Кіріспе

Ортодонтиялық сепараторлар (кейде арақашықтықтар деп те аталады) – ортодонтияда қолданылатын резеңкеленталар немесе металл құралдар. Молярлық тіректерді орнату алдында, екінші ортодонтиялық қабылдауда молярлардың арасына сепараторлар орналастырылады. Олар әдетте тірек орнатуға бір апта бұрын салынады, бірақ кейде соңынан да қосылуы мүмкін. Сепараторлар дөңгелек резеңкеленталар түрінде болады, диаметрі шамамен бір сантиметрдей, және жоғарғы және төменгі молярлардың арасына орналастырылады; 1-ден 12-ге дейін сепараторлар салынуы мүмкін, немесе молярларды бірінен-бірі ығыстырып тұратын кішкентай металл серіппелі клипстер (серіппелі сепараторлар) қолданылуы мүмкін. Сепараторлар тістердің арасында бір апта бойы қалады және тістерді ақырындап алыстатып, ортодонт тіс тірегін немесе молярлық тіректі арасына орната алатындай немесе резеңкеленталармен немесе басқа құралдармен кеңейткіш құрылғыны орната алатындай кеңістік жасайды.

Мақсаты

Тіс аралықтары көбінесе тістеуге дейін тістердің арасына орын жасау үшін қолданылады. Олар ыңғайсыздық тудыруы немесе ауыртпалы болуы мүмкін, бірақ пациенттерге оларды тебуге тыйым салынады, әйтпесе олар түсіп қалуы мүмкін. Олар көбінесе резеңкеден жасалған, бірақ кейде металлдан да болуы мүмкін. Тістер тым жақын орналасқан жағдайда қолданылады. Қайдағы бір жағдайда қатты ауыруға шалдырса да, әдетте бір-екі апта ғана орналасады. Тістерге үздіксіз қысым түсіру салдарынан тіс ауыруы мен қызыл иек ауыруы пайда болуы мүмкін. Тіс аралықтарын жасау арнайы құрылғыларды немесе тістеуді орнату үшін қажет. Аралықтар жасалғаннан кейін қолданылатын екі кең таралған кеңейткіш бар. Бір қарапайым түрі – кілтпен бұралатын металл таяқша. Екіншісі, заманауирақ кеңейткіш – молярларға бекітілген екі L тәрізді металл таяқшадан тұрады. Оған жақшалар тігіледі. Ортасында қысым түсіретін серіппе орналасқан.

Ауырсыну

Пациенттерде тістерінің арасына кеңейткіш орнату кезінде әртүрлі реакциялар байқалады. Егер науқастың азу тістері арасында аз ғана орын болса (немесе мүлдем болмаса), кеңейткіш ауыздың қызыл иектегі жүйкелерді тітіркендіріп, тұрақты ауыруға себеп болуы мүмкін. Кей жағдайларда кеңейткіш қызыл иектің тініне батып, қан кетуге және ісінуге әкелуі мүмкін; бұл тіс түзету аппаратын орнатудан да ыңғайсыз болуы мүмкін. Ортодонт науқасқа суық сусын ішуді немесе мұзжұмсақ жеуді ұсынуы мүмкін, бұл ұқсас, бірақ тиімділігі төмен және аз уақытқа соққан әсер береді. Көбінесе кеңейткіштер ауырулы болады, бірақ қажет болған жағдайда ауыруды басатын дәрілер көмектесе алады. Науқастың тістерінің орналасуына қарай, кеңейткіштер алғаш орнатылғанда ауыртпауы мүмкін, бірақ кейін уақыт өте ауыру сезімі пайда болуы немесе бірден ауыру басталуы мүмкін. Түріне байланысты, кеңейткіштер тағам шайнау кезінде ауыру тудыруы мүмкін, сондықтан кейбір тағамдарды (әдетте қатты немесе кепкен) жеу қиынға соғуы мүмкін. Кейбір адамдар сүт тістері түскендегідей немесе тістерінің арасына тамақ қалғандай сезімге ие болуы мүмкін. Науқас кеңейткішті алып тастауға тырысуы мүмкін, бірақ мұндай әрекет ұсынылмайды, себебі ол емдеу процесінің келесі қадамын қиындатып, ауыруды күшейтеді. Тіс щеткасы кеңейткіштің орнын өзгертуге әсер етпейді, сондықтан кеңейткіш орнатылған кезде оны жиі, тіпті одан да көп тазалау ұсынылады.

Қолдану

Аралықтарды орнату процесі әдетте резеңке лентаға тіс жібін тарту және аралықты тістердің арасына қоюды қамтиды. Кейбір аралықтар тістерді ажырату үшін қолданылатын шағын металл серіппелі қысқыштар болып табылады. Процесс кезінде қысым сезіледі және кейін қылықтау болуы мүмкін, бірақ жалпы алғанда, аралықты орнату процесі көбінесе ауырсынусыз болады, дегенмен науқас тістерге түсірілген қысымнан бірден ауырсынуды сезіне алады. Тістердің тығыздығына байланысты резеңке ленталарды керіп созу үшін кейде арнайы ортодонттық құралдар қолданылады. Егер жақ тығыз болса, аралықтар тістердің жақындауынан қатты, тұрақты ауырсынуға себеп болуы мүмкін. Бұл ауырсыну орнатылғаннан кейін біраз уақыттан соң басталады және әдетте бірнеше күнге созылады.

Алып тастау

Аралықтарды ортодонт алып тастағанға дейін немесе олар кездейсоқ түрде алынып тасталғанға дейін тағып жүреді. Аралықтар науқас оларды таңу арқылы немесе жабысқақ тағамдар жеу арқылы алып тастамай-ақ өздігінен түсіп қалуы мүмкін. Кейде тіс дәрігері металл аралықтарға ұқсас аралықты қолдануы мүмкін (төменде қараңыз), бірақ оны шешіп алуға болады және кейбір жағдайларда, оның тартылуын реттеу үшін кілт немесе жіп болуы мүмкін. Аралықтар әдетте тіс тіреуі орнатылар алдында бір минут бұрын алынып тасталады, бірақ кейде бір аптаға дейін созылуы мүмкін.

Металл аралықтары

Металл аралықтары – тістің айналасына орналастырылатын кішкентай металл бөліктер. Олар көбінесе тіс тіреуі басқа тістерге орнатылған кезде қолданылады. Бұл аралықтар резеңке ленталардан көбінесе ұзақ тағылады және көбінесе ауыртқырақ болады. Резеңке ленталарға қарағанда олар жиі қолданылмайды. Сонымен қатар, олар қызыл иекке зақым келтіруі мүмкін.