Карл Рудольф Вернер Бест: Нацисттік қылмыскердің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс заңгері және СС Obergruppenführer Карл Рудольф Вернер Бест (10 шілде 1903 – 23 маусым 1989) – неміс заңгері, полиция бастығы, СС Obergruppenführer, нацистік партияның жетекшісі және теоретик, Дармштадт қаласынан шыққан. Ол нацистік Германияның құпия полициясы – Гестапоның 1-бөлімінің алғашқы бастығы болды және Германиядағы барлық еврейлердің тізімін жасауды бастады. СС Obergruppenführer Рейнхард Гейдрихтің орынбасары ретінде ол Екінші дүниежүзілік соғыста нацистер басып алған аймақтарда жаппай қырғынды жүзеге асырған SS Einsatzgruppen жарымәскери отрядарын ұйымдастырды. Бест Францияда (1940–1942) неміс әскери оккупациялық басқаруында қызмет етті, содан кейін оккупацияланған Данияның (1942–1945) азаматтық әкімшісі болды. Данияда соғыс қылмыстары үшін сотталған ол 1951 жылы түрмеден босатылды. Босатылғаннан кейін Бест нацистік соғыс қылмыскерлеріне кешірім беруді және қылмыстық істердің мерзімін шектеуді жоюға қарсы күресті. 1972 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Батыс Германиядағы одан әрі қудалаудан құтылып, 1989 жылы 85 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Вернер Бест 1903 жылғы 10 шілдеде Гессендегі Дармштадт қаласында дүниеге келді, бірақ оның ата-анасы ол тоғыз жасқа толғанда Дортмундқа көшіп, содан кейін Майнцке қоныстанды, онда ол білімін аяқтады. Оның әкесі – Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Францияда қаза тапқан пошта бастығы. Жастық шағында Бест Германия Ұлттық жастар лигасының құрылысын қадағалады және Майнц қаласының Ұлттық халық партиясына қосылды. 1921-1925 жылдары ол Франкфурт, Фрайбург, Гиссен және Гейдельберг университеттерінде заңды оқыды, ал 1927 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Рурының француз оккупациясына қарсы саяси қарсылығына қатысқандығы үшін Бест тұтқындалып, қысқа мерзімге түрмеге қамалды. 1930 жылы ол нацистік партияға (НСДАП) қосылды, ал 1931 жылы – нацистер билікке келгенге дейін – ол СС қатарына кірді. 1931 жылы ол жазған нацистік төңкеріс жоспарлары болған Боксхайм құжаттарының табылуынан кейін Германияның Гессен федералды штатындағы сот қызметінен босатылды.

Нацистік мемлекет және Екінші дүниежүзілік соғыс

Сауатты заңгер ретінде Гейдрих пен Гиммлер 1930 жылдары Бестке нацистік заңды тұжырымдауға және ақтауға қатысты дағдылары үшін сенім артты, бұл СС полиция аппаратын неміс қоғамына қатысты шектеусіз билікпен қамтамасыз етуге көмектесті. Бест неміс заң академиясының мүшесі және оның полиция заңдары жөніндегі комитетінің төрағасы болды. Нацистердің ұлттық нәсілдік ісіне арналып, оның террорлық аппараты үшін идеалды әкімшісін бейнелейтін тарихшы Франк Трентман "Бест – технократтық нацист, суық және функционалды тұлға" деп жазды. Бест тез арада СС бригада фюрері дәрежесіне көтеріліп, Гестапоның 1-бөлімінің бастығы болды, ол ұйымды ұйымдастыру, әкімшілік және құқықтық істерді басқаратын. Ол Рейнхард Гейдрихтің орынбасары болды. Екі адам да Гестапоның "герман халқының атынан" "этникалық және саяси тазалау" арқылы жұмыс істейтінін көрді. 1934 жылы Эрнст Рёмнің күшті нацистік жарымәскери ұйымға, Штурмбаттюльге (SA) саяси ықпалының артуы Гитлер үшін қауіп ретінде көрінді, ол оны тәуелсіз саяси күш ретінде жоюды бұйырды. 1934 жылдың 30 маусымында СС және Гестапо Гитлердің жоспарын жүзеге асырып, екі күн бойы жалғасқан жаппай тұтқындауларды жүзеге асырды. Гейдрих операцияны Берлинде ұйымдастырып отырғанда, Бест Мюнхенге Германияның оңтүстік бөлігіндегі "қамауға алулар толқынын қадағалауға" жіберілді. Бұл тазалау "Ұзақ пышақтар түні" деп аталды. Бұл шабуылда 200-ге жуық адам, оның ішінде Рём де қаза тапты. Канадалық тарихшы Роберт Геллатели Гестапоның көпшілігі нацистер емес екенін жазса да, олар нацистік режимге қарсы емес еді және қандай тапсырма берілгенде де дайындықпен қызмет етті. Уақыт өте келе, Гестапоға мүше болу идеологиялық индоктринацияны қамтиды, әсіресе Бест 1936 жылы сәуірде оқытудың жетекші рөлін атқарғаннан кейін. Бест биологиялық метафораларды қолдана отырып, гестапо мүшелерін "патогендер" мен "ауруларға" қарсы күресте өздерін ұлттық органның "дәрігерлері" ретінде қарауға шақыратын ілімді баса көрсетті; айтылған аурулар арасында "коммунистер, масондар және шіркеулер" болды, ал олардың бәрінен жоғары және артында яһудилер тұрды. Гейдрих осыған ұқсас ойлады және нацистік органның кез келген бүлінуін немесе жойылуын болдырмау үшін Гестапоның қорғаныс және шабуыл шараларын қолдады. 1939 жылы 27 қыркүйекте СД және СиПо (Гестапо мен Криподан құралған) Хайдрихтің бақылауына берілген жаңа Рейх қауіпсіздік бас басқармасына (РСХА) біріктірілді. Бест РСХА-ның I бөлімшесінің (Административтік және құқықтық) басшысы болды. Бұл бөлім СС және қауіпсіздік полициясының құқықтық және кадрлық мәселелерін қарастырды. Гейдрих пен Генрих Гиммлер мемлекет жауларына, әсіресе яһудилерге қарсы іс-әрекеттерді әзірлеу және заңды түрде ақтау үшін Бестке арқа сүйеді. 1939 жылы Бест Гейдрихтің Stiftung Nordhav қорының директорларының бірі болды және Einsatzgruppen жұмыс тобының және олардың кіші топтарының (Einsatzkommandos) басшыларын әскери тәжірибеге ие білімді адамдар арасынан таңдауды басқарады; олардың көпшілігі Фрейкорптардың бұрынғы мүшелері. Вернер Бест РСХА-ның ішіндегі билік күресінен жеңіліп, 1940 жылы Берлиннен кетуі керек болды. Соғыс әкімшілігінің бастығы (Kriegsverwaltungschef) әскери дәрежесімен Бест сол кездегі (Militärbefehlshaber in Frankreich немесе MBF) "Франциядағы әскери қолбасшы", генерал Отто фон Стилпнагельдің басқарған Францияда әкімшілік штабтың (Verwaltungsstab, Dr Schmid) "Әкімшілік" бөлімінің (Abteilung Verwaltung) басшысы болып тағайындалды. Бест бұл лауазымда 1942 жылға дейін қызмет етті. Францияда RSHA елшісі ретінде Бесттің бірлігі Батыс Еуропаны нәсілдік қағидаларға негізделген толық қайта ұйымдастырудың радикалды жоспарларын жасады; ол Нидерланды, Фландрия және Луара өзенінің солтүстігіндегі француз аумағын Рейхке біріктіруге, Валония мен Бретаньді неміс протектораттарына айналдыруға, Солтүстік Ирландияны Ирландия еркін мемлекетімен біріктіруге, орталықтандырылған британдық федерацияны құруға және Испанияны Галисия, Баск елі мен Каталонияның тәуелсіз субъектілеріне бөлуге тырысты. 1942 жылдың қарашасындағы Телеграммдық дағдарыстан кейін Бест үшінші рейхтің өкілетті өкілі (Reichsbevollmächtigter) болып тағайындалды, бұл оған сол жердегі азаматтық істерді бақылауға мүмкіндік берді. Бұл арада король Кристиан X, нацистік Германияның басқыншылығындағы көптеген мемлекет басшыларынан айырмашылығы, Дания парламентімен, кабинетімен (ұлттық бірліктің коалициясы) және соттармен бірге билікте қалды. Нацистер Данияның еврейлерін депортациялауға тырысқанда, кабинет және Кристиан X қарсылық көрсетті. Бест Даниядағы лауазымын соғыс аяқталғанға дейін, 1945 жылдың мамырына дейін сақтап тұрды, тіпті неміс әскери қолбасшысы Герман фон Ханнекен – Гитлер Данияны темір қауырсынмен басқаруға ынталандырғаннан кейін – 1943 жылдың 29 тамызында оның әкімшілігіне тікелей бақылауды алғаннан кейін де.

As a trained lawyer, Heydrich and Himmler counted on Best throughout the 1930s for his skills in conceptualizing and justifying Nazi law, which helped provide the SS police apparatus with its nearly unrestricted power over German society. Best became a member of the Academy for German Law and the chairman of its Committee on Police Law. Dedicated to the national racial cause of the Nazis and typifying the ideal administrator for its terror apparatus, Historian Frank Trentmann wrote that "Best personified the technocratic Nazi, cold and functional". Best quickly rose to the rank of SS Brigadeführer and became chief of Department 1 of the Gestapo, which was in charge of organization, administration, and legal affairs. He was a deputy to Reinhard Heydrich. Both men saw the Gestapo as actually working on "behalf of the German people" through both "ethnic and political purification". By 1934, Ernst Röhm's increasing political influence over the powerful Nazi paramilitary organisation, the Sturmabteilung (SA), was seen as a threat by Hitler, who ordered its elimination as an independent political force. On 30 June 1934, the SS and Gestapo implemented Hitler's plan and carried out mass arrests that continued for two days. While Heydrich coordinated the operation from Berlin, Best was sent to Munich to "oversee a wave of arrests" in the southern part of Germany. The purge became known as the Night of the Long Knives. Up to 200 people, including Röhm, were killed in the action. Even though Canadian historian Robert Gellately wrote that most Gestapo men were not Nazis, at the same time, they were not opposed to the Nazi regime and willingly served in whatever task they were called upon to perform. Over time, membership in the Gestapo included ideological indoctrination, particularly once Best assumed a leading role for training in April 1936. Employing biological metaphors, Best emphasized a doctrine that encouraged members of the Gestapo to view themselves as 'doctors' to the national body in the struggle against "pathogens" and "diseases"; among the implied sicknesses were "communists, Freemasons, and the churches—and above and behind all these stood the Jews." Heydrich thought along similar lines and advocated both defensive and offensive measures on the part of the Gestapo, so as to prevent any subversion or destruction of the Nazi body. On 27 September 1939, the SD and SiPo (made up of the Gestapo and the Kripo) were folded into the new Reich Security Main Office (Reichssicherheitshauptamt; RSHA), which was placed under Heydrich's control. Best was made head of Amt I (Department I) of the RSHA: Administration and Legal. That department dealt with the legal and personnel issues/matters of the SS and security police. Heydrich and Heinrich Himmler relied on Best to develop and legally justify the activities against enemies of the state, especially those aimed at Jews. In 1939 Best became one of the directors of Heydrich's foundation, the Stiftung Nordhav, and was placed in command of choosing leaders for the Einsatzgruppen task forces and their subgroups (the Einsatzkommandos) from among educated people with military experience; many of them former members of the Freikorps. Werner Best lost a power struggle within the RSHA, and had to leave Berlin in 1940. With the military grade of War Administration Chief (Kriegsverwaltungschef), Best was appointed chief of the Section "Administration" (Abteilung Verwaltung) of the Administration Staff (Verwaltungsstab, Dr Schmid) under then (Militärbefehlshaber in Frankreich or MBF) "Military Commander in France", General Otto von Stülpnagel in occupied France. Best held this position until 1942. In his efforts as the RSHA emissary in France, Best's unit drew up radical plans for a total reorganization of Western Europe based on racial principles; he sought to unite Netherlands, Flanders and French territory north of the river Loire into the Reich, turn Wallonia and Brittany into German protectorates, merge Northern Ireland with the Irish Free State, create a decentralized British federation and break Spain into independent entities of Galicia, Basque Country and Catalonia. After the November 1942 Telegram Crisis, Best was appointed the Third Reich's Plenipotentiary (Reichsbevollmächtigter) in occupied Denmark, which gave him supervisory control of civilian affairs there. Meanwhile, King Christian X, unlike most heads of state under Nazi German occupation, remained in power, along with the Danish Parliament, cabinet (a coalition of national unity) and courts. When the Nazis attempted to deport Denmark's Jews, the cabinet and Christian X objected. Best kept his position in Denmark until the end of the war in May 1945, even after the German military commander, Hermann von Hanneken—who had been encouraged by Hitler to rule Denmark with an iron hand—had assumed direct control over its administration on 29 August 1943.

Тұрақты хатшылардың басқаруы

Дания үкіметі 1940 жылғы 9 сәуірде неміс билігімен ынтымақтастыққа келісу туралы шешім қабылдады. Осыған байланысты Дания полициясы неміс оккупациялық күштерімен ынтымақтастық жасады. Бұл келісім Дания үкіметі 1943 жылғы 29 тамызда отставкаға кеткеннен кейін де күшінде болды. 1944 жылғы 12 мамырда Бест Дания полициясының 57 кәсіпорынды қорғауға жауапкершілікті қабылдауын талап етті, себебі немістер бұл кәсіпорындар Данияның күшейіп келе жатқан қарсылық қозғалысының саботаждау қаупіне ұшырауы мүмкін деп санайтын. Егер Данияның азаматтық әкімшілігі осы талапты орындамаса, Дания полициясының күші 3000 адамға дейін қысқартылатын еді. Дания үкіметі болмаған кезде, Данияның азаматтық әкімшілігінің де-факто басшысы болған Нильс Свеннингсен бұл талапты қабылдауға дайын болды, бірақ Дания полициясының ұйымдары оған қарсы шықты. Германияның өтініші қабылданбағаннан кейін, 1943 жылғы 29 тамызда Данияда төтенше жағдай жарияланды. 1944 жылғы 19 қыркүйекте неміс әскері Дания полициясының қызметкерлерін тұтқындауды бастады; 10 000 полиция қызметкерінің 1984-і тұтқындалып, неміс концентрациялық лагерьлеріне және тұтқын лагерьлеріне, көбінесе Бухенвальдқа жер аударылды. Дания азаматтарының неміс концлагерлеріне депортациялануын болдырмау үшін, 1944 жылғы қаңтарда Сыртқы істер министрлігінің тұрақты хатшысы Нильс Свеннингсен Дания аумағында интернациялық лагерь құруды ұсынды. Бест бұл ұсынысты қабылдады, бірақ лагерь неміс шекарасына жақын орналасу шартымен. Фрослев түрмесі 1944 жылғы тамызда ашылды. Бест сондай-ақ Даниядағы еврей халқының ұсталғандарын ұйымдастыруға қатысқан болуы мүмкін, бұл жалпы даниялықтарды наразылыққа түсірмеу мақсатында жасалды. Даниялық еврейлерді құтқару операциясында негізгі қашу жолы – Оресунд бұғазы арқылы Швецияға қайықпен өту болды. Ең қиын кезде барлық неміс патрульдік қайықтары үш аптаға жаңа бояу жұмыстары үшін портқа кіргізілді. Бест өзінің еврей тігіншісіне осы жағдай туралы хабарлаған болуы мүмкін, бірақ Дания билігі Бесттің оң қолы Георг Даквицтің осы құтқару операциясына үлкен үлес қосқанын айтады. Дания сотында өткен сот процесінде Бест еврейлердің қашуына Даквицке күндерді бергені себеп болғанын мәлімдеді. 1945 жылғы 3 мамырда Германияның жеңіліске дайындығы туралы кеңестер кезінде Бест Данияда «жерді күйдіру» саясатын жүзеге асыруға қарсы күресті.

In compliance with the Danish cabinet's decision on 9 April 1940 to accept cooperation with German authorities, the Danish police did cooperate with German occupation forces. This arrangement remained in effect even after the Danish government resigned on 29 August 1943. On 12 May 1944, Best demanded that the Danish police should assume responsibility for protection of 57 enterprises the Germans deemed at risk of sabotage by the Danish resistance movement, which was growing in strength. Should the Danish civil administration not do so, total Danish police strength would be reduced to 3,000 men. Nils Svenningsen, who functioned as de facto head of the Danish civil administration in the absence of a Danish government, was inclined to accept this demand, but the organizations of the Danish police opposed it. Following rejection of the German request, a state of emergency was declared in Denmark on 29 August 1943. Then on 19 September 1944, the German army began arresting members of the Danish police forces; 1,984 policemen out of 10,000 were arrested and deported to German concentration and prisoner of war camps, most of them to Buchenwald. To avoid deportation of Danes to German concentration camps, the permanent secretary of the ministry of foreign affairs, Nils Svenningsen, in January 1944 proposed establishment of an internment camp within Denmark. Best accepted this proposal, but on condition that the camp be built close to the German border. Frøslev Prison Camp was opened in August 1944. Best also possibly sabotaged the rounding up of the Jewish population in Denmark in order to avoid agitating the general Danish population. In the Rescue of the Danish Jews, the primary escape route was to cross Øresund to Sweden by boat. At the most critical time, all German patrol boats of the area were ordered into harbor for three weeks for new paint jobs. Best may have tipped off his Jewish tailor about this development—but Danish authorities credit Best's right hand man, Georg Duckwitz—which contributed to the escape of a number of Jews. During his trial before Danish courts, Best insisted that the Jews were able to escape because he provided the dates to Duckwitz. In deliberations on 3 May 1945 about preparation for the impending German defeat, Best fought to avoid implementation of a scorched earth policy in Denmark.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін Бест Нюрнбергтегі ірі соғыс қылмыскерлерінің сотында куәгер ретінде куәлік берді. Ол Гестапоны мемлекеттік басшыларға бағынышты және Германияның қылмыстық полициясынан ешқандай айырмашылығы жоқ зиянсыз мемлекеттік ұйым ретінде көрсетуге тырысты. Тарихшы Фрэнк Макдоно Бесттің куәлігін «Гестапоның ревизионистік интерпретациясы» деп сипаттады. Мысалы, Бест Гестапоның негізінен халықтан түскен хабарламаларға жауап ретінде тергеу жүргізетінін және тек аса ауыр мемлекетке қарсы қылмыстар ғана қатаң ережелер бойынша «күшейтілген тексеруді» талап ететінін, оның барысында айыпталушыдан ешқандай мойындау алынбайтынын мәлімдеді. 1948 жылы Дания соты Бестті өлім жазасына кесті, бірақ апелляциялық шағым бойынша жазасы 12 жылға қысқартылды. Бест 1951 жылы нацистік соғыс қылмыскерлеріне арналған Данияның рақымшылық бағдарламасы аясында босатылды. Германияға оралғаннан кейін ол Эссендегі Эрнст Ашенбахтың заң фирмасында жұмыс істеді, неміс соғыс қылмыскерлері мен басқа да бұрынғы нацистерге рақымшылық беруді жақтады. Ол сондай-ақ Вернер Науман, Ханс Фрицше және Франц Сикс сияқты «Науманн шеңбері» деп аталатын топтың мүшелерімен байланыста болды. 1952 жылы ол олармен бірге еркін демократиялық партияға ену үшін қолданылатын күшті ұлттық бағдарламаны жасады. Ол қуылған немістердің өз туған жерлеріне оралу құқығынан бас тартудан бас тартып, біртұтас неміс рейхін құруға бейімділікті жақтады, сондай-ақ одақтастар тарапынан бұрынғы неміс әскерлеріне салған жазаларға қарсы шықты. 1958 жылы Бест соғыс кезінде СС офицері ретінде жасаған әрекеттері үшін Берлиндегі нацистік тазарту сотынан 70 000 марка айыппұл төледі. 1969 жылдың наурыз айында Бест ұсталды және 1972 жылдың ақпан айында оған тағы да айып тағылды, бірақ 1972 жылдың тамызында сотқа қатысуға денсаулығының нашарлығына байланысты босатылды. Одан кейін Бест бұрынғы нацистерге көмектесетін желіге қатысты және уақытын «жалпы рақымшылықты» жақтауға және нацистік қылмыстарға қатысты мерзімнің өтуіне қарсы күреске жұмсады. Ол 1989 жылдың 23 маусымында Солтүстік Рейн-Вестфалияның Мюльхайм қаласында қайтыс болды.

After the war, Best testified as a witness at the Nuremberg Trial of the Major War Criminals, during which he attempted to present the Gestapo as a harmless state organization that was subordinated to state leaders and was nearly undifferentiated from Germany's criminal police. Historian Frank McDonough characterized Best's testimony as a "revisionist interpretation of the Gestapo". For instance, Best claimed that the Gestapo primarily instituted investigations in response to reports from the general public and that only serious cases of treason warranted "enhanced interrogations" under strict guidelines, during which no confessions were ever extorted from the accused. In 1948, Best was sentenced to death by a Danish court, but his sentence was reduced to 12 years on appeal. Best was released in 1951 as part of a Danish amnesty program for Nazi war criminals. Returning to Germany, he was employed by the law firm of Ernst Achenbach in Essen, advocating for an amnesty for German war criminals and other former Nazis. He also maintained contacts with members of the so called Naumann Circle, such as Werner Naumann, Hans Fritzsche and Franz Six. In 1952, he co authored with them a strong nationalist program intended to be used in their attempt to infiltrate the Free Democratic Party. It advocated a commitment to a unified German Reich by refusing to renounce the right of expelled Germans to return to their home territories, and also expressed opposition to punishments imposed on former German soldiers by the Allies. In 1958 Best was fined 70,000 marks by a Berlin de Nazification court for his actions as an SS officer during the war. In March 1969, Best was held in detention and in February 1972 he was charged again, when further war crimes allegations arose, but he was released in August 1972 on grounds that he was medically unfit to stand trial. After that, Best was part of a network that helped former Nazis and spent his time "campaigning for a general amnesty", and against the abolition of the statute of limitations for Nazi crimes. He died in Mülheim, North Rhine Westphalia, on 23 June 1989.