Алессандро Натта: Итальян саяхатшысы және коммунист партиасының бас хатшысы

Кіріспе

Итальяндық саясаткер (1918–2001)

Алессандро Натта (7 қаңтар 1918 – 23 мамыр 2001) – итальяндық саясаткер және 1984 жылдан 1988 жылға дейін Италия Коммунистік партиясының (ИКП) хатшысы. Өзін өзі сипаттағандай, иллюминат, якобин және коммунист болған Натта, Италияның демократиялық республика тарихының елу жылдан астам уақытында ИКП белсендісі және партия мүшесінің саяси және мәдени үлгісі болды. 1991 жылдан кейін ол ИКП-нің мұрагер партияларына қосылмады. 1935 жылы магистратураны аяқтады, ал 1936 жылы классикалық білім беруді аяқтады. 1936 жылдан 1941 жылға дейін Натта Пизадағы Scuola Normale Superiore di Pisa-да гуманитарлық білімін аяқтады, онда Италияның болашақ президенті Карло Азеглио Чампи, Гвидо Калогеро және Антонио Макканико сияқтылар да бітірді. Сол қалада ол Бенито Муссолинидің итальяндық фашистік режиміне қарсы күреске қатыса бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Грекияға артиллерия офицері ретінде жіберілді және Эгей теңізінде жарақат алды, онда ол станция офицері қызметін атқарды. 1943 жылы Италияның Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастарымен келісімге келгеннен кейінгі хаоста ол Родос аралындағы Гаддура әуежайын нацистік Германияның шабуылынан қорғауға қатысты. Тұтқындалғаннан кейін ол немістермен және Италия Социалдық Республикасымен ынтымақтасудан бас тартты, соның салдарынан алдымен аралдағы тұтқын лагерінде, содан кейін Германиядағы лагерге жіберілді. Осы оқиғаның әсерімен ол барлық естеліктерін автобиографиялық жинақта жинады, онда нацистік лагерьлердегі итальяндық әскери тұтқындарының трагедиясын еске алды.

1940-шы жылдар - 1960-шы жылдар

1945 жылдың тамызында Натта Италияға және саясатқа оралды, Империяда Итальян Коммунистік партиясына (ИКП) қосылды. Ол әкесінің социалистік идеяларын дамытуды жалғастырды. Өз кезегінде туған қаласының кеңесшісі, жергілікті ИКП федерациясының хатшысы болды, уақыт өте келе партияның ішкі өміріне белсенді қатысып, Луиджи Лонгомен бірге оның бас органдарының мүшесі атанды. Осы жылдары ИКП-ны Палмиро Тольятти басқарды және ол таза марксистік-лениндік партия емес еді, себебі жиырма айлық партизандық күрес пен фашизмге қарсы тұру кезінде Италияның бірігуі үшін күрестің секулярлық Рисорджименто дәстүрін әлеуметтік әділетке ұмтылған социализммен үйлестіруге тырысты. Сонымен қатар, ол Христиан-демократия партиясының (ХДП) солшыл қанатында өкілдік еткен католик қозғалысының бір бөлігімен диалог құрды. 1946 жылдан 1960 жылға дейін Натта Империя қалалық кеңесінің мүшесі болды. 1948 жылдың мамырында ол елдің Депутаттар палатасына Генуя-Империя-Ла Специя-Савона сайлау округіндегі Халықтық Демократиялық Фронт тізімі бойынша сайланды. Бұл фронт ИКП, Итальян Социалистік партиясы (ИСП) және басқа солшыл партиялардың одағы еді, ол Альчиде Де Гаспери басқаратын ХДП жеңіске жеткен 1948 жылғы Италияның жалпы сайлауына қатысты. ИКП мүшесі ретінде ол барлық келесі сайлауларда қайта сайланды және он шақырылымдық парламент депутаты болды; 1979 жылға дейін ИКП парламенттік фракциясының жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол "Rinascita" саяси-мәдени журналын басқарды. Саяси мансабында Натта әрқашан туған Лигурия аймағында және ИКП тізімі бойынша сайланды, ол оның саяси мансабындағы жалғыз партиясы болды. ИКП ішінде ол барлық сатыдан өтті. 1962 және 1963 жылдары ол партияның хатшылығына және дирекциясына кірді, партия таратылғанға дейін олардың құрамында болды. Ол Тольяттидің ұстанымдарын қабылдады, бірақ партияның барлық басқа топтарымен және елдің басқа демократиялық күштерімен, соның ішінде секулярлық адамдармен, католиктермен және басқа социалистермен диалог құруға ұмтылған орталықшыл болды. Ол өзгерістер мен жаңалықтарды жақтады, бірақ құмарлық пен ақылға сыймайтын асығушылықтан аулақ болды, сақтықты ұнатты. Осы жылдары Натта Тольяттидің тағы бір ізбасары Энрико Берлингермен танысты, ол Тольятти қайтыс болғаннан кейін жаңа көшбасшы Луиджи Лонгоның орынбасары болды. "Италияның социализмге жолы" идеясын қолдаушы Натта Берлингерге жақын болды және партияның хатшылығында орын алды. Натта мен Берлингердің екеуі де Тольяттидің "Италияның социализмге жолы" идеясының екі тірегін бөлісті: ИКП-нің халықаралық тәуелсіздігі, соның ішінде КСРО-дан тәуелсіздік және сабақтастықта жаңару. ИКП басшылығының көпшілігі сияқты, ол 1968 жылғы революциялық көтеріліске және наразылықтарға салқын қарайтын және күмәнданды. ИКП оның шектен шығуынан қорқып, жас наразылықшыларды "буржуазиялық экстремистер" деп сипаттады. Олар партияны бақылай алмайтын және оған ашық қарсылық білдіретін осы қозғалыстардан сақтанды. Бірінші Италия Республикасының құрылғаннан бері алғаш рет ИКП-нің сол жағында бәсекелестер пайда болды. 1969 жылы ол партиядан Луиджи Пинтор, Альдо Натоли, Россана Россанда және Лусио Магри сияқты "манифест" тобын шығаруды ұсынған баяндама дайындады.

In August 1945, Natta returned to Italy and politics, and joined the PCI in Imperia, dedicating himself to the party full time. He continued to develop his father's socialist ideas. He was in turn a councillor for his native comune, secretary of the local PCI federation, and in time a leading participant in the party's internal life, becoming a member of its main organs along with Luigi Longo. During these years, the PCI was led by Palmiro Togliatti and was not a purely and solely Marxist–Leninist party, as in the twenty months of partisan struggle and resistance to fascism, it tried to combine the secular Risorgimento tradition of the struggle for the unification of Italy with the yearning socialist for social justice. It also started a dialogue with part of the Catholic movement represented in the left wing of Christian Democracy (DC). From 1946 to 1960, Natta was a municipal councilor of Imperia. In May 1948, he was elected member of the country's Chamber of Deputies in the Genoa–Imperia–La Spezia–Savona constituency on the lists of the Popular Democratic Front, an alliance of the PCI, PSI, and other left wing parties to contest the 1948 Italian general election that was won by Alcide De Gasperi's DC. As a member of the PCI, he was re elected in all subsequent elections, and remained a deputy for ten legislatures; he was the leader of the PCI's parliamentary group until 1979. He also directed the political and cultural magazine Rinascita. During his political career, Natta was always elected in his native Italian region of Liguria and on the lists of the PCI, which would be the only political party of his career. Within the PCI, he completed the whole cursus honorum. In 1962 and 1963, he entered the party secretariat and directorate, respectively, where he remained until the party dissolution. He took the positions of Togliatti but was a centrist, in the sense that he sought dialogue with all the other components of the party and the other democratic forces of the country, including lay people, Catholics, and other socialists. He was in favour of change and innovations but without passionate and irrational accelerations, and preferred prudence. It was in these years that Natta met Enrico Berlinguer, another dolphin of Togliatti who, upon the latter's death, became deputy secretary of the new leader Luigi Longo. A strong supporter of the "Italian Road to Socialism", Natta was close to Berlinguer, and gained a position in the party secretariat. Both Natta and Berlinguer shared the two pillars of Togliatti's "Italian Road to Socialism", namely the international independence of the PCI, which also included independence from the Soviet Union, and renewal in continuity. Like most of the leadership of the PCI, he was cold and hesitant towards the revolutionary flare and the protesters of 1968; the PCI feared its excesses and classified the young protesters as "bourgeois extremists". They were wary of these movements, which the PCI could not control, that openly contest the party. For the first time since the birth of the First Italian Republic, the PCI had competitors to its left. In 1969, he drew up the report proposing the expulsion from the party of the il manifesto group including Luigi Pintor, Aldo Natoli, Rossana Rossanda, and Lucio Magri, among others.

1970-1980 жылдар

1972 жылы Берлингюер Лонгодан партия жетекшісі қызметін мұра еткенде, Натта Палата депутатарындағы ПКИ-нің жаңа топ жетекшісі болды. Осы жаңа лауазымға ие болу, сондай-ақ жауапкершіліктің артуы және өзінің шешендік және саяси стратегиялық дағдыларын көрсету мүмкіндігі Наттаны қауіпсіздік себептерімен қауіпсіздік күзетімен және мемлекеттік автомобильмен қамтамасыз етуге мәжбүр етті. Бұрын Натта Палата депутатарына қоғамдық көлікпен баратын. 1970-ші жылдар Италия Республикасы тарихындағы ең қиын жылдардың бірі болды, оған терроризм («Қоңыр жылдар»), жаппай қырғындар және 1973 жылғы мұнай дағдарысынан туындаған экономикалық дағдарыс кірді, бұл ел мен оның демократиялық институттарына әсер етті. 1975-1976 жылдары ПКИ рекордтық нәтижелерге қол жеткізді, бұл ХДП-ны ынтымақтастыққа қатысты диалог бастауға итермеледі. 1976 жылғы Италиядағы жалпы сайлаудан кейін ХДП басшысы Джулио Андреотти басқаратын ұлттық ынтымақтастық үкіметтері құрылды. Бұл үкіметтер саяси орталық пен солшыл партияларының – яғни ПКИ, ПСИ, Италияның Демократиялық Социалистік партиясы (ПСДИ) және Италияның Республикалық партиясы (ПРІ) – саяси үнсіздігінен (үшінші Андреотти үкіметі) және кейіннен қолдау дауысынан (төртінші Андреотти үкіметі) пайдаланды. Ұлттық ынтымақтастық кезеңі ПКИ-нің үкіметке кіруіне қажетті соңғы қадам және 1972 жылдан бастау алған Берлингюердің тарихи келісімі жобасының аяқталуы сияқты көрінді. Алдо Мороны Қызыл бригадалардың қолынан қаза табуы бұл мүмкіндікке нүкте қойды. Мороның ұрлану күндері Натта «Қызыл бригадалармен» келіссөздер жүргізбеуге шақыратын қатаң ұстанымды (fronte della fermezza) қолдағандардың бірі болды, себебі мемлекет террористермен келісімге келе алмайды және келуі де керек емес. 1978 жылғы Италия президенттік сайлауында ол ХДП және ПРІ басшыларымен бірге, Бениньо Заккагнини және Уго Ла Малфамен бірге жаңа президентті таңдауға қатысты; Италияның ең жоғары саяси лауазымына сайланған әріптесі социалист және Лигуриялық Сандро Пертини болды. Террористік жағдай мен Мороның өлімінен кейін ұлттық ынтымақтастық үкіметтерін бес партиялық үкіметтік формат, «Пентапартито» ілестірді, ол доротей фракциясы мен оң орталық компоненттері және Беттино Краксидің жаңа шешім қабылдау бағытындағы ПСИ арасындағы басымдыққа негізделген, ал басқа үкіметтік серіктестер (ПСДИ, ПРИ және Италияның Либералдық партиясы) 1981 және 1982 жылдар аралығында ПРИ-дің Джованни Спадолини басқаруына қарамастан, бағынышты жағдайда болды; ПКИ парламенттік оппозицияға кетті. Осы жылдары ПКИ мен ПСИ арасындағы күрес сол жақта қызу болды, және екі көшбасшы, Берлингюер мен Кракси арасындағы қақтығыс, сондай-ақ олардың саясатты түсіну жолдары, ПКИ жағдайында Берлингюердің моральдық мәселесінің бөлігі ретінде адамгершілік пен тәрбиеге бағытталды. Жасы мен денсаулық мәселелері Наттаны зейнетке шығуға итермеледі, ал Берлингюер Падуадағы митинг кезінде инсульт алып, 1984 жылғы Италиядағы Еуропалық парламент сайлауы алдында қайтыс болды, бұл жалпы қанағатсыздық атмосферасын тудырды. Партия тарихында бірінші және жалғыз рет ең көп дауыс жинаған партия болды. 1984 жылғы 24 қазанда, Берлингюердің қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, Натта партия хатшысы болып сайланды. Берлингюердің партиялық бағытын сақтай отырып, ол партияның Кеңес Одағының Коммунистік партиясымен арадағы шиеленісті қарым-қатынасын жақсартуға тырысты. Осы мақсатта ол Армандо Коссутта ұйымдастырған Кеңес Одағына сапарды қолдады, бұл партия ішінде қызу пікірталас тудырды. 1986 жылы Флоренцияда өткен партия съезінде Натта партия жетекшісі ретінде бекітілді. 1988 жылы ол денсаулығының нашарлауына байланысты, сайлау митингісі алдында жүрек талмасынан ауруханаға жатқызылғаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды, оның орнына Акилле Оккетто келді. Бұған саяси айырмашылықтар да себеп болды. Ол No. 2 ұсынысқа қол қойды, ол партияның саяси мәдениетін марксизмнен бас тартпай жаңартуды ұсынды, және Болоньинадағы тарихи бөліністе партияның атын, символын және бағытын өзгерту туралы Оккеттоның ұсынысына қарсы күресті. Пьетро Инграо, Джанкарло Паджетта, Алдо Торторелла және Коссуттамен бірге ол ПКИ таратылуына қарсы шыққан «No Front» (il fronte del no) қозғалысын басқарды.

In 1972, when Berlinguer succeeded Longo as the party leader, Natta became the new group leader of the PCI in the Chamber of Deputies. The assumption of this new position, as well as an increase in responsibilities and the possibility of showing off his oratory and political strategy skills, forced Natta to have to accept, due to safety reasons, a security escort and an official state car. Before that, Natta used public transport to get to the Chamber of Deputies. The 1970s were among the most difficult years in the history of the Italian Republic, and included terrorism (Years of Lead), massacres, and an economic crisis that was caused by the 1973 oil crisis, and affected the country and its democratic institutions. In the 1975–1976 period, the PCI reached its all time high results, which led the DC to start a dialogue for cooperation. After the 1976 Italian general election, national solidarity governments headed by the DC leader Giulio Andreotti were formed. They were single party governments that enjoyed the political abstention (third Andreotti government) and then the favourable vote (fourth Andreotti government) of the democratic parties of the political centre and of the political left, namely the PCI, the PSI, the Italian Democratic Socialist Party (PSDI), and the Italian Republican Party (PRI). The period of national solidarity seemed to be the last step needed for the PCI's entry into government and the culmination of Berlinguer's Historic Compromise project dating back to 1972. The kidnapping and assassination of Aldo Moro by the Red Brigades put an end to this possibility. During the days of Moro's kidnapping, Natta was among the greatest supporters of the firm line (fronte della fermezza), which entailed no negotiations with the Red Brigades on the grounds that the state cannot and must not come to terms with terrorists. In the 1978 Italian presidential election, he was among those who would choose the new president, together with the leaders of the DC and the PRI, Benigno Zaccagnini and Ugo La Malfa, respectively); it was a fellow socialist and Ligurian, Sandro Pertini, who was elected to Italy's highest political office. After the terrorist emergency and Moro's death, the national solidarity governments were followed by a five party government formula, known as the Pentapartito, based on the preferential axis between the DC, which was hegemonised by the dorotei faction and centre right components, and the PSI of Bettino Craxi's new decision making course, while the other government partners (PSDI, PRI, and the Italian Liberal Party) were in a subordinate position, despite the rule between 1981 and 1982 of the first secular Prime Minister of Italy in the PRI's Giovanni Spadolini; the PCI was relegated to the parliamentary opposition. These were the years in which the struggle between the PCI and the PSI raged on the left and was the clash between the two leaders, Berlinguer and Craxi, as well as their ways of conceiving politics, that in the case of the PCI focused on morality and training as part of Berlinguer's moral question. Age and health issues pushed Natta near retirement before Berlinguer was struck by a stroke during a rally in Padua and died a few days later, just ahead of the 1984 European Parliament election in Italy, in an atmosphere of general mourning. For the first and only time in its history, the PCI was the most voted party. On 24 October 1984, months after Berlinguer's death, Natta was elected as the party secretary. While still following Berlinguer's party line, he tried to improve the party's tense relations with the Communist Party of the Soviet Union. To this end, he supported a trip to the Soviet Union organised by Armando Cossutta, which generated considerable controversy inside the party. In 1986, Natta was confirmed as leader during the party's congress in Florence. In 1988, he was forced to resign due to poor health, caused by a heart attack on the eve of an electoral rally for which he was hospitalised, and was succeeded by Achille Occhetto. This was also caused by political differences. He signed the motion No. 2, which proposed to renovate the party's political culture without renouncing Marxism, and strongly opposed Occhetto's proposal in the historic Bolognina split to change the party's name, symbol, and orientation. Along with Pietro Ingrao, Giancarlo Pajetta, Aldo Tortorella, and Cossutta, he led the No Front (il fronte del no), which opposed the dissolution of the PCI.

Кейінгі өмір және өлім

ПКИ-нің Очеттоның жеңісінен кейін таратылуы 1991 жылы аяқталды және екі түрлі партияның құрылуына әкелді: ПКИ-нің бұрынғы көпшілігі Очетто басшылығымен Сол жақтанғы демократиялық партия болып қайта құрылды, ал ПКИ-нің бұрынғы азшылығы мен догматиктер Коссутта, Серджио Гаравини, Лусио Либертини және тағы басқалар құрған Коммунистік жаңғыру партиясына (КЖП) қосылды. Натта екі партияның біріне де қосылмай, саясаттан шығып кетті. Кейін оның саяси пікірлері азайып, бірақ маңыздылығын сақтап қалды. 1996 жылы ол Романо Продидің "Зәйтүн ағашы" мен КЖП-ні қамтитын орталық-сол коалициясының жеңісін құттықтады. 1998 жылы КЖП жетекшісі Фаусто Бертиноттінің бірінші Проди үкіметіне деген сенімсіздік білдіру туралы шешімін сынады. Ауруға шалдыққан, қарт және итальян саясатына көңілі тоққан Натта жеке өміріне және естеліктеріне көбірек шұғылданды. 2001 жылдың көктемінде тағы бір жүрек-қан тамырларының дисфункциясы салдарынан қайтыс болды. Саяси спектрдің барлық өкілдері Наттаны Италияның демократиялық тарихының көрнекті тұлғасы ретінде еске алды.