Кіріспе

Темір үшбұрышы (Вьетнам тілінде: Tam Giác Sắt) – Вьетнамның Биньдыонг провинциясындағы 311 км² (120 шаршы миль) аумақ. Бұл аймақ соғыс кезінде Вьетминь қызметінің бекінісі болғандықтан осылай аталған. Француз-Вьетнам соғысы кезінде аймақ Вьетминьнің бақылауында болды және АҚШ пен Оңтүстік Вьетнам күштерінің аймақты олардың жауы – коммунистік Солтүстік Вьетнамның қолдауымен және басшылығымен Оңтүстік Вьетнамдық көтерілісші қозғалысы Вьетконгтың (ВК) күш базасы ретінде тұрақсыздандыруға жасаған күш-жігеріне қарамастан, Вьетнам соғысына Американың араласу кезеңінде де осылай болды.

География

Темір үшбұрыш батыста Сайгон өзені мен шығыста Тинь өзені арасында, ал Сайгоннан солтүстікке қарай 40 шақырым жерде 13-тас жолмен шектесетін жерде орналасқан. "Үшбұрыштың" оңтүстік төбесі Бинь Дуонг провинциясының астанасы Пху Куонгтан 11 шақырым қашықтықта жатыр. Оның Сайгонға жақындығы американдық және Оңтүстік Вьетнам күштерінің оны жоюға тырысуының себебі болды, сонымен қатар коммунистік күштер үшін бақылауда ұстау үшін маңызды аймақ болып қала берді. Темір үшбұрыштың жер бедері тегіс, ерекше белгісіз, тығыз бұталар мен жапырақтармен жабылған. Әсіресе солтүстік бөлігінде адам бойынан асып түсетін қалың шөптер өседі. Жер беті көптеген бомбалар мен снарядтардың іздерімен жаралы болғандықтан, тар, қиыршық топырақ жолдардан тыс көлік құралдарының қозғалуы дерлік мүмкін емес, тіпті гусеницалық машиналар да қиындыққа тап болды. Бұл жер екінші Индокитай соғысының басындағы шайқастардың куәсі болған, көптеген жер асты тоннельдері мен бекіністермен толы болды, олардың көпшілігі құлап, тастап кетілген.

Француз соғысы

1946 жылдан 1954 жылға дейін Индокитайдағы француз соғысы кезінде Вьетмин француздардың басым әскери күшіне қарсы қорғану үшін аймақ бойынша жасырын бекіністер мен туннельдер желісін кеңейтті. Бұл туннельдер желісі 1880 жылдардың өзінде француз оккупациясына қарсы тұру мақсатымен салына бастаған. Бұл желі коммунистік жауынгерлерге ел ішінде "көрінбей қалуға" мүмкіндік берді. Бұл, әсіресе Виши режимі кезінде маңызды болды, себебі Вьетнам француз және жапон әскерлерінің бірдей оккупациясы астында болғандықтан, екі жаудың да назарынан тыс қалу қажеттігі туды.

Вьетнам соғысы

Туннельдер француздармен соғыс аяқталғаннан кейін Нго Динь Дием үкіметіне, содан кейін АҚШ қолдаған Оңтүстік Вьетнам үкіметтеріне қарсы жер асты операцияларының базасы ретінде одан әрі кеңейтілді. Сайгон үкіметі үшін базалық аймақ құрайтын қауіптіліктен туындап, АҚШ 1966 және 1967 жылдың күзінде аймақтағы әскери шабуылын күшейтті. Олар осы кезеңде үш операция жүргізді: «Атлеборо» операциясы, «Седар-Фоллс» операциясы және «Джанкшн-Сити» операциясы. «Седар-Фоллс» операциясы – шамамен 16 000 американдық және 14 000 Оңтүстік Вьетнам армиясының әскеріне қатысқан аса қарқынды шабуыл болды. Операция он тоғыз күнге созылды, нәтижесінде 72 американдық және 720 Вьетконг қаза тапты. B-52 бомбалаушыларымен және «Рим плугтарымен» (Rome plows) жаппай шабуыл жасап, жарылғыш заттар, су басу және «туннельшілер» (тек фонарь мен тапаншамен қаруланған, туннельдерге кіретін арнайы дайындықтан өткен әскерлер) арқылы туннель жүйесін жоюға тырысқанына қарамастан, американдықтар Вьетконгтың екі он жылдан астам уақыт бойы салынған қолдау жүйесін толығымен жоя алмады.

Вьетнам соғысының соңында темір үшбұрышы

Бұл аймақ соғыстың соңына дейін Вьетконгтың белсенді ұйымдастыру орталығы болып қала берді, себебі оның даусыз стратегиялық маңызы болды, сонымен қатар американдық бомбалау науқанынан зардап шеккен жергілікті халықтың қолдауы да болды. 1975 жылдың сәуірінде генерал Ван Тьен Дунг, саяси бюро мүшелері Фам Хунг пен Ле Дык То және оңтүстік әскери қолбасшысы Тран Ван Тра темір үшбұрыш аймағында Сайгонға соңғы, шешуші шабуылды жоспарлау үшін бас қосты.