазып өткізді. 1878 жылы ол драма жазуға алғашқы қадамын жасады, діни тақырыпта сатирикалық туынды жазды. Ол, алғашқы романы сияқты, аяқталмай қалды. Оның алғашқы аяқталған романы «Жасықтық» (1879) баспагерлерге ұнамай, 1930 жылдарға дейін жарық көрмеді. 1879-1880 жылдары ол жаңа құрылған Эдисон телефон компаниясында қысқа уақыт жұмыс істеді және Дублиндегідей, жылдам жоғарылауға қол жеткізді. Бірақ Эдисон фирмасы бәсекелес Bell телефон компаниясымен біріккенде, Шоу жаңа ұйымда жұмыс іздеуден бас тартты. Содан кейін ол толық уақытты жазушы болып жұмыс істеді. Келесі төрт жыл бойы Шоу жазудан көрінеу табыс таппады және анасы оған қаржылай көмектесті. 1881 жылы ол үнемдеу үшін, сондай-ақ қағидалық тұрғыдан вегетариандыққа көшті. Сол жылы шешекке шалдықты, кейін жүзіндегі ізді жасыру үшін сақал өсірді. Ол бірден екі роман жазды: «Ақылға сыймас түйін» (1880) және «Суретшілер арасындағы махаббат» (1881), бірақ екеуі де баспагерді таба алмады. Олардың әрқайсысы бірнеше жылдан кейін социалистік «Біздің бұрышымыз» журналында бөлім-бөлім жарияланды. 1880 жылы Шоу «адамзаттың мүддесіне қатысты барлық мәселелерде шындықты іздеу» мақсатымен құрылған Зететикалық қоғамның жиналыстарына қатыса бастады. Мұнда ол Сидни Уэббпен танысты, ол Шоу сияқты өзін-өзі тәрбиелеумен айналысатын кіші мемлекеттік қызметкер еді. Стиль және мінездің айырмашылығына қарамастан, екеуі бір-бірінің қасиеттерін тез мойындап, өмір бойы достық қарым-қатынас орнатты. Кейінірек Шоу: «Сен мен білмейтін барлық нәрсені білдің, ал мен сен білмейтін барлық нәрсені білемін. Біз бір-бірімізден үйренуіміз керек еді және оны істеуге жететін ақылға ие болдық» деді. Шоудың драмаға келесі әрекеті – 1884 жылы жазылған, бірақ өмірінде жарық көрмеген француз тіліндегі бір актілік пьеса «Un Petit Drame» болды. Сол жылы сыншы Уильям Арчер бірлесіп жұмыс істеуді ұсынды, сюжетті Арчер, ал диалогты Шоу жазуға. Жоба сәтсіз аяқталды, бірақ Шоу 1892 жылы «Жесірлер үйлерінің» негізі ретінде оған оралды, ал Арчермен байланыс Шоудың мансабы үшін өте құнды болды.

Early in 1876 Shaw learned from his mother that Agnes was dying of tuberculosis. He resigned from the land agents, and in March travelled to England to join his mother and Lucy at Agnes's funeral. He never again lived in Ireland, and did not visit it for twenty nine years. Initially, Shaw refused to seek clerical employment in London. His mother allowed him to live free of charge in her house in South Kensington, but he nevertheless needed an income. He had abandoned a teenage ambition to become a painter, and had not yet thought of writing for a living, but Lee found a little work for him, ghost writing a musical column printed under Lee's name in a satirical weekly, The Hornet. Lee's relations with Bessie deteriorated after their move to London. Shaw maintained contact with Lee, who found him work as a rehearsal pianist and occasional singer. Eventually Shaw was driven to applying for office jobs. In the interim he secured a reader's pass for the British Museum Reading Room (the forerunner of the British Library) and spent most weekdays there, reading and writing. His first attempt at drama, begun in 1878, was a blank verse satirical piece on a religious theme. It was abandoned unfinished, as was his first try at a novel. His first completed novel, Immaturity (1879), was too grim to appeal to publishers and did not appear until the 1930s. He was employed briefly by the newly formed Edison Telephone Company in 1879–80 and, as in Dublin, achieved rapid promotion. Nonetheless, when the Edison firm merged with the rival Bell Telephone Company, Shaw chose not to seek a place in the new organisation. Thereafter he pursued a full time career as an author. For the next four years Shaw made a negligible income from writing, and was subsidised by his mother. In 1881, for the sake of economy, and increasingly as a matter of principle, he became a vegetarian. In the same year he suffered an attack of smallpox; eventually he grew a beard to hide the resultant facial scar. In rapid succession he wrote two more novels: The Irrational Knot (1880) and Love Among the Artists (1881), but neither found a publisher; each was serialised a few years later in the socialist magazine Our Corner. In 1880 Shaw began attending meetings of the Zetetical Society, whose objective was to "search for truth in all matters affecting the interests of the human race". Here he met Sidney Webb, a junior civil servant who, like Shaw, was busy educating himself. Despite difference of style and temperament, the two quickly recognised qualities in each other and developed a lifelong friendship. Shaw later reflected: "You knew everything that I didn't know and I knew everything you didn't know We had everything to learn from one another and brains enough to do it". Shaw's next attempt at drama was a one act playlet in French, Un Petit Drame, written in 1884 but not published in his lifetime. In the same year the critic William Archer suggested a collaboration, with a plot by Archer and dialogue by Shaw. The project foundered, but Shaw returned to the draft as the basis of Widowers' Houses in 1892, and the connection with Archer proved of immense value to Shaw's career.

Саяси ояну: Марксизм, социализм, Фабиан қоғамы

1882 жылдың 5 қыркүйегінде Шоу Фаррингдонның Естелік залында саяси экономист Генри Джордж сөйлеген жиынға қатысты. Кейін Шоу Джорджтың «Прогресс және кедейлік» кітабын оқыды, бұл оның экономикаға деген қызығушылығын оятты. Ол Социал-демократиялық федерацияның (СДФ) жиналыстарына қатыса бастады, онда Карл Маркстың еңбектерін таныстырды, содан кейін 1883 жылдың көп бөлігін «Капитал» кітабын оқып өткізді. Шоу СДФ-ның негізін қалаушысы Х.М. Хайндманды әсер етпеді, оны авторитарлық, ызалы және көшбасшылық қасиеттерінен мүсіл болды. Шоу жұмысшы табын тиімді радикалды қозғалысқа біріктіру СДФ-ның күшіне күмәнданды және оған қосылмады – ол өзінің зиялы теңдестерімен жұмыс істегенді жөн көрді. Жақында құрылған Фабиан қоғамы шығарған «Неге көп адам кедей?» атты трактатты оқығаннан кейін, Шоу 1884 жылдың 16 мамырында қоғамның келесі жарияланған жиналысына барды. Ол қыркүйек айында мүше болды және жыл соңына дейін қоғамға өзінің алғашқы манифестін ұсынды, ол «Фабиан трактаты №2» ретінде жарияланды. Ол 1885 жылдың қаңтарында қоғамның атқару комитетіне қосылды, ал сол жылы Уэббті және сондай-ақ шешен Энни Бесантты тартты. 1885 жылдан 1889 жылға дейін Шоу Британ экономикалық қауымдастығының екі аптада бір рет өткізілетін жиналыстарына қатысты; Холройд атап өткендей, «Шоу университет білімін алғанға ең жақын келді». Бұл тәжірибе оның саяси көзқарастарын өзгертті; ол марксизмнен алыстап, біртіндеп дамудың жақтаушысына айналды. 1886-1887 жылдары фабиандар Шарлотта Уилсон, Бесант және басқалар ұсынған анархизмді қабылдауға бола ма, жоқ па деп талқылағанда, Шоу көпшілікпен бірге бұл тәсілден бас тартты. 1887 жылдың 13 қарашасында Бесант сөз сөйлеген митингті билік органдары Трафальгар алаңында күшпен таратып жібергеннен кейін («Қанды жексенбі»), Шоу полиция күшіне қарсы тұруға тырысудың бекерлігіне көз жеткізді. Содан кейін ол Вебб ұсынған «проникновение» принципін қабылдады: социализмге адамдар мен идеялардың қолданыстағы саяси партияларға енуі арқылы қол жеткізуге болатын түсінік. 1880 жылдары Фабиан қоғамы шағын болып қалды, оның орташалық көзқарасы көбінесе күшті дауыстардың арасында естілмейтін. Оның беделі 1889 жылы Шоу редакциялаған «Социализмдегі Фабиандық эсселер» жариялануымен көтерілді, ол эсселердің екеуін де ұсынды. Олардың екіншісі, «Көшу», біртіндеп даму мен енудің қажеттілігін егжей-тегжейлі түсіндіреді, «сақтықпен және біртіндеп өзгерту қажеттілігі әркімге анық болуы керек» деп мәлімдейді. 1890 жылы Шоу «№13 трактатты» жариялады, «Социализм деген не?», Шарлотта Уилсон социализмді анархистік тұрғысынан түсіндірген бұрынғы трактаттың қайта қарастырылуы. Шоудың жаңа нұсқасында оқырмандарға «социализм демократиялық институттар арқылы толық конституциялық жолмен жүзеге асырылуы мүмкін» деген сенім берілді.

On 5 September 1882 Shaw attended a meeting at the Memorial Hall, Farringdon, addressed by the political economist Henry George. Shaw then read George's book Progress and Poverty, which awakened his interest in economics. He began attending meetings of the Social Democratic Federation (SDF), where he discovered the writings of Karl Marx, and thereafter spent much of 1883 reading Das Kapital. He was not impressed by the SDF's founder, H. M. Hyndman, whom he found autocratic, ill tempered and lacking leadership qualities. Shaw doubted the ability of the SDF to harness the working classes into an effective radical movement and did not join it—he preferred, he said, to work with his intellectual equals. After reading a tract, Why Are The Many Poor?, issued by the recently formed Fabian Society, Shaw went to the society's next advertised meeting, on 16 May 1884. He became a member in September, and before the year's end had provided the society with its first manifesto, published as Fabian Tract No. 2. He joined the society's executive committee in January 1885, and later that year recruited Webb and also Annie Besant, a fine orator. From 1885 to 1889 Shaw attended the fortnightly meetings of the British Economic Association; it was, Holroyd observes, "the closest Shaw had ever come to university education". This experience changed his political ideas; he moved away from Marxism and became an apostle of gradualism. When in 1886–87 the Fabians debated whether to embrace anarchism, as advocated by Charlotte Wilson, Besant and others, Shaw joined the majority in rejecting this approach. After a rally in Trafalgar Square addressed by Besant was violently broken up by the authorities on 13 November 1887 ("Bloody Sunday"), Shaw became convinced of the folly of attempting to challenge police power. Thereafter he largely accepted the principle of "permeation" as advocated by Webb: the notion whereby socialism could best be achieved by infiltration of people and ideas into existing political parties. Throughout the 1880s the Fabian Society remained small, its message of moderation frequently unheard among more strident voices. Its profile was raised in 1889 with the publication of Fabian Essays in Socialism, edited by Shaw who also provided two of the essays. The second of these, "Transition", details the case for gradualism and permeation, asserting that "the necessity for cautious and gradual change must be obvious to everyone". In 1890 Shaw produced Tract No. 13, What Socialism Is, a revision of an earlier tract in which Charlotte Wilson had defined socialism in anarchistic terms. In Shaw's new version, readers were assured that "socialism can be brought about in a perfectly constitutional manner by democratic institutions".

Романшы және сыншы

1880-ші жылдардың ортасында Шоудың өмірінде жеке және кәсіби жағынан маңызды өзгеріс болды: ол бойжеткендігін жоғалтты, екі романы жарық көрді және сыншы ретінде мансабын бастады. Ол 29 жасқа дейін бойжеткен өмір сүрді, бірақ ұялдылығын өзінен бірнеше жас үлкен Джейн (Дженни) Паттерсон жеңіп алды. Олардың қарым-қатынасы сегіз жылға созылды, бірақ әрқашан да тегіс болмады. Шоудың жеке өмірі оның биографтары арасында көптеген болжамдар мен пікірталастарға себеп болды, алайда Паттерсонмен арадағы қарым-қатынасы оның платондық емес романтикалық байланыстарының бірі болды деген консенсус бар. Жарияланған романдары, коммерциялық жағынан сәтті болмаған, оның осы жанрдағы соңғы екі тәжірибесі болды: 1882–83 жылдары жазылған «Кашель Байронның кәсібі» және 1883 жылы басталған, аяқталған «Әлеуметтік емес социалист». Соңғысы 1884 жылы «To Day» журналында бөлім-бөліммен жарияланды, бірақ 1887 жылға дейін кітап түрінде жарық көрген жоқ. «Кашель Байрон» 1886 жылы журнал және кітап түрінде жарық көрді. 1884 және 1885 жылдары Арчердің ықпалымен Шоу Лондон газеттерінде кітап және музыка туралы сын-пікірлер жазуға кірісті. Арчер 1886 жылы «The World» журналының өнер сыншысы қызметінен кеткенде, ол Шоуға осы қызметтің мұрагері болуға көмектесті. Шоу ең көп құрмет тұтқан қазіргі заманғы өнер әлемінің екі тұлғасы – Уильям Моррис пен Джон Раскин болды, және ол өзінің сын-пікірлерінде олардың қағидаларын ұстануға тырысты. Олардың моральға берген басымдылығы Шоуға ұнады, ол өнер үшін өнер деген идеяны қабылдамады және барлық ұлы өнер дидактикалық болуы керек деп талап етті. Шоудың 1880 және 1890 жылдардағы сындық қызметтерінің ішінде, ол музыка сыншысы ретінде ең жақсы танылды. 1888 жылы көмекші сыншы болғаннан кейін, 1889 жылдың ақпанында «The Star» газетінің музыкалық сыншысы болды, «Corno di Bassetto» деген псевдониммен жазды. 1890 жылдың мамырында ол қайтадан «The World» журналына оралып, төрт жылдан астам уақыт бойы «G. B. S.» деген атпен апталық баған жазды. 2016 жылы жарық көрген «Гроув музыка және музыканттар сөздігінде» Роберт Андерсон: «Шоудың музыка туралы жинақталған жазбалары ағылшын тілінің шеберлігімен және мәжбүрлі оқылуымен ерекшеленеді» деп жазды. Шоу 1894 жылдың тамызында жалақылы музыка сыншысы болуын тоқтатты, бірақ өмірі бойы осы тақырыпта мақалалар жариялай берді, соңғысы 1950 жылы жарық көрді. 1895 жылдан 1898 жылға дейін Шоу, досы Франк Харрис бас редакторлық қызмет атқаратын «The Saturday Review» журналында театр сыншысы болды. «The World» журналындағыдай, ол «G. B. S.» деген псевдонимді пайдаланды. Ол Виктория дәуірінің жасанды конвенциялары мен екіжүзділігіне қарсы күресті және нақты идеялар мен шынайы кейіпкерлерді бейнелейтін пьесаларды талап етті. Осы кезде ол драматург ретінде мансабын бастады: «Мен істі асығыс қабылдадым; және оның құлауына жол бермеу үшін дәлелдерді өзім жасадым».

The mid 1880s marked a turning point in Shaw's life, both personally and professionally: he lost his virginity, had two novels published, and began a career as a critic. He had been celibate until his twenty ninth birthday, when his shyness was overcome by Jane (Jenny) Patterson, a widow some years his senior. Their affair continued, not always smoothly, for eight years. Shaw's sex life has caused much speculation and debate among his biographers, but there is a consensus that the relationship with Patterson was one of his few non platonic romantic liaisons. The published novels, neither commercially successful, were his two final efforts in this genre: Cashel Byron's Profession written in 1882–83, and An Unsocial Socialist, begun and finished in 1883. The latter was published as a serial in To Day magazine in 1884, although it did not appear in book form until 1887. Cashel Byron appeared in magazine and book form in 1886. In 1884 and 1885, through the influence of Archer, Shaw was engaged to write book and music criticism for London papers. When Archer resigned as art critic of The World in 1886, he secured the succession for Shaw. The two figures in the contemporary art world whose views Shaw most admired were William Morris and John Ruskin, and he sought to follow their precepts in his criticisms. Their emphasis on morality appealed to Shaw, who rejected the idea of art for art's sake, and insisted that all great art must be didactic. Of Shaw's various reviewing activities in the 1880s and 1890s it was as a music critic that he was best known. After serving as deputy in 1888, he became musical critic of The Star in February 1889, writing under the pen name Corno di Bassetto. In May 1890 he moved back to The World, where he wrote a weekly column as "G. B. S." for more than four years. In the 2016 version of the Grove Dictionary of Music and Musicians, Robert Anderson writes, "Shaw's collected writings on music stand alone in their mastery of English and compulsive readability." Shaw ceased to be a salaried music critic in August 1894, but published occasional articles on the subject throughout his career, his last in 1950. From 1895 to 1898, Shaw was the theatre critic for The Saturday Review, edited by his friend Frank Harris. As at The World, he used the by line "G. B. S." He campaigned against the artificial conventions and hypocrisies of the Victorian theatre and called for plays of real ideas and true characters. By this time he had embarked in earnest on a career as a playwright: "I had rashly taken up the case; and rather than let it collapse I manufactured the evidence".

Драматург және саясаткер: 1890-шы жылдар

1884 жылы Арчермен бірге жұмысын тоқтатқан "Жесірлер үйі" пьесасының сюжетін (ол 1892 жылдың желтоқсанында Лондонда екі рет қойылған) пайдаланғаннан кейін, Шоу пьеса жазуды жалғастырды. Бастапқыда ол баяу ілгеріледі; 1893 жылы жазылған, бірақ 1898 жылға дейін жарық көрмеген "Филандерлер" 1905 жылға дейін сахналық қойылым күтетін болды. Сол сияқты, "Мэри Уорреннің кәсібі" (1893) пьесасы жарыққа шығуға бес жыл бұрын, ал сахнаға шығуға тоғыз жыл бұрын жазылған. Шоудың қаржылық табысқа жеткен алғашқы пьесасы – "Қорал мен адам" (1894), бұл махаббат, әскери құрмет және тапқа қатысты қағидаларды сатиралық тұрғыдан бейнелейтін руритандық комедия. Баспасөз пьесаны тым ұзақ деп тапты және Шоуды орташалыққа, ерлік пен патриотизмді ұнатпауға, жүрексіз зеректікке және В.С. Гилберт стилін көшіруге айыптады. Ал көрермендер басқаша пікір білдірді, театр басшылығы сұранысқа жауап беру үшін қосымша таңғы қойылымдар қойды. Пьеса сәуірден шілдеге дейін сахнада болды, провинциялар бойынша гастрольдеді және Нью-Йоркте қойылды. Ол оған алғашқы жылы 341 фунт стерлингтік авторлық гонорар әкелді, бұл оның музыкалық сыншы лауазымынан бас тартуына жеткілікті сома болды. Лондондық қойылымда Флоренс Фарр де болды, ол Шоумен 1890 мен 1894 жылдар аралығында романтикалық қарым-қатынаста болды, бұл Дженни Паттерсонға ұнамады. "Қорал мен адам" пьесасының табысы бірден қайталанбады. "Кандида" пьесасы, онда жас әйел дәстүрлі романтикалық таңдауды дәстүрден тыс себептермен жасайды, 1895 жылы Оңтүстік Шилдсте бір рет қойылды; 1897 жылы Наполеон туралы "Тағдыр адамы" атты пьеса Кройдонда бір рет сахналанды. 1890 жылдары Шоудың пьесалары Вест-Энд сахнасына қарағанда баспа түрінде жақсы танымал болды; онжылдықтағы ең үлкен табысы 1897 жылы Нью-Йоркте болды, онда Ричард Мансфилдтің "Ібілістің шәкірті" тарихи мелодрамасының қойылымы авторға 2000 фунттан астам авторлық гонорар әкелді. 1893 жылдың қаңтар айында Фабиандық делегат ретінде Шоу Тәуелсіз Еңбек партиясының құрылуына әкелген Брэдфорд конференциясына қатысты. Ол жаңа партияға күмәнмен қарады және жұмысшы табының адаллығын спорттан саясатқа ауыстыра алатынына сенбеді. Ол конференцияны тікелей салық салуды жою және пайдасыз табысқа салық салу туралы резолюция қабылдауға көндірді. Лондонға оралғанда Шоу Маргарет Коулдың Фабиан тарихында 1892 жылы билікті алған либералдық азшылық үкіметіне қарсы "үлкен филиппика" деп сипаттаған "Исраил, шатырларыңа қайтыңдар!" пьесасын жазды. Ол үкіметті әлеуметтік мәселелерді елемегені үшін және тек Ирландияның өзін-өзі басқаруына ғана назар аударғаны үшін сынады, бұл мәселенің социализмге қатысы жоқ екенін Шоу мәлімдеді. 1894 жылы Фабиан қоғамы өзінің қолдаушысы Генри Хант Хатчинсоннан 10 000 фунт стерлингтік үлкен мұра алды. Мұраны басқаруға тағайындалған қамқоршылар кеңесінің төрағасы Уэбб мұраның көп бөлігін экономика және саясат мектебін құруға пайдалануды ұсынды. Шоу бұл ұсынысқа келіспеді, ол мұндай жоба мұраның мақсатына қайшы келеді деп ойлады. Ол ақырында ұсынысты қолдауға көндірілді, ал Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебі (LSE) 1895 жылдың жазында ашылды. 1890 жылдардың соңында Шоудың саяси қызметі азайды, өйткені ол драматург ретінде атын шығаруға көңіл бөлді. 1897 жылы ол Лондонның Сент-Панкрас ауданындағы "vestryman" (паршиялық кеңесші) бос орнына сайлануға көндірілді. Бастапқыда Шоу өзінің муниципалды міндеттерін қастерледі; 1899 жылы Лондон үкіметі реформаланғанда және Сент-Панкрас секресті Сент-Панкрас Метрополитендік округіне айналғанда, ол жаңадан құрылған округтік кеңеске сайланды. 1898 жылы Шоудың денсаулығы шамадан тыс жұмыс істеуден нашарлады. Оны Шарлотта Пэйн Тауншенд күткен, ол Веббтер арқылы танысқан бай англо-ирландтық әйел болды. Алдыңғы жылы ол Шоуға үйленуді ұсынған. Ол бас тартқан, бірақ ол оны елдегі бір үйде күтуді талап еткенде, Шоу бұл абыройға әкелуі мүмкін деп уайымдап, олардың некелеріне келісті. Салтанатты рәсім 1898 жылдың 1 маусымында Ковент-Гардендегі тіркеу кеңсесінде өтті. Келін және күйеудің жасы қырық бірге толуға жақын еді. Биограф және сыншы Сент Джон Эрвиннің пікірінше, "олардың бірге өмір сүруі толыққанды бақытты болды". Некеде бала болған жоқ, ол толыққанды орындалмаған деп есептеледі; Шоу айтқандай, бұл Шарлоттаның тілегі бойынша болды ма, жоқ па, бұл кеңінен қабылданбады. Некеге тұрған алғашқы апталарда Шоу Вагнердің "Шайқастың сақинасы" циклiн марксистік тұрғыдан талдап, 1898 жылдың соңында "Тамаша Вагнерші" атты еңбегін жазды. 1906 жылы Шоулар Герфордширдегі Айота-Сент-Лоуренс елді мекенінде үй сатып алды; олар үйге "Шоу бұрышы" деп ат қойды және қалған өмірін сонда өткізді. Олар Адельфидегі және кейін Уайтхолл-Корттағы лондондық пәтерлерін сақтап қалды.

After using the plot of the aborted 1884 collaboration with Archer to complete Widowers' Houses (it was staged twice in London, in December 1892), Shaw continued writing plays. At first he made slow progress; The Philanderer, written in 1893 but not published until 1898, had to wait until 1905 for a stage production. Similarly, Mrs Warren's Profession (1893) was written five years before publication and nine years before reaching the stage. Shaw's first play to bring him financial success was Arms and the Man (1894), a mock Ruritanian comedy satirising conventions of love, military honour and class. The press found the play overlong, and accused Shaw of mediocrity, sneering at heroism and patriotism, heartless cleverness, and copying W. S. Gilbert's style. The public took a different view, and the management of the theatre staged extra matinée performances to meet the demand. The play ran from April to July, toured the provinces and was staged in New York. It earned him £341 in royalties in its first year, a sufficient sum to enable him to give up his salaried post as a music critic. Among the cast of the London production was Florence Farr, with whom Shaw had a romantic relationship between 1890 and 1894, much resented by Jenny Patterson. The success of Arms and the Man was not immediately replicated. Candida, which presented a young woman making a conventional romantic choice for unconventional reasons, received a single performance in South Shields in 1895; in 1897 a playlet about Napoleon called The Man of Destiny had a single staging at Croydon. In the 1890s Shaw's plays were better known in print than on the West End stage; his biggest success of the decade was in New York in 1897, when Richard Mansfield's production of the historical melodrama The Devil's Disciple earned the author more than £2,000 in royalties. In January 1893, as a Fabian delegate, Shaw attended the Bradford conference which led to the foundation of the Independent Labour Party. He was sceptical about the new party, and scorned the likelihood that it could switch the allegiance of the working class from sport to politics. He persuaded the conference to adopt resolutions abolishing indirect taxation, and taxing unearned income "to extinction". Back in London, Shaw produced what Margaret Cole, in her Fabian history, terms a "grand philippic" against the minority Liberal administration that had taken power in 1892. To Your Tents, O Israel! excoriated the government for ignoring social issues and concentrating solely on Irish Home Rule, a matter Shaw declared of no relevance to socialism. In 1894 the Fabian Society received a substantial bequest from a sympathiser, Henry Hunt Hutchinson—Holroyd mentions £10,000. Webb, who chaired the board of trustees appointed to supervise the legacy, proposed to use most of it to found a school of economics and politics. Shaw demurred; he thought such a venture was contrary to the specified purpose of the legacy. He was eventually persuaded to support the proposal, and the London School of Economics and Political Science (LSE) opened in the summer of 1895. By the later 1890s Shaw's political activities lessened as he concentrated on making his name as a dramatist. In 1897 he was persuaded to fill an uncontested vacancy for a "vestryman" (parish councillor) in London's St Pancras district. At least initially, Shaw took to his municipal responsibilities seriously; when London government was reformed in 1899 and the St Pancras vestry became the Metropolitan Borough of St Pancras, he was elected to the newly formed borough council. In 1898, as a result of overwork, Shaw's health broke down. He was nursed by Charlotte Payne Townshend, a rich Anglo Irish woman whom he had met through the Webbs. The previous year she had proposed that she and Shaw should marry. He had declined, but when she insisted on nursing him in a house in the country, Shaw, concerned that this might cause scandal, agreed to their marriage. The ceremony took place on 1 June 1898, in the register office in Covent Garden. The bride and bridegroom were both aged forty one. In the view of the biographer and critic St John Ervine, "their life together was entirely felicitous". There were no children of the marriage, which it is generally believed was never consummated; whether this was wholly at Charlotte's wish, as Shaw liked to suggest, is less widely credited. In the early weeks of the marriage Shaw was much occupied writing his Marxist analysis of Wagner's Ring cycle, published as The Perfect Wagnerite late in 1898. In 1906 the Shaws found a country home in Ayot St Lawrence, Hertfordshire; they renamed the house "Shaw's Corner", and lived there for the rest of their lives. They retained a London flat in the Adelphi and later at Whitehall Court.

Сахнадағы табысы: 1900-1914

ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Шоу драматург ретінде беделді болды. 1904 жылы Дж. Е. Ведренн мен Харли Гранвилл Баркер Челсидегі Слоан скверіндегі Корольдік сот театрында заманауи драманы ұсыну үшін компания құрды. Келесі бес жылда олар Шоудың он төрт пьесасын сахналады. Біріншісі – «Джон Буллдың Басқа аралы», ирландиядағы ағылшын туралы комедия, жетекші саясаткерлерді қызықтырды және оны Эдуард VII көрді, ол қатты күлгеннен креслосын бұзды. Пьеса 1907 жылғы қарашада қалалық Корольдік театрда көрсетілсе де, тудыруы мүмкін жанжалдан қорқып, Дублиннің Абби театрына қойылмады. Шоу кейіннен пьесаны сұраған Уильям Батлер Йейтс «күткенінен де көп алды, себебі ол жаңа Ирландияны өз идеалдары бойынша құруға ұмтылған нео-гейл қозғалысының рухына қайшы келді, ал менің пьесам – нағыз ескі Ирландияның айқын бейнесі» деді. Дегенмен, Шоу мен Йейтс жақын достар болды; Йейтс пен Леди Грегори 1909 жылы Дж. М. Синг қайтыс болғаннан кейін Шоуды Абби театрының бос директорлық лауазымына көндіруге тырысты. Шоу Ирландия әдеби жаңаруының басқа да тұлғаларымен, соның ішінде Джордж Рассел мен Джеймс Джойстың жақын досы болды, ал «Джон Буллдың Басқа аралы» пьесасын оқығаннан кейін драматург болуға шабыттанған Сеан О’Кейсимен де жақын қарым-қатынаста болды. 1902 жылы аяқталған «Адам және Супермен» пьесасы 1905 жылы Корольдік сотта және сол жылы Роберт Лорейннің Нью-Йорк қойылымында сәтті болды. Ведренн мен Гранвилл Баркер ұсынған Шоудың басқа да туындыларының арасында қару-жарақ өндірушілері мен Құтқару армиясының әртүрлі моральдық принциптерін бейнелейтін «Майор Барбара» (1905), кәсіби этика туралы маңызды туынды – «Доктордың дилеммасы» (1906) және Шоудың Шекспирдің «Антоний мен Клеопатра» пьесасына қарсы жауабы – «Цезарь мен Клеопатра» (1906, Нью-Йорк, 1907, Лондон) бар. Қазір өркендеп, қалыптасқан Шоу Стэнли Вайнтрауб өмірбаянында «дискуссиялық драма» және «қатаң фарс» деп сипаттаған дәстүрден тыс театрлық формалармен тәжірибе жасады. Бұл пьесалардың қатарында «Некеге тұру» (1908 жылы премьерасы), «Бланко Поснетің ашылуы» (1909), «Жылылық» (1910) және «Фаннидің алғашқы пьесасы» (1911) болды. «Бланко Поснеті» діни себептермен Лорд Чемберлен (Англиядағы ресми театр цензурасы) тыйым салғандықтан, пьеса Дублинде қойылды; ол Абби театрын толық толтырды. Суфражистер туралы комедия «Фаннидің алғашқы пьесасы» Шоу пьесаларының арасында ең ұзақ сахналық өмірін өтті – 622 қойылым. «Андрокл мен Арыстан» (1912), «Бланко Поснеті»нен гөйі тілдік емес, нағыз және жалған діни көзқарастарды зерттейтін пьеса, 1913 жылғы қыркүйек және қазан айларында сегіз апта бойы сахнада болды. Одан кейін Шоудың ең сәтті пьесаларының бірі – «Пигмалион» (1912, Вена, одан кейін Берлин) жазылды. Шоу: «Менің пьесам қойылғанда, ағылшыл баспасөздің әдеті – бұл пьеса емес, көңілсіз, құдайға қарсы, танымал емес және қаржылық жағынан сәтсіз екенін әлемге жариялау. Сондықтан Вена мен Берлин менеджерлері менің пьесаларымды алдымен олар қоюын талап етті» деді. Британдық қойылым 1914 жылғы сәуірде ашылды, оның басты рөлдерін сэр Герберт Три мен миссис Патрик Кэмпбелл орындады, тиісінше, фонетика профессоры және кокни гүл сатушысы. Шоу мен Кэмпбелл арасында бұрын романтикалық қарым-қатынас болған, бұл Шарлотта Шоуды қатты алаңдатқан, бірақ Лондон премьерасына дейін бұл қарым-қатынас аяқталды. Пьеса шілде айына дейін толық залмен өтті, содан кейін Три демалысқа кетті, ал қойылым жабылды. Оның серіктесі кейін АҚШ-та пьесамен гастрольдік сапарға шықты.

During the first decade of the twentieth century, Shaw secured a firm reputation as a playwright. In 1904 J. E. Vedrenne and Harley Granville Barker established a company at the Royal Court Theatre in Sloane Square, Chelsea to present modern drama. Over the next five years they staged fourteen of Shaw's plays. The first, John Bull's Other Island, a comedy about an Englishman in Ireland, attracted leading politicians and was seen by Edward VII, who laughed so much that he broke his chair. The play was withheld from Dublin's Abbey Theatre, for fear of the affront it might provoke, although it was shown at the city's Royal Theatre in November 1907. Shaw later wrote that William Butler Yeats, who had requested the play, "got rather more than he bargained for It was uncongenial to the whole spirit of the neo Gaelic movement, which is bent on creating a new Ireland after its own ideal, whereas my play is a very uncompromising presentment of the real old Ireland." Nonetheless, Shaw and Yeats were close friends; Yeats and Lady Gregory tried unsuccessfully to persuade Shaw to take up the vacant co directorship of the Abbey Theatre after J. M. Synge's death in 1909. Shaw admired other figures in the Irish Literary Revival, including George Russell and James Joyce, and was a close friend of Seán O'Casey, who was inspired to become a playwright after reading John Bull's Other Island. Man and Superman, completed in 1902, was a success both at the Royal Court in 1905 and in Robert Loraine's New York production in the same year. Among the other Shaw works presented by Vedrenne and Granville Barker were Major Barbara (1905), depicting the contrasting morality of arms manufacturers and the Salvation Army; The Doctor's Dilemma (1906), a mostly serious piece about professional ethics; and Caesar and Cleopatra, Shaw's counterblast to Shakespeare's Antony and Cleopatra, seen in New York in 1906 and in London the following year. Now prosperous and established, Shaw experimented with unorthodox theatrical forms described by his biographer Stanley Weintraub as "discussion drama" and "serious farce". These plays included Getting Married (premiered 1908), The Shewing Up of Blanco Posnet (1909), Misalliance (1910), and Fanny's First Play (1911). Blanco Posnet was banned on religious grounds by the Lord Chamberlain (the official theatre censor in England), and was produced instead in Dublin; it filled the Abbey Theatre to capacity. Fanny's First Play, a comedy about suffragettes, had the longest initial run of any Shaw play—622 performances. Androcles and the Lion (1912), a less heretical study of true and false religious attitudes than Blanco Posnet, ran for eight weeks in September and October 1913. It was followed by one of Shaw's most successful plays, Pygmalion, written in 1912 and staged in Vienna the following year, and in Berlin shortly afterwards. Shaw commented, "It is the custom of the English press when a play of mine is produced, to inform the world that it is not a play—that it is dull, blasphemous, unpopular, and financially unsuccessful. Hence arose an urgent demand on the part of the managers of Vienna and Berlin that I should have my plays performed by them first." The British production opened in April 1914, starring Sir Herbert Tree and Mrs Patrick Campbell as, respectively, a professor of phonetics and a cockney flower girl. There had earlier been a romantic liaison between Shaw and Campbell that caused Charlotte Shaw considerable concern, but by the time of the London premiere it had ended. The play attracted capacity audiences until July, when Tree insisted on going on holiday, and the production closed. His co star then toured with the piece in the US.

Фабиан жылдары: 19001913

1899 жылы Бур соғысы басталғанда Шоу Фабиандықтардың, оны үй билігі сияқты, «социалистік емес» мәселе деп санайтын, бейтарап позицияны қабылдауын тіледі. Басқалары, оның ішінде болашақ Лейборист премьер-министрі Рамсей Макдональд, нақты қарсылық танытуды қалап, Шоудың соңынан ергенде қоғамнан кетіп қалды. Фабиандықтардың соғыс манифесі «Фабиандық және Империя» (1900) Шоудың «Әлемдік Федерация құрылғанша, оны алмастыру үшін ең жауапты Императорлық федерацияларды қабылдауымыз керек» деген мәлімдемесін жариялады. Жаңа ғасырдың басында Шоу Фабиандықтардың ұлттық саясатқа тигізетін әсерінің шектеулілігіне көңілі толады. Сондықтан, Фабиандық делегат ретінде тағайындалғанмен, ол 1900 жылдың ақпанында Фаррингдон көшесіндегі Ескерткіш залында өткен Лондон конференциясына қатыспады, ол Еңбек өкілдігі комитетін – қазіргі Лейборист партиясының алдағысын құрды. 1903 жылы, ол округтік кеңесші ретіндегі қызмет мерзімі аяқталғанда, бұрынғы ынтасын жоғалтып, былай деп жазды: «Алты жыл округтік кеңесші болып жұмыс істегеннен кейін округтік кеңестерді тарату керек деп сенемін». Дегенмен, 1904 жылы ол Лондон округтік кеңесінің сайлауына қатысты. Холройд сипаттаған эксцентриктік науқаннан кейін, «оны ішке кіргізбеуге толыққанды сенімді болған», ол сәтті жеңіліске ұшырады. Бұл Шоудың сайлау саясатына соңғы қадамы болды. Ұлттық деңгейде 1906 жылғы жалпы сайлауда үлкен Либералдық көпшілік және 29 Лейборист мүшесі сайланды. Шоу бұл нәтижеге күмәнмен қарады; ол жаңа премьер-министр сэр Генри Кэмпбелл Баннерманды төмен бағалады және Лейборист мүшелерін маңызсыз деп санады: «Мен осындай органмен байланысым үшін Әлемге кешірім сұраймын». 1906 жылғы сайлаудан кейінгі жылдары Шоу Фабиандықтарға жаңа басшылық қажет деп ойлады және оны 1903 жылдың ақпанында қоғамға қосылған әріптес жазушысы Х.Г. Уэллс түрінде көріп отырды. Уэллстің реформалық идеялары, әсіресе Тәуелсіз Еңбек партиясымен жақын ынтымақтастық туралы ұсыныстары, оны Шоу басқаратын қоғамның «Ескі қауымымен» келіспеушілікке түсірді. Коулдың айтуынша, Уэллс «Шоудың үйренген және тәжірибелі шеберлігіне қарсы [өз идеяларын] қоғамдық жиналыстарда жеткізуге аз мүмкіндік алды». Шоудың пікірінше, «Ескі қауым мырза Уэллсті жойған жоқ, ол өзін-өзі жойды». Уэллс 1908 жылдың қыркүйегінде қоғамнан кетіп қалды; Шоу мүше болып қалды, бірақ 1911 жылдың сәуірінде басқарушылық қызметтен кетіп қалды. Кейінірек ол «Ескі қауым» бірнеше жыл бұрын Уэллске жол беруі керек пе екенін ойлады: «Құдай ғана қоғамның бұлай істегені дұрыс па, жоқ па біледі». Шоу белсенділігі азайғанмен, өзінің қартайғанын кінәлады. 1912 жылы Шоу Веббстердің жаңа баспа кәсібіне бесінші үлесі үшін 1000 фунт стерлинг инвестициялады, ол 1913 жылдың сәуірінде жарық көрген «The New Statesman» деп аталатын социалистік апталық журнал болды. Ол негізін қалаушы директор, жарнамашы және кейіннен, көбінесе анонимді түрде, үлескер болды. Ол көп ұзамай журналдың редакторы Клиффорд Шарппен келіспей қалды, ол 1916 жылға қарай оның үлесін қабылдамады – Шоудың айтуынша, «мен жазған нәрсені басып шығарудан бас тартатын әлемдегі жалғыз газет».

In 1899, when the Boer War began, Shaw wished the Fabians to take a neutral stance on what he deemed, like Home Rule, to be a "non Socialist" issue. Others, including the future Labour prime minister Ramsay MacDonald, wanted unequivocal opposition, and resigned from the society when it followed Shaw. In the Fabians' war manifesto, Fabianism and the Empire (1900), Shaw declared that "until the Federation of the World becomes an accomplished fact we must accept the most responsible Imperial federations available as a substitute for it". As the new century began, Shaw became increasingly disillusioned by the limited impact of the Fabians on national politics. Thus, although a nominated Fabian delegate, he did not attend the London conference at the Memorial Hall, Farringdon Street in February 1900, that created the Labour Representation Committee—precursor of the modern Labour Party. By 1903, when his term as borough councillor expired, he had lost his earlier enthusiasm, writing: "After six years of Borough Councilling I am convinced that the borough councils should be abolished". Nevertheless, in 1904 he stood in the London County Council elections. After an eccentric campaign, which Holroyd characterises as "[making] absolutely certain of not getting in", he was duly defeated. It was Shaw's final foray into electoral politics. Nationally, the 1906 general election produced a huge Liberal majority and an intake of 29 Labour members. Shaw viewed this outcome with scepticism; he had a low opinion of the new prime minister, Sir Henry Campbell Bannerman, and saw the Labour members as inconsequential: "I apologise to the Universe for my connection with such a body". In the years after the 1906 election, Shaw felt that the Fabians needed fresh leadership, and saw this in the form of his fellow writer H. G. Wells, who had joined the society in February 1903. Wells's ideas for reform—particularly his proposals for closer cooperation with the Independent Labour Party—placed him at odds with the society's "Old Gang", led by Shaw. According to Cole, Wells "had minimal capacity for putting [his ideas] across in public meetings against Shaw's trained and practised virtuosity". In Shaw's view, "the Old Gang did not extinguish Mr Wells, he annihilated himself". Wells resigned from the society in September 1908; Shaw remained a member, but left the executive in April 1911. He later wondered whether the Old Gang should have given way to Wells some years earlier: "God only knows whether the Society had not better have done it". Although less active—he blamed his advancing years—Shaw remained a Fabian. In 1912 Shaw invested £1,000 for a one fifth share in the Webbs' new publishing venture, a socialist weekly magazine called The New Statesman, which appeared in April 1913. He became a founding director, publicist, and in due course a contributor, mostly anonymously. He was soon at odds with the magazine's editor, Clifford Sharp, who by 1916 was rejecting his contributions—"the only paper in the world that refuses to print anything by me", according to Shaw.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Шоу «Соғыс туралы ортақ түсінік» деген трактатын жазды, онда соғысқа қатысқан елдердің барлығы да кінәлі екендігі айтылды. Мұндай пікір қызу патриотизм атмосферасында жараспады және Шоудың көптеген достарын ренжітті; Эрвин «ол кез келген қоғамдық шараға келсе, көптеген қатысушылар дереу кетіп қалатын» деп жазды. Оның даулы беделіне қарамастан, Шоудың үгіт-насихат шеберлігі британдық билік тарапынан мойындалды және 1917 жылдың басында оны фельдмаршал Хейг Батыс майдан шайқас алаңдарына сапарға шақырды. Шоудың 10 000 сөзден тұратын баяндамасы, солдат өмірінің адамдық жақтарын баса көрсетті, жақсы қабылданып, ол енді жалғыз дауыс емес еді. 1917 жылдың сәуір айында ол Американың соғысқа қосылуын қолдап, ұлттық келісімге қосылды: «жункеризмге қарсы ортақ іске бірінші сыныпты моральдық үлес». Соғыс жылдары Шоудың үш қысқа пьесасы тұңғыш рет сахнаға қойылды. 1915 жылы жазылған «Перусалиемнің инкасы» жауды ғана емес, сонымен қатар британдық әскери басшылығын пароди жасағаны үшін цензурамен проблемаларға тап болды; ол 1916 жылы Бирмингем репертуарлық театрында қойылды. Ирландтық рекруттарға үкіметтің қатысын сатиралық бейнелеген «О'Флаэрти В. С.» пьесасы Ұлыбританияда тыйым салынды және 1917 жылы Бельгиядағы Корольдік әуе күштерінің базасында көрсетілді. «Август өз үлесін қосады» - бұл көңілді комедия, оған лицензия берілді; ол 1917 жылдың қаңтарында Корольдік сарайда ашылды.

Ирландия

Шоу ұзақ уақыт бойы Британ империясы шегінде Ирландияның өзін-өзі басқару принципін қолдады (ол оның Британ достастығына айналуы керек деп ойлады). 1916 жылғы сәуірде ол «The New York Times» газетінде радикалды ирланд ұлтшылдығы туралы өткір пікір білдірді: «Осы отандастарым ештеңе үйренбейді де, ештеңе ұмытпайды, Бурбондарды да шаңға тоғытады». Толық тәуелсіздік, оның пікірінше, мүмкін емес еді, ал үлкен күшпен (әсіресе Англиямен) одақтасу қажет. Сол айда Дублинде болған Пасха көтерілісі оны дағдарысқа түсірді. Британ әскерлері оны басып жаншудан кейін, ол көтерілісшілердің басшыларын жазалап өлімге кесуге наразылық білдірді, бірақ англо-ирландтық одақтың бір түріне сенуін жалғастырды. «Ирландия мәселесін қалай шешуге болады» (1917) атты еңбегінде ол ұлттық және империялық парламенттермен федеративтік құрылымды көздеді. Холройд сол кезде сепаратистік «Синн Фэйн» партиясының күшейіп, Шоудың және басқа да орташа жол ұстанғандардың ұсыныстары ұмытылып қалғанын жазды. Соғыстан кейінгі кезеңде Шоу британ үкіметінің Ирландияға қатысты күш көрсету саясатына көңілі толып, Хилэр Беллок пен Г.К. Честертон сияқты әріптестерімен бірге осы әрекеттерді жазалауға шықты. 1921 жылғы желтоқсандағы англо-ирланд келісімі Ирландияның солтүстік және оңтүстік бөліктерге бөлінуіне әкелді, бұл Шоуды қынжырлы қылды. 1922 жылы оңтүстікте келісімді жақтаған және оған қарсы болған топтар арасында азамат соғысы басталды, ал біріншілері Ирландия еркін мемлекетін құрды. Шоу тамыз айында Дублинге сапар шегіп, сол кездегі еркін мемлекеттің уақытша үкіметінің басшысы Майкл Коллинзбен кездесті. Шоу Коллинзден қатты әсер алды және үш күннен кейін Ирландия көшбасшысы келісімге қарсы күштердің шабуылына ұшырап қаза тапқанда қайғырды. Коллинстің қарындасына жазған хатында Шоу: «Мен Майклмен өткен сенбіде алғаш рет және соңғы рет кездестім, оған қуаныштымын. Оның естелігін қадірлеймін және оның батырлық өліміне қайғырып, оған адал емеспін» деп жазды. Шоу өмір бойы британ азаматы болып қалды, бірақ 1934 жылы британ-ирландтық қос азаматтығын алды.

Shaw had long supported the principle of Irish Home Rule within the British Empire (which he thought should become the British Commonwealth). In April 1916 he wrote scathingly in The New York Times about militant Irish nationalism: "In point of learning nothing and forgetting nothing these fellow patriots of mine leave the Bourbons nowhere." Total independence, he asserted, was impractical; alliance with a bigger power (preferably England) was essential. The Dublin Easter Rising later that month took him by surprise. After its suppression by British forces, he expressed horror at the summary execution of the rebel leaders, but continued to believe in some form of Anglo Irish union. In How to Settle the Irish Question (1917), he envisaged a federal arrangement, with national and imperial parliaments. Holroyd records that by this time the separatist party Sinn Féin was in the ascendency, and Shaw's and other moderate schemes were forgotten. In the postwar period, Shaw despaired of the British government's coercive policies towards Ireland, and joined his fellow writers Hilaire Belloc and G. K. Chesterton in publicly condemning these actions. The Anglo Irish Treaty of December 1921 led to the partition of Ireland between north and south, a provision that dismayed Shaw. In 1922 civil war broke out in the south between its pro treaty and anti treaty factions, the former of whom had established the Irish Free State. Shaw visited Dublin in August, and met Michael Collins, then head of the Free State's Provisional Government. Shaw was much impressed by Collins, and was saddened when, three days later, the Irish leader was ambushed and killed by anti treaty forces. In a letter to Collins's sister, Shaw wrote: "I met Michael for the first and last time on Saturday last, and am very glad I did. I rejoice in his memory, and will not be so disloyal to it as to snivel over his valiant death". Shaw remained a British subject all his life, but took dual British Irish nationality in 1934.