Кіріспе

Тенор контральтино – 19 ғасырдың басында итальян операсында кездесетін, негізінен Россини репертуарында таралған тенор дауысының ерекше түрі. Бұл дауыс қазіргі заманғы «романтикалық» тенорға жылдам дамыды. Ағылшын тіліндегі кітаптарда оны кейде тенор альтино (немесе контральтино) деп атайды.

Вокалдық ерекшеліктері

Бұл тенор дауысының бір түрі, оның диапазоны замандас баритенордан аса көп емес, бірақ әлдеқайда жоғары тесситураны ұстап тұра алады. Яғни, негізгі диапазон көбінесе классикалық деңгейде сақталды, C3-тен C5-ке дейін: тек ең жақсы баритендер ғана мұндай биіктіктерге жете алатын, және G4 шамасында фальцетондық (немесе күшейтілген фальцетто) тіркеліске өтуге бейім болды; ал тенори контральтини үшін фальцетондық тіркеліске өту шегі екі-үш жарты тонға көтерілді, олар C5-ке оңай жететін, тіпті көбінесе E5-ке дейін, ал кейде F5-ке дейін де жете алатын. Бірақ, нақты айырмашылық тесситурада, яғни берілген музыкалық шығармада ең көп кездесетін және орындаушыдан ең жақсы дыбыспен ән айтуды талап ететін биіктік диапазонында жатыр. Тенори контральтиноға қажетті тесситура көтерілді, сондықтан тіпті ең дарынды баритонды тенорлар да бұл рөлдерді орындай алмады. Мысалы, баритенор ретінде кең диапазонға ие болған Мануэль Гарсияның репертуарында «L'italiana in Algeri» операсы болды, бірақ «Languir per una bella» ариясының өте жоғары тесситурасы мен негізінен слогтық жазылуына тап болғанда, ол арияны минорлық үштікпен төмендетіп, E-flat тоналығының орнына C тоналығында орындады. Францияда, кастратилерді жұмысқа алудан бас тартқан жалғыз еуропалық елде, 17 ғасырдан бастап итальяндық 19 ғасырдың басындағы тенори контральтиноға ұқсас дауыс түрі дамыды. Бұл дауыс түрі haute contre деп аталды, және гранд-опера мен опера-комиктегі қаһармандық және махаббат туралы көптеген партиялар осы дауысқа арналды. Бұл тип Рамо дәуірінде өркендеді. Шындығында, бұл өте жеңіл және кең диапазонды тенор дауысы болды, бірақ жоғары ноталарда көбінесе фальцеттода орындалды, осылайша итальяндық үлгідегі кастрато «контральтистинің» дыбысын қайта жаңғыртуға тырысты. Бұл тезис, әрине, Родольфо Челлеттидің пікірлерінен алынған, бірақ Поттердің тенор дауысы туралы жаңа зерттемесінде толыққанды жарияланбаған сияқты. Оның сөзіне сүйенсек, 18 ғасырғы итальяндық тенор (он жетінші ғасырғыдай терең баритенор немесе «тенор-бас» емес) пен француздық haute contre арасындағы басты айырмашылық, біріншісі G4-тен жоғары фальцеттоны қолданса (Поттер фальцетонды нақты айтпайды), екіншісі толық дауыспен B-flat-қа дейін жететін, немесе дәлірек айтқанда, «бас және кеуде дауысын араластырып, кейін итальяндық тенорлар дамытатын толық кеуде дауысына емес» дейді. Бұл Челлетти мен «Grande Enciclopedia» терминологиясының редакторының пікірлерімен сәйкес келеді, фальцетонды қолдануға қатысты.

Тарих

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында опера әншілерінің арасында кастратилердің жетіспеушілігі замандас композиторларды опералық компанияларда "primo musico" рөлдеріне ауыстыруға мәжбүр етті. Ең бірден және дәстүрге сәйкес келетін шешім – "контральто мусико" деп аталатын, немесе әйел әншілер – көбінесе нағыз контральто емес, меццо-сопранолар – бастапқыда кастрати үшін жазылған рөлдерді, сондай-ақ әйел әншілермен ойластырылған партияларды орындауға қабілетті болды. Родольфо Целеттидің айтуынша, XIX ғасырдың алғашқы 35 жылында "contralto musico" тәжірибесіне 100-ден астам рет жүгінген, сондай-ақ Россиниден кейінгі ұрпақ музыканттары, мысалы, Доницетти, Меркаданте, Пачини және Беллини де оны қолданған. Екінші мүмкін шешім баритон тенорды қарастырды, бірақ бұл сол кездегі корықпайтын талғамға сай келмеді, себебі замандас композиторлар осы вокалдық тембрге деген дәстүрлі жеккөрушілікті бөлісті, ол вульгарлық деп есептелді. Компаниялардың таңдауы әрқашан әртүрлі театрларға қолжетімді әншілермен шектелді, сондықтан бұл екінші шешімге балама болмаған жағдайда ғана жүгінген. Мысалы, Россини "Элизабетта, regina d'Inghilterra" операсында бартитенорды махаббатшы ретінде пайдаланды, оның труппасында осы типтегі екі көрнекті әнші болды, сондай-ақ "Торвальдо е Дорлиска" және "Армида" операларында, онда Россинидің баритон-тенорларының шебері Андреа Ноццари жасаған махаббатшы Ринальдодан басқа, қосымша бес немесе алты баритон тенор екінші рөлдерде пайда болды. Аталған жағдайларда контральтолар болған жоқ, сондай-ақ әнші Джованни Давид та болған жоқ, ол Россиниге үшінші шешім ұсынды: "жартылай кейіпкер тенорлары" тәжірибесінен туындаған опера-серияның жаңа түрі тенор дауысы. Алғашқы комедиялық операларында тенорға арналған негізінен орталық және сәл виртуоздық жазуды қолданғаннан кейін, Россини әншілердің қабілетіне мүмкіндік бергенде тенордың тесситурасын өте қиын виртуоздық пен колоратураның биік деңгейлеріне көтерді. Мұндай жағдай "L'Italiana in Algeri" операсында Линдороның алғашқы орындаушысы Серафино Джентили, "Il turco in Italia" операсында Дон Нарцисоның алғашқы орындаушысы аталған Давид, "La Cenerentola" операсында Дон Рамироның алғашқы орындаушысы Джакомо Гуглиельми және, соңында, "La gazza ladra" операсында Джаннеттоның алғашқы орындаушысы Савино Монеллиде болды. Джованни Давид неаполитандық театрларда Барбаджа труппасына кіргенде, оған жас және/немесе асыл сүйіскен рөлдері сеніп тапсырылды, ал Ноццари және басқа баритон-тенорлар қаһарлы немесе зұлым қарсыластардың немесе армия басшыларының рөлдерін алды. Ноццари жасаған Отелло рөлін шынайы махаббат рөлі деп санауға болмайды, бірақ ол "психологиялық тұрғыдан қазіргі баритонның сипаттамаларына ие, ол батыр генерал ретінде көрінсе де, ашу мен қызғанышты білдірсе де". Жоғарыда аталған тенор-контральтинолар биік, жарқын және акробатикалық ән айтумен сипатталды және ыстыққандық дуэттерде баритон-тенорлармен батыл қарсы тұра алды, сондай-ақ махаббатшылардың элегиялық әуендерін жақсы орындай алды; ең бастысы, олар баритон-тенорлардан әлдеқайда жоғары тесситураны ұстай алды. Мұндай тенор-контральтино сипаты Россини Францияға көшкеннен кейін сәл әлсіреген, онда итальяндық операға тән кастрато виртуоздығына қарағанда, биік ән айтуда бірдей тәжірибелі болған, бірақ кастрато виртуоздығына көбірек қарсы болған hautes contre дәстүріне жүгінуге мүмкіндік болды. Адольф Нуритті тенор-контральтино тәжірибесінің Альпінен тыс кеңеюінің үлгісі деп санауға болады. Жаңа типті тенор дауысын қолдану, оның ішінде Джон Синклер, шотланд теноры, ол алғаш рет Семирамидтің Идреносын орындады, содан кейін басқа замандас композиторлардың қолына өтті, алдымен және негізінен Джованни Баттиста Рубиниде, содан кейін де Гилберт Луи Дюпрез бен Наполеон Морианиде, Давидтің лайықты ізбасарларында. Бірақ Россинимен бірге бүкіл дәуір аяқталды және романтизмнің жаңа реалистік ән идеалдары кеңінен тарала бастады. Ерлер колоратурасы ұмытылуға ұшырады; Беллини, "La sonnambula" операсында әлі де Рубиниді сопраномен тең дәрежедегі виртуоздықпен қарсы қойса, "I puritani" операсында төрт жылдан аз уақыт өткен соң, оны мелизмалардың аз ғана санын орындауға шақырады, ал Доницетти, ол Рубині үшін жазылған партияларда әрдайым колоратураны қолданса, Дюпрез оның бұрынғы үлгісінен еліктеуді тоқтатқанда оны тоқтатады. Екінші жағынан, фальцеттік регистр де өте тез модадан шығып кетті, бұл барокколық антиреализмнің қарапайым естелігі болды: Рубини күшті (немесе күшті) айтуға жоғары B-ге дейін көтерілді, оны "көкшеден" деп атады; Дюпрез өз кезегінде Лукканың көрермендері бірінші жоғары "көкшеден" естіді, содан кейін бұрынғы үлгісі Рубинидің элегиялық ән айтуын тоқтатты, жоғары ноталардың барлық диапазонын күшпен айтуды бастады және сол кезде опералық сахнаны әлі де мазалаған баритон-тенорлардың көптеген манераларын қабылдады (қараңғы тембр, берік акцент, ұлы фразировкалық асыл, дірілдеп, құштарлықпен ойнау). Ұлы Адольф Нуритті жаңа ән және талғамға сәйкес келе алмағанын дәлелдегеннен кейін, Дюпрез "Уильям Телл" операсындағы Арнольд рөлін күшпен орындауы арқылы жеңіліске ұшырады, ол өзінің күтімі бойынша, hautes contre-нің ежелгі әдемі ән айтуымен жасалған, Наполестегі қайғылы күйде өмірін аяқтады, онда ол Доницеттимен оқуын жаңартты, қонақүй бөлмесінен құлап өтті. Тенор-контральтиноның шағын маусымы аяқталды және жаңа романтикалық тенор дәуірі басталды, ол лирикалық немесе драмалық, элегиялық немесе спинто, робусто немесе ди грация деп аталды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасуда.