Кіріспе

Уилсон Барретт (Уильям Генри Барретт; 18 ақпан 1846 – 22 шілде 1904) – ағылшын менеджері, актер және драматург. Барретт өзінің труппасымен мелодрама жанрындағы табысының арқасында ағылшын театрларын ең көп көрермен жинаған адам ретінде танылады, мысалы, Лондонның «Принцесс» театрындағы «Күміс король» (1882) қойылымы осыған дәлел. «The Sign of the Cross» (1895) тарихи трагедиясы – Барретттің Англияда да, Америка Құрама Штаттарында да ең сәтті пьесасы болды.

1880 жылдар

Барретт Эссекс округындағы шаруа отбасында дүниеге келген. Ол әдемі сырт келбетімен (бойы аласа болса да) және қуатты дауысымен есте қалатын актер болды. 1864 жылы Галифакстағы сахнада алғаш рет өнер көрсетіп, содан кейін провинцияларда жеке және әйелі Кэролайн Хитпен бірге «Шығыс Линн» пьесасында ойнады. Олар 1866 жылы үйленді, екі ұл – Франк және Альфред, үш қыз – Эллен, Кэтрин және Доротея (Долли) дүниеге келді. Барретт актерлік жетістіктерін продюсерлік мансабын бастау үшін пайдаланды. Гранд Театр Лидсте және басқа жерлердегі басқару тәжірибесінен кейін, 1879 жылы ол Олд Корт театрының басқаруын өз қолына алды. Келесі жылы Мария Стюарт (Шиллер) пьесасының адаптациясында Мадам Хелена Моджесканы Лондонға таныстырды, сондай-ақ «Адриенн Лекувр», «Камелия гүлді ханым» және басқа да пьесаларды қойды. 1881 жылы Уилсон Барретт жаңадан жөнделген Принцесса театрын иеленді, онда оның мелодрамалық қойылымдары үлкен сәттілікке ие болды (бұрынғыдан аздап кем болса да), бұл театр үшін рекордтық деңгейдегі көрермен жиылымына жеткізді. Онда Барретт «Лондонның жарықтары» және «Күміс король» пьесаларын көрсетті. «Күміс король» 1882 жылдың 16 қарашасында Бареттің Вилфред Денвер рөліндегі дебютімен ашылды. Ол бұл рөлді үш жүз түн бойы үзіліссіз ойнады және В.Г. Уиллстің «Клаудиан» пьесасында да сәттіліктерін қайталады. 1885 жылы ол Генри Артур Джонспен бірлесіп «Худман Блайнд» пьесасын, ал 1886 жылы Клемент Скоттпен бірге «Сестра Мэри» пьесасын қойды. 1886 жылы Барретт Принцесса театрын тастап, осы жылы Америкаға сапар шекті, кейіннен бірнеше рет қайталады. 1884 жылы Барретт «Гамлет» рөлінде ойнады, бірақ дереу мелодрамаға оралды. «Ромео мен Джульетта» пьесасындағы Меркуциодан басқа Шекспирдің басқа ешқандай рөлінде үлкен жетістікке жете алмады. Барретт Лондонда кейде маусымдар өткізгенімен, негізінен провинцияларда өнер көрсетті, оның труппасы онжылдықтың ең табысты труппаларының бірі болды және Гранд Театр Лидстен жылына 2000 фунт стерлинг көлемінде табыс тапты. Оның ағасы мен сіңілі баласы труппа құрамына кірді, ал немересі де кейіннен оларға қосылды. Барретт «The Romany Rye» қойылымының продюсері болды, оның премьерасы кезінде Эксетер Корольдік театрында өрт шықты, бұл Ұлыбритания тарихындағы ең қасіретті театр оқиғасы болды, нәтижесінде 186 адам қаза тапты. Джейкоб Адлердің айтуынша, Уилсон Барретт 1880-жылдардың Лондон сахнасындағы ең танымал актер болды.

1890-шы жылдар: Крест белгісі

1890 жылдары Лондон сахнасы жаңа ықпалдарға түсіп, Уилсон Барреттің мелодрамадағы танымалдылығы төмендеп, оны қаржылық қиындықтарға алып келді. 1894 жылдан бастап ол Америка Құрама Штаттарында, оның ішінде Бродвейдегі Американ және Никербокер театрларында гастрольдік сапарлар жасады. 1895 жылы ол әлі де Америкада болды, ал 1895 жылдың 26 тамызында Ұлыбританияда, Лидстегі Гранд Театрында, 1896 жылдың 4 қаңтарында Лондондағы Лирик Театрында және 1897 жылдың 8 мамырында Австралияда, Сиднейдегі «Ер патшайым» театрында Маркус Супербус рөлін ойнап, қайта табысқа қол жеткізді. Бұл қойылымда Баррет Нерон жылдарының ескі римдік ақсүйекі Маркус Супербустың рөлін сомдады, ол жас әйел Мерсияға (алғашқыда Мод Джефрис ойнаған) ғашық болып, оның үшін христиан дініне өтеді, екеуі де аренада арыстанға жем болады. Сюжеті белгілі бір жағынан заманауи «Quo Vadis» романына өте ұқсас, және бұл оның ресми бейімделуі болуы мүмкін, бірақ Баррет мұны ешқашан мойындаған жоқ. Театр көрермендермен толы болды, олардың көп бөлігі әдеттегі театр отауларынан тыс адамдар еді, оларды ынталы жергілікті дін қызметкерлері бағыттап әкелді.

Өлім

Уилсон Барретт 1904 жылғы 22 шілдеде Лондондағы қарттар үйінде қайтыс болды. «Айқыш белгісінің» жетістігінің арқасында, ол салыстырмалы сәтсіздік кезеңдерінен кейін де, әсіресе Олд Корт Театрын басқарған соңғы жылдарында, 57 000 фунт стерлинг қалдырды. Оның немересі, сондай-ақ Уилсон Барретт аталған, 1939 жылы өзінің репертуарлық труппасын құруға дейін Брэндон Томас компаниясында актер-режиссер болып жұмыс істеді. Оның труппасы, «Уилсон Барретт труппасы» Эдинбургтегі Лицей театрында, Глазгодағы Альгамбра театрында және Абердинде біраз уақыт бойы орналасты. Олар сондай-ақ теледидарда, Эдинбург халықаралық фестивалінде және шақыру бойынша Оңтүстік Африкада өнер көрсетті. 1954 жылы труппа таратылды.

Кейінгі бейімделулері

1932 жылы Сесил Б. Демилл "Хрест белгісі" фильмін өндіріп, режиссерлік етті. Фильмде Фредерик Марч центурион Маркус Супербус рөлінде, Клодетт Колберт Поппея рөлінде, Чарльз Лаутон Нерон рөлінде, ал Элисса Ланди Маркус ғашық болатын христиан әйел Мерсия рөлінде ойнады.