Кіріспе

Брюссель астанасы аймағының муниципалитеті, Бельгия.

Иксель (французша, iksɛl) немесе Elsene (голландша, ) – Бельгияның Брюссель астанасы аймағының 19 муниципалитетінің бірі. Брюссель қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан, географиялық тұрғыдан Брюссель қаласымен екіге бөлінген. Сондай-ақ, Аудергем, Эттербек, Форест, Уккл, Сен-Жиль және Уотермаль-Бойтсфорт муниципалитеттерімен шектеседі. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитетте 87 052 тұрғын бар. Жалпы ауданы , бұл халық тығыздығын көрсетеді.

География

Иксель Брюссельдің оңтүстік-шығысында орналасқан және Брюссель қаласының бөлігі болып табылатын Луиза/Луизалан даңғылымен екіге бөлінеді. Муниципалитеттің кіші батыс бөлігінде Байи көшесі/Baljuwstraat көшесі орналасқан және шамамен Луиза даңғылынан Брюгман/Брюгманlaan даңғылына дейін созылады, ал оның үлкен шығыс бөлігінде Брюссельдің екі жетекші университетінің кампустары орналасқан: француз тіліндегі Université Libre de Bruxelles (ULB) және голланд тіліндегі Vrije Universiteit Brussel (VUB), сондай-ақ Эжен Флаже алаңы. Боис де ла Камбре/Тер Камеренбос Иксельдің оңтүстігінде жатыр. Луиза даңғылының құрылысы 1847 жылы каштан ағаштарымен шектелген монументальді даңғыл ретінде тапсырылды, ол Брюссель қаласының орталығынан Боис де ла Камбренің танымал демалыс аймағына оңай қол жеткізуді қамтамасыз ететін. Бұл қаладағы алғашқы Хаусман стиліндегі магистраль болуы тиіс еді. Бастапқыда, Иксель қаласы жобаға күшті қарсылық көрсетті – сол кезде, қазіргідей, Брюссель қаласынан тәуелсіз муниципалитет (жергілікті билік) болды, және даңғыл оның аумағынан өтуі керек еді. Көп жылдық нәтижесіз келіссөздерден кейін Брюссель 1864 жылы Боис де ла Камбренің өзімен бірге даңғыл үшін қажетті тар жер жолағын қосып алды. Осы шешімнің нәтижесінде қазіргі Брюссель қаласының ерекше пішіні қалыптасты және Иксель екі жеке аймаққа бөлінді.

Ортағасырлық шығу тегі

Бұл жердің атауы алғаш рет 1210 жылы Ельсела деп тіркелді, бұл ескі голланд тіліндегі Else(n)lo сөзінен шыққан, яғни алдыр ағаштарының орны. Ауылдың тарихы Ла Камбре аббаттығының құрылуымен байланысты. Брабант герцогы Хендрик I 1201 жылы цистерциандық монах қызы Жизелаға Пеннебеке иелігін (Пеннебек – Маальбек бұлағының бастапқы атауы) сыйлады. Ол өз кезегінде аббаттыққа негіз салды және 1210 жылы герцогтың бұйрығымен диірмен салынатын жерге ие болды. Аббаттық Сония орманындағы Маальбек өзенінің бастауына жақын орналасқан, ал оның Брюссельге ең жақын қалдығы 19 ғасырда Боис де ла Камбре / Тер Камеренбос деп аталды. Аббаттық Камбрей епискобы Ян III ван Бетун тарапынан 1202 жылы, құрылғаннан кейін жақын уақытта мойындалды. Брюссельдік Әулие Бонифаций және Шеарбектік Әулие Алиса 13 ғасырдағы ең белгілі тұрғындары болды. 1300 жыл шамасында, Брабант герцогы Иоанн II билік еткен кезде, аббаттықтың жанында орманда жұмыс істейтін ағаш тасымалдаушыларға тамақ беру үшін қонақ үй салынды. Көп ұзамай, шағын ауыл мен бірнеше капеллалар, соның ішінде Киелі Крест шіркеуі (Church of the Holy Cross) салынды, ол да Камбрей епискобы тарапынан ашылып, 1459 жылы Мария мен Киелі Крестке арналды (Камбрей епискобы өзімен бірге түпнұсқа кресттің екі бөлігін әкелгені айтылады). Бастапқыда бұл ауылдар мен құрылыстар батпақты жерлерді кептіруге және тазалауға көмектескен жұмысшылар үшін салынған. Ол кезде Икселдің бір бөлігі Брюссельге тәуелді болды, ал екінші бөлігі жергілікті феодалдың меншігінде болды.

Революциядан бұрын

1478 жылы Францияның Людовик XI патшасы мен Рим императоры Максимилиан I арасындағы соғыстар аббаттық үй мен төңіректегі аймақтарды қиратты. 1585 жылы Габсбург Нидерланды кезеңінде испандықтар ғимараттардың көп бөлігін кальвинистерге пана ретінде пайдалануға жол бермеу үшін өртеп жіберді. Аббат 1599 жылы эрцгерцогтар Альберт пен Изабелланың салтанатты кіруіне қарай қайта жаңартылды. 16 ғасырда Иксельде қосымша сарайлар мен қамалдар (мысалы, Эрмитаж, Тен Бош және Иксель) салынды, осылайша шағын елді мекен толыққанды ауылға айналды. Маалбек бұлақтарының және судың тазалығының арқасында аймақта сыра қайнату өнеркәсібі дамыды. Ол бастапқыда аббат ішінде басталды, бірақ 16 ғасырға қарай оның шегінен тысқары тарады. 1602 жылы Брабант кеңесінің сыра өндірісін еркін етуіне байланысты өнеркәсіп өсіп, бұлақ жағасында көтеріңкі атмосфера қалыптасты. 17-18 ғасырларда Иксельде 20-ға жуық сырахана мен ойын үйлері орналасты, олардың ішінде Сен-Юбер, Де-Стерре және Л'Италия бар.

Тәуелсіз муниципалитет

1795 жылы, Брюссельді қоршаған көптеген басқа қалалар сияқты, Иксель де француз революциясынан кейін француз үкіметімен жеке муниципалитет деп жарияланды. Нидер-Эльсен ("Төменгі Иксел", аббат орналасқан жер), Опер-Эльсен ("Жоғарғы Иксел", Брюссель маңындағы елді мекен), Бундал, Тенбос және Солбос муниципалитеттері Иксел құрамына кірді. Бұған қоса, аббат діни функцияларынан айырылып, мақта фабрикасы, ферма, әскери мектеп және аурухана сияқты түрлі салаларда пайда болды. Қазіргі Кіші сақина орналасқан жердегі Брюссельдің ортағасырлық қақпаларының көпшілігі бұзылып, маңына көшіп келгендерге арналған жаңа көшелер салынды. Иксел халқы 1813 жылы 677 адамнан 1900 жылы 58 000-нан астам адамға дейін шамамен жүз есе өсті. Осы қарқынды өсіммен бірге муниципалитеттің француз тіліне ауысуы да болды. 19 ғасырдың соңында кейбір көлдер кепті, тек "Иксел көлдері" қалды, ал 1860 жылы Киелі Крест шіркеуі салынды. Алғашқы трамвай 1884 жылы, ал алғашқы кинотеатр 1919 жылы пайда болды. Ол кезде Иксел және Луиза даңғылы Брюссельдің ең әсем аудандарының біріне айналды. Суретшілер мен мәшһүр адамдар көшіп келіп, Ар-нуво және Ар-деко сияқты архитектуралық жаңалықтарға жол ашты.

Матонге

Икселл Бельгияның бүкіл аумағында африкалық текті адамдардың көптігімен танымал. Бұл тұрғындар негізінен Намур қақпасы және Elsensesteenweg/Chaussée d'Ixelles маңында шоғырланған, ал аймақ Матонге немесе Матонгуэ деп аталады – бұл Конго Демократиялық Республикасының Каламу қаласындағы сол аттас базар және сауда ауданының есімімен аталған. Матонге 1950-ші жылдардың соңында Бельгиялық Конгодан келген университет студенттері үшін орталық және жатақ ретінде қызмет еткен Maisaf (Maison Africaine немесе Африка үйінің аббревиатурасы) негізі қаланғаннан бастап қалыптасты. 1960 жылы Конго тәуелсіздік алғаннан кейін, аудан жаңа мемлекеттен келген иммигранттардың көптеп келуіне тап болды, олар Матонге ауданының бастапқы стилін сақтаған көршілікті қалыптастырды. 1960-шы және 1970-ші жылдары бұл аймақ Заирден келген студенттер мен дипломаттардың танымал кездесу орны болды. Олар сол кезде жергілікті жұртшылықта «бельгийліктер» деп танылатын. Ауданға Руанда, Бурунди, Мали, Камерун және Сенегал сияқты басқа да африкалық елдерден келген қауымдастықтар да шоғырланған. Танымал сауда галереялары – Ixelles галереясы және Porte de Namur галереясы Матонге жүрегінде орналасқан. Галереяда және оған іргелес көшелерде көптеген мамандандырылған азық-түлік дүкендерін және жеткізушілерді табуға болады. Бұл аймақ киім, аяқ киім және мата дүкендерімен, шаштараздармен және парик жасаушылармен, кітап дүкендерімен, зергерлік бұйымдар мен қолөнер дүкендерімен әйгілі, сондықтан бұл жерді көптеген жергілікті және халықаралық қонақтар, жастар мен қарттар жіберіп алмауы керек. Тұрғындар мен дүкен иелерінің арасында 45-тен астам ұлт өкілдері бар, оның ішінде көптеген африкалық елдер. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, дүкен иелерінің көпшілігі жергілікті тұрғындар емес. Матонгеге келген қонақтар мен терезеден қарап тұрғандардың арасында африкалық сән мен өмір салтын бағалайтындар көп. Аудан 2000-шы жылдардың басынан бастап африкалық топтар жасаған зорлық-зомбылық әрекеттерімен де танымал болды, олардың құрамында Black Démolition сияқты елден шығарылған бала-жауынгерлер де болды. 2001 жылдың қаңтар айында бұл жерде нәсілдік қақтығыстар орын алды. Латын Америкасы, Пәкістан және Үндістаннан келген иммигранттар қауымдастықтарымен бірге Матонге Бельгиядағы көпмәдениеттіліктің символы ретінде қарастырылады. Жергілікті билік, қоғамдық ұйымдар мен тұрғындар бұл ауданды қауіпсіз жер ретінде қайта жандандыруға белсенді түрде атсалысып, біршама табысқа жетті. Аймақ пен жылжымайтын мүлік ескірген сайын, Еуропалық кварталды бір жағынан, ал сәнді Луиза даңғылын екінші жағынан кеңейтуге жылжымайтын мүлік әзірлеушілерінің қысымы мен қызығушылығы артып, Матонге олардың арасында қысылып қалды. 2001 жылдан бері маусым айының соңында жыл сайын сәтті өткізіліп келе жатқан көпмәдениетті фестиваль – Matongé en Couleurs ұйымдастырылады. Бұл күн Конго тәуелсіздігінің мерекесімен сәйкес келеді. 2006 жылы шыққан Juju Factory фильмінің бір бөлігі осы ауданда түсірілген. Жергілікті BX1 телеарнасы (бұрынғы Télé Bruxelles) апта сайынғы журнал бағдарламасын – Téle Matongé XL таратады. Жаяу жүргіншілер көшесі Rue Longue Vie/Lange Levenstraat африкалық тағамдары сатылатын тағамханаларға толы. Олардың көпшілігін әйгілі афроеуропалық суретші Джон Буш безендірген. Le Soleil d'Afrique оның мұражайына айналды, онда оның түпнұсқа суреттері ғана емес, сонымен қатар басқа суреттелген беттер мен жиһаздар да қойылған.

Негізгі көрікті жерлер

Иксель аумағына жақын орналасқан Ла-Камбр аббаттығының ғимараттарында көркем өнердің танымал мектебі, Ұлттық географиялық институты және түрлі діни қызметтер орналасқан. Иксел көлдері мен Тенбош паркі – муниципалитет ортасындағы әйгілі парктер. Эжен Флаже алаңындағы Streamline Moderne стиліндегі Флаже ғимараты, сондай-ақ Radio Maison деп те аталады, Бельгияның Ұлттық радио хабар тарату институтының (INR/NIR) орналасқан жері болған. Брюссельдегі алғашқы биік ғимарат – Résidence de la Cambre, Général Jacques/Generaal Jacqueslaan бульварында орналасқан, тағы бір көрнекті арт-деко ғимараты. Иксель 20 ғасырдың басында модерн сәулетінің орталығы болды. Виктор Хорта салған бірнеше модерн стиліндегі үйлер ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген, олардың кейбіреулерін аралап көруге болады. Брюссельдің үш университеті – Université libre de Bruxelles (ULB), Vrije Universiteit Brussel (VUB) және Saint Louis университетінің кампустары Икселде орналасқан. Осының нәтижесінде муниципалитеттің оңтүстік-шығыс бөлігінде көптеген студенттер тұрады. Иксель зираты – елдегі ең маңызды зираттардың бірі, онда белгілі бельгиялық тұлғалардың көптеген қабірлері сақталған. 1891 жылы француз генералы Жорж Буланже, оңшыл Буланжеристердің жетекшісі, бірнеше ай бұрын қайтыс болған сүйіктісінің қабірінде өз-өзіне қол жұмсады. Икселде бірнеше қызықты шіркеулер мен мұражайлар бар, олардың ішінде көркем өнер мұражайы және суретші өмірінің бір бөлігін өткізген үйінде құрылған Константин Мюнье мұражайы бар.

Оқиғалар

Икселде бірнеше жәрмеңке ұйымдастырылады, оның ішінде Эжен Флажи алаңындағы көктемгі жәрмеңке, ол Пасхадан кейінгі төртінші және алтыншы жексенбі аралығында өтеді, сондай-ақ шілде айының соңында Бундаэль жәрмеңкесі ұйымдастырылады.

Саясат

Қазіргі қалалық кеңес 2018 жылғы қазан айында өткен сайлауда сайланды. Қазіргі уақытта Иксель қаласының мэрі – Эколо партиясының мүшесі, ол PS sp.a. партиясымен бірлесіп муниципалдық кеңесте коалиция құрады. +Ixelles жергілікті сайлауы – 14 қазан 2018 жыл. Партия дауысы % Swing (п.п.) Сайланған 2018 Өзгеріс (2012 жылғы сайлаудан 2018 жылғы сайлауға орын санының өзгеруі) Groen 10,817 33.05 9.53 5 3 2 Ашық Vld 8,364 25.55 3.54 4 3 sp.a 6,190 18.91 2.30 1 2,342 7.16 5.05 3 2,049 6.26 4.44 2 CD&V (Objective XL) 1,817 5.55 3.86 2 960 2.93 0.58 1 19 10.58 Жаңа