Кіріспе

Дене мүшесінің тесігі немесе жолы жабық немесе болмаған жағдай. Атрезия – денедегі тесік немесе жолдың (әдетте аномалиялық) жабық немесе болмауымен сипатталатын жағдай.

Анотия

Анотия құлақтың толық жоқтығымен сипатталады және өте сирек кездеседі. Бұл жағдай бір немесе екі құлаққа да әсер етуі мүмкін, алайда бір құлақтың жоқтығы жиірек кездеседі. Анотия өткізгіш есту қабілетінің жоғалтуымен де байланысты, онда дыбыс толқындары құлақ арқылы жақсы өтпейді және сыртқы құлақ жолынан құлақ пердесіне дыбыс тиімді жеткізілмейді. Анотияның нақты себебі белгісіз. Пациенттердің 40% дейін Трейчер Коллинз немесе Голденхар синдромы сияқты қоса жүретін синдромдарға шалдығуы мүмкін. Анотия әдетте туған кезде физикалық тексеру арқылы диагностикаланады. Жұқтылық УЗИ ерте анықтауға көмектесуі мүмкін. Анотияны емдеудің стандартты тәсілі – құлақты толыққанды қайта жарату.

Қиындықтар

Билиарлық атрезия (БА) – туған кезде пайда болатын, себебі белгісіз өт жолдарының бітелуімен сипатталатын сирек кездесетін ауру. Билиарлық атрезияның классикалық клиникалық үштігі – ақ түсті нәжіс, қараңғы несеп, сарғаю және бауырдың үлкеюі. Клиникалық көріністер диагноз қою үшін қолданылады, ол бауырдың ультрадыбыстық тексеруі, холангиография және бауыр биопсиясы арқылы расталады. Бастапқы емдеу хирургиялық болып табылады, онда бітелген бауырдан тыс өт жолы алынып тасталады және гепатопортоэнтеростомия жасалады.

Бронхтардың атризиясы

Бронхиялық атрезия – сегменттік немесе лобарлық эмфиземамен және кейбір жағдайларда шырышты тығыздалумен сипатталатын сирек туа біткен ауру. Бронхиялық атрезияның нақты себебі белгісіз; лобарлық бронхтар, субсегменттік бронхтар және дистальды бронхиолалар ұрықтың дамуының бесінші, алтыншы және он алтыншы апталарында дамиды. Бронхиялық атрезия көбінесе белгісіз болғандықтан, кездейсоқ түрде анықталады. Симптомдары бар науқастардағы ең жиі клиникалық көріністердің бірі – қайталамалы өкпе инфекциялары. Бұл ауру көбінесе жас науқастарға әсер ететіндіктен, торакоскопиялық хирургия сияқты минималды инвазивті хирургиялық емдеу ұсынылады.

Коанальдық атрезия

Коанальдық атрезия (CA) – мұрын қуысындағы артқы хоаналардың анатомиялық жабылуымен сипатталатын сирек кездесетін, бірақ жақсы танымал жағдай. CA клиникалық тұрғыдан тыныс жолдарының жедел тұйықталуынан бастап, созылмалы қайталамалы синуситке дейін әртүрлі түрде көрініс береді, бұл жағдай бір жақты, екі жақты ма, әлде CHARGE синдромы және бас-бет аномалиялары бар адамдарда жиі кездесетіндей, басқа да тыныс жолдарының патологияларымен бірге жүре ме, соған байланысты. Алғашқы клиникалық бағалау 6 немесе 8 Fr сору катетерін мұрын тесіктері арқылы енгізу, метилен көк бояу сынағы, мақта талшығы сынағы және ларингоскоптық тексеруден тұрады. Мұрыны дұрыс дайындалған пациенттерде 2–5 мм қалыңдықпен жасалған синустардың КТ-сі нақты диагноз қоюға мүмкіндік береді.

Тамақ ішек атризиясы

Тамақ ішек атризиясы (ТА) – төменгі және жоғарғы тамақ ішек қуыстары арасындағы байланыстың жоқтығымен сипатталатын сирек туа біткен кемістік, көбінесе трахеоезофагеальды фистуламен қатар жүреді. Трахеоезофагеальды фистуламен немесе онсыз тамақ ішек атризиясы (ТЕФ) – тамақ ішегінің ең көп кездесетін туа біткен ақауы. ТА диагнозы көбінесе өмірдің алғашқы 24 сағатында қойылады, бірақ оны жүктілік кезеңінде немесе кейін де анықтауға болады. Сыртқы факторлардың және генетикалық факторлардың әсері анықталғанмен, ТА-ның нақты себептері әлі толыққанды белгілі емес. Емдеу хирургиялық жолмен жүргізіледі және тамақ ішегінің қайта құрылуын немесе басқа мүшелермен алмастыруды қамтиды.

Фолликулярлық атрезия

Фолликулярлық атрезия – фолликуланың дамуына кедергі келтіретін процесс, оның нәтижесінде овуляция жүрмейді және жұмыртқашық шығарылмайды. Бұл сүтқоректілердің жұмыртқалықтарының қартаюымен қатар жүретін қалыпты, табиғи процесс. Сүтқоректілердің жұмыртқалықтарындағы фолликулалардың шамамен 1%-ы овуляцияға ұшырайды, ал қалған 99%-ы өсу фазаларынан өте келе фолликулярлық атрезияға түседі. Қорыта айтқанда, фолликулярлық атрезия – фолликулалардың және жұмыртқашаның жоғалуына әкелетін процесс, ал осы процестің бұзылуы немесе жұмыс істемей қалуы көптеген басқа да жағдайларға соқтыруы мүмкін.

Анустың бұрыштығы

Анустың тесігінің болмауы – шамалы жиі кездесетін аномалия, жаңа туған нәрестелер арасында 1:1500 және 1:5000 аралығында кездеседі. Анустың тесігінің болмауының жекелеген жағдайлары тіркелген, бірақ көбінесе бұл жағдай көптеген аномалиялардың бірі ретінде табылады. Анустың тесігінің болмауы көбінесе туғаннан кейін ғана анықталады. Дер кезінде қайта құруға қатысты аноректалды хирургия қажеттілігі жоқ. Дегенмен, жылдам бағалау өте маңызды, ал шұғыл декомпрессиялық хирургия қажет болуы мүмкін.

Ішек атризиясы

5000 жаңа туған нәрестелердің 1-еуінде кездесетін ішек атрезиясы, жаңа туған нәрестелердің ішек кедергісінің ең жиі кездесетін себептерінің бірі болып табылады. Көптеген жағдайларда кіші ішек атрезиясы кездеседі, ал тоқ ішек атрезиясы сирек. Ішек атрезиясының пайда болуының екі негізгі себебі бар: біріншісі – ішек дамуының қатты құбылыс кезеңінде қайта қалыптасудың болмауы, екіншісі – жүктілік кезеңіндегі кешкі мезентериялық қан тамырларының зақымдануы. Жұқтылық алдындағы ультрадыбыс тексеруі – ішек атрезиясын анықтаудың ең сенімді тәсілі. Операцияға дейінгі емдеуге алғашқы жансақтау шаралары, дегидратацияны жою және электролиттік бұзылыстарды түзету кіреді. Кимураның алмаз тәрізді дуоденодуоденостомиясы – ең көп қолданылатын хирургиялық емдеу әдісі.

Микротия

Микротия – туа біткен деформация, онда сыртқы құлақ (құлақ қалқаны) жетілмей дамиды. Құлақ қалқаны толық дамымаған жағдайда анотия деп аталады. Микротия мен анотияның пайда болу себебі бірдей болғандықтан, оларды микротия-анотия деп біріктіре атауға болады. Микротия бір жақты (тек бір жақта) немесе екі жақты (екі жаққа да әсер ететін) болуы мүмкін. Микротия шамамен 8 000 – 10 000 туған баланың арасында 1-де кездеседі. Бір жақты микротияда көбінесе оң құлақ зардап шегеді. Бұл жағдай жүктілік кезінде Accutane (изотретиноин) қабылдау салдарынан туындауы мүмкін.

Поттер реті

Поттердің кезектілігі – өлімге әкелетін, спорадикалық және автосомалық рецессивті бұзылу, туылған 4000 баланың 1-інде кездеседі. Осы кемшілікпен туған нәрестелер өлі туады немесе туғаннан кейін қысқа уақыттан соң қайтыс болады. Бұл бұзылу көбінесе ұл балаларға әсер етеді және жүктіліктің ортаңғы апталарында ауыр олигогидрамниямен, поликистоздық бүйрекпен, екі жақты бүйрек агенезімен және обструктивті уропатиямен байланысты. Поттердің кезектілігіндегі негізгі ақаулық – бүйрек жеткіліксіздігі. Ерте туу, жамбас алдында орналасу, ерекше бет пішіні және аяқ-қолдың қалыптан ауытқуы басқа да ерекше белгілері болып табылады. Көптеген нәрестелерде ауыр тыныс жетіспеушілігі өлімге алып келеді.

Бүйректің агенезі

Бүйрек агенезісі эмбриогенез кезінде нефрлік бастамамен (уретерик бүршігі) бірігудің болмауынан туындайды, нәтижесінде нефрон және кейбір жағдайларда нефетрдің өзі болмайды. Бір жақты бүйрек агенезісі 1000 тірі туған нәрестенің 1-іне, ал екі жақты агенезісі 3000-4000 жүктіліктің 1-іне кездеседі. Бір жақты бүйрек агенезісінің болжамы өте жақсы, ал екі жақты агенезісі амниотикалық сұйықтықтың жетіспеуінен туындайтын перинаталдық өлім-жітім мен аурудың жоғары деңгейімен сипатталады, бұл өкпе гипоплазиясына және өлімге әкелуі мүмкін. Бүйрек агенезінің диагнозы көбінесе жүктіліктің орта кезеңіндегі анатомиялық ультрадыбыс тексеруі кезінде қойылады. Бүйрек агенезінің шамамен 30% жағдайлары генетикалық синдроммен немесе басқа да аномалиялармен байланысты.

Трикуспид атрезиясы

Трикуспид атрезиясы – туа біткен жүрек ақауының бір түрі, онда трикуспид клапаны толығымен жоқ болады. Сондықтан, оң жақ қарынша-құлақша байланысы да болмайды.

Вагинальды атрезия

Вагинальды атрезия – туа біткен кемшілік, ол жатыр-қын жолының өткізгіштігін бұзуға себеп болады. Бұл жағдай, урогенитальды синус қынаптың қаудальдық бөлігін қалыптастыра алмағанда пайда болады. Қынаптың қаудальдық бөлігін фиброзды тіндер алмастырады. Вагинальды атрезияның әйел балалардың 5000-нан 10000-ға дейін тірі туған әрбір баласында кездесетіні есептеледі. Аномалия көбінесе жасөспірім шағына дейін анықталмайды, бірінші реттік етеккірдің келмеуі немесе жатыр-қын жолының бітелгенінен туындаған ішкі ауырулар диагностикалық тексеруге алып келеді.