2,5 миллион жылдық Африкалық гоминиді – Australopithecus garhi

Кіріспе

Эфиопияның Афар аймағынан 2,6–2,5 миллион жыл бұрын жойылған гоминид.

Australopithecus garhi – ерте плейстоцен кезеңінде Эфиопияның Афар аймағындағы Бури формациясынан 2,6–2,5 миллион жыл бұрын (млн жыл) табылган австралопитектердің бір түрі. Алғашқы қалдықтар 1999 жылы, одан бұрынғы үш жылда табылған бірнеше қаңқа элементтері негізінде сипатталды. A. garhi бастапқыда Homo және адам тектесінің тікелей ата-тегі деп есептелген, бірақ қазір ол жеке тармақ деп саналады. Басқа австралопитектер сияқты, A. garhi-дің ми көлемі шағын болған; жақ сүйегі алға қарай шығып тұрған (прогнатизм); салыстырмалы түрде үлкен молярлар мен премолярлар; екі аяқпен жүруге (бипедализм) және ағашқа шығу кезінде ұстануға (арбореализм) бейімделген; сондай-ақ, еркектердің әйелдерден ірілеу болуы мүмкін (жыныстық диморфизм белгілері байқалған). Мөлшеріне қарағанда әйел болған бір жеке дараққа қарап, оның бойы ұзын болған болуы мүмкін. A. garhi – құрал жасауға және оларды етке бөлуге қолданған алғашқы Homo-гоминид деп саналады, және ол Homo-гоминидтердің тас құралдарын жасауына байланысты жиналып келе жатқан дәлелдердің қатарына жатуы мүмкін (бұрын құрал жасау қабілеті Homo-ны оның алдыңғыларынан ерекшелейтін фактор деп есептелген). A. garhi, мүмкін, бұрын H. habilis ойлап тапқан деп саналған Олдувай мәдениетін жасаған, бірақ бұл мәдениетті сол кездегі Homo жасаған болуы да мүмкін.

Анатомия

Басқа австралопитектер сияқты, А. гархидің ми көлемі шамамен бірдей, бас сүйегінің орта сызығы бойымен созылатын сагиттальді қыртысы және алға қарай ілгерілген жақ сүйегі (жақ шығып тұрған) болды. Салыстырмалы түрде, кезден кейінгі тістер, яғни молярлар мен премолярлар, өте ірі (пост-каниндік мегадонтия) және басқа австралопитектерге, сондай-ақ үлкен тісті Paranthropus robustus-қа ұқсас немесе одан да үлкен. BOU VP 35/1 иық сүйегінің үлгісі, BOU VP 12/1 үлгісінің иық сүйегінен айтарлықтай үлкен, бұл А. afarensis-те болжанатынға ұқсас дәрежеде еркектердің ұрғашылардан ірі болуымен байланысты өлшемге тәуелді жыныстық диморфизмді көрсетеді. Бірақ, бұл тек екі үлгіге негізделгендіктен, бір жыныстың қалыпты өлшемдік вариациясын көрсетпесе де белгісіз. Дегенмен, өлшемдеріне сәйкес, BOU VP 12/130 еркек, ал BOU VP 17/1 – әйел деп саналады. Қазіргі кездегі Кения гомининдері А. гархидің шамамен бірдей мөлшерде. Қалдықтар аргон-аргондық талдау бойынша шамамен 2,5 миллион жыл бұрын (мжж) жасалған. Олардың табылуымен, 3-тен 2 миллион жылға дейінгі кезеңдегі қалдықтардың жетіспеуіне байланысты адам эволюциясы бұрыңғыдан көлеңкеленген еді. Осы уақыт аралығындағы жалғыз гомининдер Оңтүстік Африкадан (A. africanus) және Кениядағы Туркана көлінен (Paranthropus aethiopicus) табылған. Сонымен қатар, австралопитектер мен Homo erectus-қа дейінгі гоминидтердің жіктелуі көптеген пікірталас тудырды. Бастапқы сипаттаушылар А. гархиді осы аймақта мекендеген ертерек А. afarensis-тің ұрпағы деп санады, негізінен тіс қасиеттеріндегі ұқсастықтарға сүйене отырып. Түрді Australopithecus туысына жатқызғанмен, бастапқы сипаттаушылар оның Homo-ның ата-бабасы болуы мүмкін деп есептеді, және егер осылай болса, оны H. garhi ретінде қайта жіктеуге болады. А. гархидің ерекшеліктері осы кезеңдегі адамның ата-тегі үшін күтпеген болғандықтан, "гархи" деген атау жергілікті афар тілінде "көңілді тосынсый" деген мағынаны білдіреді. 1999 жылы американдық палеоантропологтар Дэвид Стрейт және Фредерик Э. Грин А. гархидің адам эволюциясының тармағы екеніне, ата-бабасы емес екеніне қорытынды жасады, себебі А. гархи мен Homo арасында синапоморфиялар (тек оларға тән белгілер) жоқ. 2015 жылы Homo 2,8 миллион жыл бұрын тіркелген, бұл А. гархиден әлдеқайда ертерек.

Like other australopithecines, A. garhi had a brain volume of about , a sagittal crest running along the midline of the skull, and a prognathic jaw (the jaw jutted out). Relatively, the postcanine teeth, the molars and premolars, are massive (post canine megadontia), similar to or greater than those of other australopithecines and of the large toothed Paranthropus robustus. The BOU VP 35/1 humerus specimen is notably larger than the humerus of the BOU VP 12/1 specimen, which could potentially indicate size specific sexual dimorphism with males larger than females to a similar degree to what is postulated in A. afarensis, but it is unclear if this does not represent normal size variation of the same sex as this is based on only two specimens. Nonetheless, on the basis of size, BOU VP 12/130 is considered male and BOU VP 17/1 female. Contemporary hominins from Kenya are about the same size as A. garhi. The remains are dated to about 2.5 million years ago (mya) based on argon–argon dating. When they were discovered, human evolution was obscured due to a paucity of remains from 3 to 2 mya, with the only hominins from this timespan being identified from South Africa (A. africanus) and Lake Turkana, Kenya (Paranthropus aethiopicus). Likewise, the classification of australopithecines and pre Homo erectus hominins has been the subject of much debate. The original describers considered A. garhi to be a descendant of the earlier A. afarensis which inhabited the same region, based mainly on dental similarities. Though they assigned the species to Australopithecus, the original describers believed it could represent an ancestor to Homo, which, if the case, would possibly lead to reclassification as H. garhi. Because the characteristics of A. garhi are unexpected for a human ancestor at this stage, the specific name, garhi, means "surprise" in the local Afar language. In 1999, American palaeoanthropologists David Strait and Frederick E. Grine concluded that A. garhi was instead an offshoot of the human line instead of an ancestor because A. garhi and Homo share no synapomorphies (traits unique to only them). In 2015, Homo was recorded from 2.8 mya, much earlier than A. garhi.

Палеоэкология

Аустралопитектердің үлкен тістері бұрын қатты тағамдарға бейімделудің нәтижесі деп түсіндірілген, бірақ олардың беріктігі аштық шағындағы ауыр тағамдарды жеу үшін ғана маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. Яғни, тіс анатомиясы австралопитектердің әдеттегі диетасын емес, ашаршылық кезіндегі ерекше диетасын көрсетеді. Құралдармен бірге табылған жоқ болғанымен, А. garhi-мен байланысты сүтқоректілердің сүйектерінде тас құралдармен жасалған кесу және соққы іздері анық көрінеді: алцелафин түлкісінің сол жақ жақ сүйегінде тілді алып тастау кезінде қалған үш нақты кесу іздері; балға таспен соққы салған кесу іздері, шабу іздері және сүйек миын алуға арналған бовидтің тібік сүйегіндегі соққы салдарынан пайда болған іздер; және Hipparion (ат) жамбас сүйегінде етті бөліп алуға және қабылдауға сәйкес келетін кесу іздері. Тас құралдардың табылмауына себеп – Хатаяи аймағының өзі ерекше белгілері жоқ, шөпті көл жағасы болуы мүмкін, сондықтан тас құралдар жасауға қажетті шикізаттар жеткіліксіз болған. Осы гоминидтер құралдарды жасап, сойылатын жерлерге алып жүрген, оларды бірнеше рет пайдаланып, содан кейін тастауға ниеттенген болуы мүмкін. Бұрын тек Homo ғана құралдар жасай алады деп есептелген; жақын орналасқан Гона алаңында, шикізаттың көп болуына байланысты, 1992-1994 жылдары бірнеше Ольдован құралдары (бұрын H. habilis ойлап тапқан өнеркәсіп) табылды. Бұл құралдар шамамен 2,6–2,5 миллион жыл бұрын жасалған, сол кездегі ең ерте өндіріс дәлелі, және А. garhi сол кездегі аймақтағы жалғыз түр болғандықтан, осы түр авторлыққа ең лайықты деп саналды. Дегенмен, 2015 жылы Афар аймағындағы Леди Гераруда ең ерте Homo қалдықтары, LD 350 1 табылды, олардың жасы 2,8–2,75 миллион жылға жетеді. Соған қарамастан, басқа австралопитектер де тас құралдар жасаумен байланысты, мысалы, 2010 жылы А. afarensis-ке жатқызылатын 3,4 миллион жыл бұрын жасалған кесу іздері табылды.