Кіріспе
Сүтқоректілердің ұзын, сүйір тістері – сүтқоректілердің ауыз анатомиясында, ит тістері, құс тістері, көз тістері, вампир тістері немесе қансору тістері деп аталатын салыстырмалы түрде ұзын және сүйір тістер. Жоғарғы жақ сүйегіне қатысты, оларды қансору тістері деп те атайды. Бірақ олар кейде тегістелген болып көрінуі мүмкін, сонда олар кескіш тістерге ұқсап, оларды кескіш тәрізді тістер деп атауға себеп болады. Олар негізінен тамақты берік ұстап, оны жырту үшін пайда болып, дамыған, сондай-ақ кейде қару ретінде қолданылады. Олар көбінесе сүтқоректілердің аузындағы ең үлкен тістер болып табылады. Бұл тістерді қалыпты дамытатын көптеген түрлердің өкілдерінде әдетте төрт тіс болады – жоғарғы жақта екі, ал төменгі жақта екі, және әр жақта кескіш тістерден бөлініп орналасқан; мысалы, адамдар мен иттің аузында осылай. Көптеген түрлерде ит тістері – жоғарғы жақ сүйегіндегі ең алдыңғы тістер. Адамдардағы төрт ит тісі – екі жоғарғы жақ тісі және екі төменгі жақ тісі. Олар иттер (Canidae) отбасының өкілдерінде ерекше көзге түседі, сондықтан олар осылай аталған.
In mammalian oral anatomy, the canine teeth, also called cuspids, dog teeth, eye teeth, vampire teeth, or vampire fangs, are the relatively long, pointed teeth. In the context of the upper jaw, they are also known as fangs. They can appear more flattened however, causing them to resemble incisors and leading them to be called incisiform. They developed and are used primarily for firmly holding food in order to tear it apart, and occasionally as weapons. They are often the largest teeth in a mammal's mouth. Individuals of most species that develop them normally have four, two in the upper jaw and two in the lower, separated within each jaw by incisors; humans and dogs are examples. In most species, canines are the anterior most teeth in the maxillary bone. The four canines in humans are the two upper maxillary canines and the two lower mandibular canines. They are specially prominent in dogs (Canidae), hence the name.
Егжей-тегжейлер
Жалпы, төрт қанайназ тісі болады: екеуі жоғарғы (максиллярлық) және екеуі төменгі (мандибулярлық) қабатта. Қанайназ тіс әр бүйірлік кескіш тіске жанында және алдындағы тістерге қарай орналасқан. Олар кескіш тістерден үлкен және күшті, ал олардың тамырлары сүйектерге терең еніп, бетінде анық дөңестерді құрайды. Олар тіс қатарындағы жалғыз бір шығырлы тістер, олардың тәждері мезиалдық жағынан үшбұрышты, ал буккалдық жағынан трапеция тәрізді болады. Тәжі үлкен және конустық, лабиалдық бетінде өте дөңгелек, лингвалдық бетінде сәл ойыс және тегіс емес, және басқа тістердің деңгейінен жоғарырақ созылатын, дөңгелектелген нүктеге немесе шығырға дейін тартылады. Тамыры біреу, бірақ кескіш тістерге қарағанда ұзын және жуан, конус пішіндес, бүйірден қысылған және екі жағында шағын ойықтармен белгіленген. Тіл бетінде екі ойыс бар, олардың арасында тіл қырқасы орналасқан; бұл ойыстар мезиалдық және дистальдық тілдік шұңқырлар деп аталады.
Жарылыс
Адамдарда жоғарғы қанайназ тістері (көздерінің астындағы орналасуынан "көз тістері" деп аталады) төменгі қанайназ тістерінен ірі және ұзын болып келеді, және көбінесе айқын негіздік тізілімі болады. Жоғарғы қанайназ тістері әдетте он бір және он екі жас аралығында, ал төменгі қанайназ тістері тоғыз және он жас аралығында шығады. Жоғарғы сүт тістері, сондай-ақ "бала тістері" деп те аталады, әдетте он алты мен жиырма екі ай аралығында шығып, он және он екі жас аралығында тобылады. Төменгі сүт тістері әдетте он жеті мен жиырма екі ай аралығында шығып, тоғыз және он екі жас аралығында тобылады.
Даму кемшіліктері
Транспозиция (қатар тұрған екі тістің орнының ауысуы) - бұл даму ақаулығы, ең көп кездесетін тіс - тұрақты кәсіптік тіс, оның үстіңгі жағы төменгі жағына қарағанда жиі кездеседі. Жоғарығы кәсіптік тіс көбінесе бірінші премолярмен, ал төменгі кәсіптік тіс бүйірлік кесік тіспен ауыстырылады. Кейде кәсіптік тістер туа біткеннен жоқ болуы мүмкін.
Максилярлық иттердің морфологиясы
Беттік жағынан қарағанда, жоғарғы жақ кәдімгі тісі орталық кескіш тістен шамамен бір миллиметрге тар. Олардың мезиалдық жақтары жанындағы бүйірлік кескіш тістерге ұқсас, ал дистальдық жақтары бірінші премолярларды еске түсіреді. Олар басқа алдыңғы тістерге қарағанда сәл қараңғырақ және сарғыш түсті. Тілдік жағынан олар жақсы дамыған мезиалдық және дистальдық шеттік қырлармен және жақсы дамыған цингулюммен жабдықталған. Ірі тілдік қыр тілдік бетін екіге бөліп, тілдік қыр мен шеттік қырлар арасында мезиалдық және дистальдық тілдік ойыстарды құрайды. Проксимальдық жағынан олар кескіш тістерге ұқсайды, бірақ олар көбірек күшті, әсіресе цингулюм аймағында. Инциздік жағынан олар айқын асимметриялық, себебі мезиалдық инциздік шеті дистальдық инциздік шетінен сәл қысқа, бұл тістің ұзын осіне қатысты шығыңқы жағына сәл жақын орналасады. Олар мезиодистальды емес, лабиолингвалды бағытта қалың. Пропорциясы бұзылған инциздік шеттерінің салдарынан, контактілер де асимметриялық. Мезиалдық жағынан контакт тістің үштен бірі мен ортаңғы бөлігінің қосылысында орналасса, дистальдық жағынан контакт ортаңғы үштен бірінің ортасында, тамырға жақын орналасады. Жоғарғы жақ кәдімгі тісінің тамыры – барлық тістердің ең ұзын тамыры және конус пішіндес.
Жақсылықпен сүйрейтін иттердің морфологиясы
Төменгі қанайнақ тістері жоғарғыларына қарағанда орта сызыққа жақын орналасқан, сондықтан олардың ұштары жоғарғы қанайнақ тістері мен бүйірлік кескіш тістері арасындағы кеңістіктерге сәйкес келеді. Беттік көріністе, төменгі жақ қанайнақ тісі жоғарғы жаққа қарағанда мезиодисталь бағытта тар болып келеді, түбірі екі жағынан анық көрінетін ойыстармен мезиодисталь бағытта қысыңқы болып келеді және ұзындығы жоғарғы жаққа тең болуы мүмкін (кейде екіге бөлінеді). Адамдар барлық антропоидтардың арасында пропорционалды түрде ең кішкентай еркек қанайнақ тістеріне ие және қанайнақ тістерінің мөлшері бойынша салыстырмалы түрде аз жыныстық диморфизмді көрсетеді. Адам еркектерінің қанайнақ тістерінің кері шегінуі, әйелдердің аз агрессивті серіктестерді таңдауының нәтижесі болуы мүмкін деген болжам бар. Диморфизм шимпанзелерде де осылайша аз байқалады.
Синапсидтер емес
Синапсидтер емес, мысалы, бауырымен жорғалаушылар мен крокодилдерде, итіс тістеріне ұқсас тістер "caniniform" ("итіс пішіндес") тістер деп аталады. Көптеген жыландар мен омыртқасыз жануарларда, мысалы, өрмекшілерде кездесетін осыған ұқсас тістер немесе мүшелер уықты енгізуге бейімделген тістер деп аталады, бірақ олар көбінесе у салу үшін өзгертілген.