1933 ж. АҚШ үкіметін құлату жоспары: «Бизнес қастандығы». Смедли Батлер басқарушылыққа тағайындалуы мүмкін болған фашистік төңкеріс әрекеті. Тарихтан мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1933 жылы АҚШ үкіметін құлату жоспары
A 1933 plan to overthrow the U. S. government
"Бизнес-жоба", сондай-ақ "Уолл-стрит төңкерісі" және "Ақ үй төңкерісі" деп аталатын бұл саяси қастандық 1933 жылы АҚШ-та президент Франклин Д. Рузвельттің үкіметін құлату және Смедли Батлерді диктатор ретінде орнату мақсатымен жасалған. Батлер, отставкадағы Теңіз корпусының генерал-майоры, бай бизнесмендердің өзінің басшылығымен фашистік ардагерлер ұйымын құруды жоспарлап, оны Рузвельтті құлату үшін мемлекеттік төңкеріс жасауға пайдалану ниетінде болғандарын антпен куәландырды. 1934 жылы Батлер осы жайттар туралы АҚШ Өкілдер палатасының Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі арнайы комитетіне ("МакКормак-Дикштейн комитеті") антпен куәлік берді. Бірақ ешкім сотталмады, алайда конгресс комитетінің соңғы баяндамасында "осы әрекеттер талқыланғаны, жоспарланғаны және қаржылық қолдау көрсетушілер қажет деп тапқан жағдайда орындалуы мүмкін болғаны сөзсіз" делінген. Комитет куәліктерді жинаған кезде көптеген ірі ақпарат құралдары бұл жоспарды жоққа шығарды, тіпті New York Times газетінің редакциондық мақаласы оны "үлкен алдау" деп сипаттады. Батлер келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң президент Герберт Гувер шерушілерді таратуға бұйрық берді, ал генерал Дуглас Макартурдың басқаруымен АҚШ армиясының атты әскерлері олардың лагерьлерін қиратты. Батлер өзін республикашыл деп санаса да, 1932 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Франклин Д. Рузвельтті қолдады. 1933 жылға қарай Батлер капитализм мен банкирлерді сынап, 33 жыл бойы Уолл-стрит, банкирлер және ірі бизнестің "күшті адамы" болғанын, ал өзін "капитализм үшін рэкетші" деп атады.
The Business Plot, also called the Wall Street Putsch and The White House Putsch, was a political conspiracy in 1933, in the United States, to overthrow the government of President Franklin D. Roosevelt and install Smedley Butler as dictator. Butler, a retired Marine Corps major general, testified under oath that wealthy businessmen were plotting to create a fascist veterans' organization with him as its leader and use it in a coup d'état to overthrow Roosevelt. In 1934, Butler testified under oath before the United States House of Representatives Special Committee on Un American Activities (the "McCormack–Dickstein Committee") on these revelations. Although no one was prosecuted, the congressional committee final report said, "there is no question that these attempts were discussed, were planned, and might have been placed in execution when and if the financial backers deemed it expedient." Early in the committee's gathering of testimony most major news media dismissed the plot, with a New York Times editorial characterizing it as a "gigantic hoax". A few days after Butler's arrival, President Herbert Hoover ordered the marchers removed and U. S. Army cavalry troops under the command of Gen. Douglas MacArthur destroyed their camps. Butler, although a self described Republican, responded by supporting Franklin D. Roosevelt in the 1932 US presidential election. By 1933, Butler started denouncing capitalism and bankers, going on to explain that for 33 years he had been a "high class muscle man" for Wall Street, the bankers and big business, labeling himself as a "racketeer for Capitalism".
Рузвельтке қарсылық
Рузвельт сайлауы сол кездегі көптеген консервативті бизнесмендерді алаңдатты, өйткені оның "үкімет барлық жұмыссыздарға жұмыс табады" деген сайлау алдындағы уәдесі, социализмге қорқынышпен және мемлекеттік шығындарды есепсіз жұмсаған бизнесмендердің салдарынан жаңа жұмыссыздар толқынына себеп болды. Кейбір авторлар алтын стандарты мәселесі де қатысты болды деп санайды; Жюль Арчер "Ақ үйді басып алу жоспары" еңбегінде алтын стандарты тоқтатылғаннан кейін "консервативті қаржыгерлер үлкен қорқынышқа ұшырады. Олар алтынмен қамтамасыз етілмеген валютаны инфляциялық деп есептеді, ол жеке және бизнес мүліктерді құлдыратып, ұлттық банкроттыққа әкелуі мүмкін. Рузвельт жеке кәсіпкерлікті жоюға тырысқан социалист немесе коммунист деп айыпталды, кедейлерге көмек көрсету үшін байлықтың алтынмен қамтамасыз етілуін жою арқылы". Батлер сайлауда Рузвельтті қолдағанмен, оның жақсы беделі мен халық арасындағы танымалдылығы жалпы халықтың қолдауын тарту үшін өте маңызды екенін, ал оны басқаларға қарағанда басқару оңайырақ екенін айтты. Егер төңкеріс сәтті аяқталғанда, Батлер жаңадан құрылған "Бас істер хатшысы" лауазымында дерлік шексіз билікке ие болар еді, ал Рузвельт тек номиналды рөл атқарар еді. Батлер кінәлі деп атағандардың барлығы қатысқандығын жоққа шығарды. МакГайр Батлер анықтаған жалғыз адам болды, ол комиссия алдында куәлік берді. Батлер айыптаған басқа адамдар куәлікке шақырылмады, себебі "комитетте мұндай адамдарды шақыруға негіз болатын ешқандай дәлел жоқ. Комитет тек құлақтан естіген ақпараттарды ескермейді". Комитет отырысының соңғы күні, 1935 жылдың 29 қаңтарында Джон Л. Спивак коммунистік "New Masses" журналында екі мақаланың біріншісін жариялады, онда комиссияға берілген куәліктердің құлақтан естіген ақпарат ретінде жойылған бөліктері ашылды. Спивак бұл жоспардың Дж. П. Морган және басқа қаржыгерлердің Рузвельтті құлату үшін фашистік топтармен келісіп жасаған жоспарының бір бөлігі екенін дәлелдеді. Тарихшы Ханс Шмидт Спивак жасырылған куәлікті зерделі түрде талдап, маңызды аргументтер келтіргенін мойындаса да, оның еврей қаржыгерлеріне қатысты "асыра бағаланған" мәлімдемелерімен мақаласын әшекейлегенін, Шмидт мұны Бутлер мен МакГайрдың сөйлесулерінің мәліметтерімен расталмаған, жала жабу деп санайды. 1935 жылдың 25 наурызында МакГайр 36 жасында Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Ауруханадағы дәрігер өлімінің себебін пневмония мен оның салдарына байланысты деп түсіндірді, бірақ МакГайрға тағылған айыптаулар оның денсаулығының нашарлауына және құлауына әкелгенін, нәтижесінде пневмонияға шалдыққанын да айтты.
Roosevelt's election was upsetting for many conservative businessmen of the time, as his "campaign promise that the government would provide jobs for all the unemployed had the reverse effect of creating a new wave of unemployment by businessmen frightened by fears of socialism and reckless government spending". Some writers have said concerns over the gold standard were also involved; Jules Archer, in The Plot to Seize the White House, wrote that with the end of the gold standard, "conservative financiers were horrified. They viewed a currency not solidly backed by gold as inflationary, undermining both private and business fortunes and leading to national bankruptcy. Roosevelt was damned as a socialist or Communist out to destroy private enterprise by sapping the gold backing of wealth in order to subsidize the poor." Despite Butler's support for Roosevelt in the election Butler said the plotters felt his good reputation and popularity were vital in attracting support amongst the general public and saw him as easier to manipulate than others. Given a successful coup, Butler said that the plan was for him to have held near absolute power in the newly created position of "Secretary of General Affairs", while Roosevelt would have assumed a figurehead role. Those implicated in the plot by Butler all denied any involvement. MacGuire was the only figure identified by Butler who testified before the committee. Others whom Butler accused were not called to testify because the "committee has had no evidence before it that would in the slightest degree warrant calling before it such men The committee will not take cognizance of names brought into testimony which constitute mere hearsay." On the final day of the committee, January 29, 1935, John L. Spivak published the first of two articles in the Communist magazine New Masses, revealing portions of testimony to the committee that had been redacted as hearsay. Spivak argued that the plot was part of a plan by J. P. Morgan and other financiers who were coordinating with fascist groups to overthrow Roosevelt. Historian Hans Schmidt concludes that while Spivak made a cogent argument for taking the suppressed testimony seriously, he embellished his article with his "overblown" claims regarding Jewish financiers, which Schmidt dismisses as guilt by association not supported by the evidence of the Butler MacGuire conversations themselves. On March 25, 1935, MacGuire died in a hospital in New Haven, Connecticut, at the age of 36. His attending doctor at the hospital attributed the death to pneumonia and its complications, but also said that the accusations against MacGuire had led to his weakened condition and collapse which in turn led to the pneumonia.
1933 жыл
1933 жылдың 1 шілдесінде Батлер МакГайр мен Билл Дойлмен алғаш рет кездесті. МакГайр Уолл-стриттегі Grayson Murphy & Company банктік фирмасының аптасына 100 долларлық облигация сатушысы және Коннектикут Американдық легионының мүшесі болды. Дойл Массачусетс штатындағы Американдық легионның командирі болған. 3 немесе 4 шілдеде Батлер МакГайр мен Дойлмен екінші рет кездесті. Ол олардың Американдық легионның съезінде жүздеген қолдаушыларды жинап, сөз сөйлеуді сұрауды ұсынғанын айтты. МакГайр Батлерге съезде оқуын ұсынған, машинамен терілген сөзді қалдырды. "Ол Американдық легион съезін АҚШ-ты алтын стандартына қайтару туралы резолюцияны қабылдауға шақырды, осылайша ардагерлерге уәде етілген сыйлық төленгенде, олар алған ақша құнды қағазға айналмас еді". Бұл талап Батлердің күдігін одан әрі күшейтті. Шамамен 1 тамызда МакГайр Батлермен жеке кездесті. Батлер МакГайрдың Grayson Murphy компаниясы Нью-Йоркте Американдық легионды құруға кепілдік бергенін айтты, ал Батлер МакГайрға Американдық легионның "ешқандай емес, еңбек талқынына қарсы ұйым" екенін айтты. Батлер Дойлді ешқашан қайта көрген жоқ. 24 қыркүйекте МакГайр Ньюарктегі Батлердің қонақ үйіне келді. Қыркүйек айының соңында Батлер Роберт Стерлинг Кларкпен кездесті. Кларк өнер коллекционері және Singer Corporation мұрагері болды. МакГайр Кларкты Боксерлік көтеріліс кезінде Қытайда екінші лейтенант болып қызмет еткен кезде таныған, сол кезде оны "миллионер лейтенант" деп атаған. 6 наурызда МакГайр Кларк пен оның адвокатына бірінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы француз ұлтшыл лигасы Croix de Feu туралы хат жазды. 22 тамызда Батлер МакГайрмен қонақ үйде кездесті, бұл олардың соңғы кездесуі болды. Батлердің сөзіне сүйенсек, осы кезде МакГайр Батлерден жаңа ардагерлер ұйымын басқаруды және президентке қарсы төңкеріс жасауды сұрады. 13 қыркүйекте Батлердің бұрынғы жеке хатшысы Пол Комли Френч МакГайрмен оның кеңсесінде кездесті. Қыркүйек айының соңында Батлер Шетелдік соғыс ардагерлерінің (VFW) командирі Джеймс Э. Ван Зандтке алдағы VFW съезінде олардың кездесетінін айтты. 20 қарашада комиссия куәліктерді қарастыруды бастады. 21 қарашада Френч бұл оқиға туралы Филадельфиялық рекорд пен Нью-Йорк Пост газеттерінде жариялады. 22 қарашада "Нью-Йорк Таймс" газеті оқиға туралы алғашқы мақаласын жариялады және оны "үлкен алдау" деп сипаттады.
On July 1, 1933, Butler met with MacGuire and Bill Doyle for the first time. MacGuire was a $100 a week bond salesman for Wall Street banking firm Grayson Murphy & Company and a member of the Connecticut American Legion. Doyle was commander of the Massachusetts American Legion. On July 3 or 4, Butler held a second meeting with MacGuire and Doyle. He stated that they offered to get hundreds of supporters at the American Legion convention to ask for a speech. MacGuire left a typewritten speech with Butler that they proposed he read at the convention. "It urged the American Legion convention to adopt a resolution calling for the United States to return to the gold standard, so that when veterans were paid the bonus promised to them, the money they received would not be worthless paper." The inclusion of this demand further increased Butler's suspicion. Around August 1, MacGuire visited Butler alone. Butler stated that MacGuire told him Grayson Murphy underwrote the formation of the American Legion in New York, and Butler told MacGuire that the American Legion was "nothing but a strikebreaking outfit." Butler never saw Doyle again. On September 24, MacGuire visited Butler's hotel room in Newark. In late September Butler met with Robert Sterling Clark. Clark was an art collector and an heir to the Singer Corporation fortune. MacGuire had known Clark when Clark was a second lieutenant in China during the Boxer Rebellion, where he had been nicknamed "the millionaire lieutenant". On March 6, MacGuire wrote Clark and Clark's attorney a letter describing the Croix de Feu, a nationalist French league of the Interwar period. On August 22, Butler met MacGuire at a hotel, the last time Butler met him. According to Butler's account, it was on this occasion that MacGuire asked Butler to run a new veterans' organization and lead a coup attempt against the President. On September 13, Paul Comly French, a reporter who had once been Butler's personal secretary, met MacGuire in his office. In late September, Butler told Veterans of Foreign Wars (VFW) commander James E. Van Zandt that co conspirators would be meeting him at an upcoming Veterans of Foreign Wars convention. On November 20 the committee began examining evidence. French broke the story in the Philadelphia Record and the New York Post on November 21. On November 22, The New York Times wrote its first article on the story and described it as a "gigantic hoax".</blockquote>
Қазіргі реакция
1934 жылғы 21 қарашада, комиссия куәліктерді жинаған күнінен кейін, "Нью-Йорк Таймс" газеті "Генерал Батлер күшпен үкіметті басып алуға бағытталған «фашистік қастандық» жоспарын ашты; Уолл-Стрит тобының өкілі ретінде облигация сатушысы оған 500 000 адамдық әскерді басқарып, астанаға жорық жасауды ұсынған. Аталғандар бұл айыптауларды жоққа шығарды – Дикштейн шағым түсірді" деген мақала жариялады. "Филадельфия рекорды" газеті де 1934 жылғы 21 және 22 қарашада осы оқиға туралы хабарлады.
On November 21, 1934, one day into the committee gathering testimony, The New York Times ran an article with the headline, "Gen. Butler Bares 'Fascist Plot' To Seize Government by Force; Says Bond Salesman, as Representative of Wall St. Group, Asked Him to Lead Army of 500,000 in March on Capital – Those Named Make Angry Denials – Dickstein Gets Charge". The Philadelphia Record also reported on the story on November 21 and 22, 1934
1934 жылғы 22 қарашадағы "Нью-Йорк Таймс" газетінің редакциялық мақаласы, комиссия куәліктерін тыңдағаннан кейін екі күн өткен соң, Батлердің әңгімесін «үлкен алдау» және «сенімсіз, жалған әңгіме» деп бағалады. 1934 жылғы 3 желтоқсанда "Time" журналы комитет «Вашингтонға фашистердің көп талқыланған шеруіне, оны зейнеткер генерал-майор Смедли Д. Батлер басқаратыны туралы нақты дәлелдер табылды» деп мәлімдеді. J. P. Morgan & Co. компаниясының өкілі Томас В. Ламонт бұл жайтты «таза фантазия» деп сипаттады. Ал VFW командирі Джеймс Э. Ван Зандт баспасөзге: «Генерал Батлер ескерткеннен кейін екі ай өткен соң, «Уолл-стрит агенттері» оған «Ветерандар ұйымы» деген желеумен АҚШ-та фашистік диктатураны басқаруды ұсынды» деді.
A November 22, 1934, New York Times editorial published just two days into committee testimony dismissed Butler's story as "a gigantic hoax" and a "bald and unconvincing narrative." Time magazine reported on December 3, 1934, that the committee "alleged that definite proof had been found that the much publicized Fascist march on Washington, which was to have been led by Maj. Gen. Smedley D. Butler, retired, according to testimony at a hearing, was actually contemplated". Thomas W. Lamont of J. P. Morgan & Co. called it "perfect moonshine." Separately, VFW commander James E. Van Zandt stated to the press, "Less than two months" after Gen. Butler warned him, "he had been approached by 'agents of Wall Street' to lead a Fascist dictatorship in the United States under the guise of a 'Veterans Organization'."
Кейінгі реакциялар
Пулитцер сыйлығының иегері, тарихшы Артур М. Шлезингер 1958 жылы: «Көптеген адамдар Нью-Йорк мэрі Ла Гардиямен келісіп, оны "коктейльдік төңкеріс" деп есептемеді» деді. Шлезингердің 1958 жылғы оқиға туралы қорытындысында: «Шын мәнінде, МакГайрдың қандай да бір қанағаттандырмас жоспары болғаны сөзсіз, бірақ ойластыру мен іске асыру арасындағы айырма өте үлкен еді, және Республикаға қандай да бір қауіп төнді деп айту қиын». Тарихшы Роберт Ф. Бёрк: «Негізінде, айыптаулар, ветерандар ұйымдарымен байланысы бар қаржыгерлердің шағын тобының ықпал ету әрекеттері мен Батлердің бейбітшіл және халықшыл мүдделерінің жауларына қарсы өзін-өзі айыптауынан құралған болуы мүмкін» деп жазды. Тарихшы Ханс Шмидт: «Батлер шындықты айтса да, күмәндануға негіз жоқ сияқты, МакГайрдың ниеттері мен адалдығы туралы түсініксіз мәселе қалады. Батлер бір кезде күдіктенгендей, ол екі жақтан да жұмыс істеген болуы мүмкін. Қалай болғанда да, МакГайр HUAC тыңдауларынан кейін, оның жаман амалдары осындай маңызды іске қатысқандығын растау үшін жеткіліксіз, маңызды емес әжуан ретінде шықты. Егер ол нағыз тергеуде делдал болған болса, немесе Батлерді жаңылыстыру үшін жіберілген агент-провокатор болған болса, оның тапсырыс берушілері кем дегенде, қашықтықты сақтап, оның куәгерлер алдында өзін-өзі жойғанын қамтамасыз етті».
Pulitzer Prize winning historian Arthur M. Schlesinger, Jr. said in 1958, "Most people agreed with Mayor La Guardia of New York in dismissing it as a 'cocktail putsch'". In Schlesinger's summation of the affair in 1958, "No doubt, MacGuire did have some wild scheme in mind, though the gap between contemplation and execution was considerable, and it can hardly be supposed that the Republic was in much danger." Historian Robert F. Burk wrote, "At their core, the accusations probably consisted of a mixture of actual attempts at influence peddling by a small core of financiers with ties to veterans organizations and the self serving accusations of Butler against the enemies of his pacifist and populist causes." Historian Hans Schmidt wrote, "Even if Butler was telling the truth, as there seems little reason to doubt, there remains the unfathomable problem of MacGuire's motives and veracity. He may have been working both ends against the middle, as Butler at one point suspected. In any case, MacGuire emerged from the HUAC hearings as an inconsequential trickster whose base dealings could not possibly be taken alone as verifying such a momentous undertaking. If he was acting as an intermediary in a genuine probe, or as agent provocateur sent to fool Butler, his employers were at least clever enough to keep their distance and see to it that he self destructed on the witness stand."
Прескотт Буш
2007 жылдың шілдесінде BBC жүргізген тергеуде АҚШ президенті Джордж Буш әкесі және сол кездегі президент Джордж Буштің әкесі Прескотт Буш 1933 жылғы «Бизнес жоспары» жасаушылар мен Германиядағы жаңадан пайда болған нацистік режим арасындағы «негізгі байланыс» болған деген хабарлама тарады. Бірақ Джонатан Кац бұл клеркалық зерттеу қателігінен туындаған жаңылыс түсінік деп санайды. Кацтың пікірінше, «Прескотт Буш нағыз нацистермен тым жақын байланыста болғандықтан, «Бизнес жоспары» сияқты жергілікті мәселеге қатысуға уақыты болмады».
In July 2007, a BBC investigation reported that Prescott Bush, father of U. S. President George H. W. Bush and grandfather of then president George W. Bush, was to have been a "key liaison" between the 1933 Business Plotters and the newly emerged Nazi regime in Germany, although this has been disputed by Jonathan Katz as a misconception caused by a clerical research error. According to Katz, "Prescott Bush was too involved with the actual Nazis to be involved with something that was so home grown as the business plot."
Киноға бейімделу
City of Angels, Стивен Дж. Каннеллдің 1976 жылғы теледетективтік сериясы 1930 жылдардағы Лос-Анджелесте өрбітеді. Оның үш бөлімді пилоты ("Нәуiр жоспары" деп аталады, кейін VHS және DVD форматында жеке шығарылды) "Бизнес қастандығына" негізделген. "Бизнес қастандығы" 2022 жылғы "Амстердам" комедиялық детективтік фильміне әсер етті, осы фильмнің сценарийін америкалық режиссер Дэвид О. Расселл жазды және түсірді. Басты рөлдерді Кристиан Бейл, Марго Робби және Джон Дэвид Вашингтон сомдады – олар үштік басты кейіпкерлер тобын құрайды, олар қастандықтың құпиясын ашады және оның іске асуына жол бермейді. Роберт Де Ниро сомдаған генерал Гил Дилленбек бейнесі генерал-майор Смедли Батлерге негізделген. Фильмнің соңында Дилленбектің конгресс комитеті алдында сөйлеген сөзінің фрагменті Батлердің нақты куәлігімен бірге көрсетіледі, бұл екеуінің де бірдей сөйлегенін аңғартпайды.
City of Angels, Stephen J. Cannell’s 1976 television detective series set in 1930s Los Angeles, featured a three part pilot (later released separately on VHS and DVD), "The November Plan," loosely based on the Business Plot. The Business Plot inspired the 2022 comedy mystery film, Amsterdam, written and directed by American filmmaker David O. Russell, starring Christian Bale, Margot Robbie and John David Washington as a trio of protagonists who uncover the conspiracy and prevent it from materializing. General Gil Dillenbeck, played by Robert De Niro, is based on Major General Smedley Butler. During the end of the film, a clip of Dillenbeck speaking before the congressional committee is played alongside footage of Butler's actual testimony, revealing it to be the same speech.