Кіріспе
Теңіз тасбақасының түрлері
Кемптің теңіз тасбақасы (Lepidochelys kempii), сондай-ақ Атлант теңіз тасбақасы деп те аталады, теңіз тасбақаларының ең сирек түрі және әлемдегі ең қауіпті түрлердің бірі. Бұл Lepidochelys туысының қазіргі уақытта тірі екі түрінің бірі (екіншісі – L. olivacea, зәйтүнді теңіз тасбақасы). Бұл түр негізінен Мексика шығанағы маңында қоныстанады, бірақ Атлант мұхитына көші-қоны қозғалысы температураның жоғарылауына байланысты өзгеріске ұшырауда. Алайда, "ридли" атауының шығу тегі белгісіз. Бұл термин кеңінен қолданылғанға дейін (туыстың екі түрі үшін де) L. kempii кем дегенде "жабайы тасбақа" деп аталған. Кем дегенде бір дерек көз Kempтің ридлиін "қасіретті тасбақа" деп те атайды. Памела Филипс өзінің "Ұлы Ридлиді құтқару" кітабында бұл атауды балықшылардың тасбақалар "құртқа айналғаннан" (арқаларына аударылғаннан) кейін өлгенін көргеннен кейін қойғанын айтады. Балықшылар тасбақалардың "жүрегі сынып қайтыс болды" дегенді айтқан.
Сипаттама
Кемптің ридлиі – теңіз тасбақаларының ең кішкентай түрі, қапшығының ұзындығында жетіліп, салмағы шамамен жетеді. Теңіз тасбақаларына тәндей, оның денесі арқалық-қарны жағынан төмендеген, алдыңғы аяқтары қанаттарға ұқсас, арнайы бейімделген және қысқа тұмсығы бар. Кемп ридлиі ересектерінің қапшығының ұзындығы ең көп 70 см-ге жетеді, ал салмағы ең көп 50 кг-дай болады.
Kemp's ridley has a triangular shaped head with a somewhat hooked beak with large crushing surfaces. The skull is similar to that of the olive ridley. Unlike other sea turtles, the surface on the squamosal bone where the jaw opening muscles originate, faces to the side rather than to the back. They are the only sea turtles that nest during the day. with females ranging from the southern coast of the Florida Peninsula to the northern coast of the Yucatán Peninsula, while males have a tendency to remain closer to the nesting beaches in the Western Gulf waters of Texas (USA), Tamaulipas, and Veracruz (Mexico). Adults of L. kempii are rarely found outside of the Gulf of Mexico and only 2 4% from the Atlantic are adults. Juveniles and subadults, in contrast, regularly migrate into the Atlantic Ocean and occupy the coastal waters of the continental shelf of North America from southern Florida to Cape Cod, Massachusetts, and occasionally northward. The time periods of these migrations appear to be growing longer due to rising sea temperatures. Accidental and vagrant records are known with some regularity from throughout the northern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea, where the Gulf Stream is believed to play a significant role in their dispersal. Confirmed records from Newfoundland to Venezuela in the west; to Ireland, the Netherlands, Malta in the Mediterranean, and numerous localities in between are known in the east, although more than 95% of these involve juveniles or subadults.
Кемп ридлиінің үшбұрышты пішінді басы және ірі ұсақтау беттері бар, сәл иілген тұмсығы бар. Бас сүйегі зәйтүнді ридлиінің бас сүйегіне ұқсас. Басқа теңіз тасбақаларынан айырмашылығы, жақ ашу бұлшықтарының басталу орны – сквамозаль сүйегінің беті артқа емес, бүйірге қарай қаратылған. Олар күндіз жұмыртқалайтын теңіз тасбақаларының жалғыз түрі. Аналықтары Флорида түбегінің оңтүстік жағалауынан бастап, Юкатан түбегінің солтүстік жағалауына дейін ұялайды, ал аталықтары Техас (АҚШ), Тамаулипас және Вера Cruz (Мексика) арасындағы Батыс Мексика шығанағының суларында ұялау орындарына жақын қалуға бейім. *L. kempii* ересектері Мексика шығанағынан тыс жерлерде сирек кездеседі және Атлант мұхитындағы барлық түрлердің тек 2-4% ғана ересек болып табылады. Ал жас және жартылай ересек тасбақалар Атлант мұхитына үнемі көшіп келіп, Солтүстік Америка құрлығының жағалау суларын Флориданың оңтүстігінен Массачусетс штатының Кейп-Кодқа дейін, кейде одан да солтүстікке қарай мекендейді. Теңіз температурасының көтерілуіне байланысты осы көші-қон кезеңдерінің ұзаруы байқалады. Солтүстік Атлант мұхиты мен Жерорта теңізінде Гольфстрим ағыны олардың таралуында маңызды рөл атқарады деп есептеліп, кездейсоқ және шатасқан жазбалар жиі кездеседі. Батыста Ньюфаундлендтен Венесуэлаға дейін, шығыста Ирландия, Нидерланды, Жерорта теңізіндегі Мальта және олардың арасындағы көптеген жерлерде расталған жазбалар бар, бірақ олардың 95% астамы жасөспірімдерге немесе жартылай ересек тасбақаларға қатысты.
Kemp's ridley has a triangular shaped head with a somewhat hooked beak with large crushing surfaces. The skull is similar to that of the olive ridley. Unlike other sea turtles, the surface on the squamosal bone where the jaw opening muscles originate, faces to the side rather than to the back. They are the only sea turtles that nest during the day. with females ranging from the southern coast of the Florida Peninsula to the northern coast of the Yucatán Peninsula, while males have a tendency to remain closer to the nesting beaches in the Western Gulf waters of Texas (USA), Tamaulipas, and Veracruz (Mexico). Adults of L. kempii are rarely found outside of the Gulf of Mexico and only 2 4% from the Atlantic are adults. Juveniles and subadults, in contrast, regularly migrate into the Atlantic Ocean and occupy the coastal waters of the continental shelf of North America from southern Florida to Cape Cod, Massachusetts, and occasionally northward. The time periods of these migrations appear to be growing longer due to rising sea temperatures. Accidental and vagrant records are known with some regularity from throughout the northern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea, where the Gulf Stream is believed to play a significant role in their dispersal. Confirmed records from Newfoundland to Venezuela in the west; to Ireland, the Netherlands, Malta in the Mediterranean, and numerous localities in between are known in the east, although more than 95% of these involve juveniles or subadults.
Тамақтандыру
Кемптің ридли тасбақасы моллюскалармен, шаябақтармен, медузалармен, балықтармен, балдырлармен және теңіз кірпілерімен қоректенеді. Жастар негізінен пелагикалық беткі азықтандырылады, ал ересектер негізінен крабтарды жейтін мүмкіндікті пайдаланатын түпкі азықтандырылады. Зерттеулер көрсеткендей, осы тасбақалардың суға батулары, азық іздеу үшін жасалғандары да, түнде ұзағырақ болуы мүмкін. Қанатты тасбақалар (босатылғанға дейін тұтқындықта өсірілгендер) пен жабайы тасбақалардың тамақтану әдеттері арасында айырмашылық аз, бірақ тіршілік ортасының айырмашылықтары мен тасбақалардың жетілуіне байланысты тамақтану әдеттерінде өзгерістер бар. Аймақтық диета құрамы ірі оқиғалардың тамақ көздеріне тигізетін әсерін болжауға мүмкіндік беретін консервациялық шараларға көмектеседі. Еркектер әдетте көбейетін жерлерге жақын қалады. Жастар алғашқы жылдары саргассумның жүзбелі жамылғыларында тіршілік етеді. Содан кейін олар Солтүстік-Батыс Атлант мұхитының сулары мен Мексика шығанағы арасында өседі. Олар 10-12 жасқа келгенде жыныстық жетіледі. Бұл тасбақалардың ұялау маусымы сәуірден тамызға дейін. Олар көбінесе (95%) Мексиканың Тамаулипас штатындағы 16 мильдік жағажайда және АҚШ-тың Техас штатындағы Падре аралында, сондай-ақ Мексика шығанағының басқа жерлерінде ұялайды. Олар теңізде жұптасады. Жүкті ұрғашылар жағажайларда топтасып құрлыққа шығады. Ұрғашылар маусым ішінде бір-төрт рет ұялайды, ұялаулар арасында 10-20 күн болады. Инкубация кезеңі 6-8 аптаға созады. Жұмыртқа жинау және браконьерлік Кемптің ридли теңіз тасбақаларының санын алғашқыда азайтты. Ал АҚШ-та Кемптің ридли тасбақасы 1970 жылғы Қауіпке ұшыраған түрлерді қорғау туралы заң бойынша 1970 жылғы 2 желтоқсанда, ал кейіннен 1973 жылғы Қауіпке ұшыраған түрлер туралы заң бойынша тізімге енгізілді. 1977 жылы бейресми, екі ұлттық, көп агенттік Кемптің Ридли жұмыс тобы қалпына келтіру жоспарын әзірлеу үшін алғаш рет кездесті. Бұл қайта қарауда қауіп-қатерлерді бағалаудың жаңартылған нұсқасы бар. 1947 жылдан 1985 жылға дейін L. kempii ұяларының саны 1947 жылы шамамен 121,517 ұядан 1985 жылы 702 ұяға дейін (99,4% төмендеу) күрт азайды, содан бері шамамен 2011-2016 жылдарға дейін экспоненциалды түрде қалпына келді, бірақ содан кейін ұялардың саны тағы да азайды. 2016 жылғы ұялар саны 1947 жылғы ұялар санының 9,9% құрайды. Бұл - шұбатырлы тор, оның жоғарғы немесе төменгі жағында ашылуы бар, ол креветка аулау тралының мойнына орнатылады. Ол кішкентай жануарлар қақпақтардың арасынан өтіп, тұтқындалуына мүмкіндік береді, ал теңіз тасбақалары қақпақтарға соғылып, құрылғының жоғарғы немесе төменгі жағындағы қашқыш тесіктен шығарылады. 2007 жылы Техас жағалауында 10,594 кенже тасбақа босатылды. Мексикада бұл тасбақалар етік жасауға және тамақ ретінде қолданылатын шикізат ретінде танымал. 2020 жылы Кейп-Кодтың мұздай суларынан 30 тасбақаны құтқару миссиясы ауа райы мен техникалық мәселелерге байланысты кешіктірілді, бұл Массачусетс пен Нью-Мексико арасындағы уақытша құтқару миссиясын тудырды. Теннесси аквариумы түнде баспана және күтім көрсетті, содан кейін тасбақалар теңізге жіберілді. Теңіз суының температурасының жоғарылауымен байланысты осы суық соққы оқиғалары жиірек болуы мүмкін, өйткені жастар Американың Солтүстік-Шығысындағы жағалау суларында қалып, маусымның соңғы дауылдарына ұшырайды.
Мұнайдың төгілуі
Кейбір Кемптің ридлилері 1979 жылы Мексика шығанағында миллиондаған галлон мұнай төгілген Ixtoc 1 платформасының жарылуынан кейін Мексикадан әуе көлігімен жеткізілді. 2010 жылдың 30 сәуірінен бастап, Deepwater Horizon апатынан кейін 10 күн өткен соң 156 теңіз тасбақасының өлімі тіркелді; олардың көпшілігі Кемптің ридлилері болды. Луизиана штатының жануарлар мен балық шаруашылығы департаментінің биологтары мен құқық қорғау агенттері Гранд-Айл аралында Кемптің ридлилерін құтқарып алды. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі құтқарып, тазартып, босатып жіберген 456 майланған тасбақаның көпшілігі Кемптің ридлилері болды. Мексика шығанағының суларында мекендейтін қорғалатын теңіз түрлерінің ішінде тек Кемптің ридлилері ғана осы аймақты көбейетін жалғыз орын ретінде пайдаланады. Deepwater Horizon мұнай төгілуінің салдарынан түрлерді сақтау мақсатында ғалымдар ұяларды алып, басқа жерде инкубациялады. 2010 жылдың 26 маусымында Флориданың Панхандл аймағындағы ұядан 67 жұмыртқа жиналды және НАСА-ның Кеннеди ғарыш орталығындағы температурасы бақыланатын қоймаға жеткізілді, онда 56 жұмыртқадан балапандар шықты, ал 22-сі 2010 жылдың 11 шілдесінде босатылды. Жалпы жоспар бойынша 700-ге жуық теңіз тасбақасының ұясынан жұмыртқа жинап, оларды инкубациялау және жасөспірімдерді бірнеше ай бойы Алабама мен Флорида жағажайларында босату жоспарланған. Нәтижесінде 278 ұя жиналды, оның ішінде Кемптің ридлилерінің ұялары аз ғана болды.