Кіріспе
Канаданың әлеуметтік көмек алу құқығы туралы талабы. Gosselin v Quebec (AG) [2002] 4 SCR 429, 2002 SCC 84 ісі, Канаданың Құқықтары мен Бостандықтары Хартиясының 7-бабы бойынша әлеуметтік көмектің жеткілікті деңгейіне құқық туралы алғашқы талап болып табылады. Канаданың Жоғарғы Соты 30 жасқа толмаған азаматтарды толық әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінен шығаратын Квебек заңына қарсы Хартияға шағымдануды қабылдамады.
Gosselin v Quebec (AG) [2002] 4 SCR 429, 2002 SCC 84, is the first claim under section 7 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms to a right to an adequate level of social assistance. The Supreme Court of Canada rejected the Charter challenge against a Quebec law excluding citizens under age 30 from receiving full social security benefits.
Өмірбаян
1984-1989 жылдар аралығында, жас ересектер арасында алаңдатушы және өсіп келе жатқан жұмыссыздық кезеңінде, Әлеуметтік көмек туралы ереже (Règlement sur l’aide sociale) 29(а) тармағына сәйкес, Квебек үкіметі жалғыз, жұмыссыз және 30 жасқа дейінгі азаматтарға айына 170 доллар көлемінде әлеуметтік көмек берді, бұл мөлшері тұрақты төлемдердің үштен бірін құрады. Толық көлемдегі төлемдер тек үш жұмысқа орналасу бағдарламасының біріне қатысу шартымен қолжетімді болды: жұмыс орнында оқыту, қоғамдық жұмыс немесе білімді толықтыру курстары. Оның мақсаты – жастарды жұмыс іздеуге немесе оқуға ынталандыру болды. Канада Жоғарғы сотының мәлімдемесіне сәйкес, жаңа схема жастарды еңбек нарығына тартудың ең тиімді жолы – үлкейтілген төлемдерді үш жұмыс бағдарламасының біріне қатысумен байланыстыру екеніне негізделген. Луиза Госселин 1984-1989 жылдар аралығында 30 жасқа дейін болды. Ол психологиялық мәселелермен күресіп, есірткі және алкогольге тәуелділікпен азапталды және көптеген мамандықтар бойынша жұмыс істеуге тырысты, олардың ішінде аспазшы, официант, сатушы және медбике көмекшісі де бар. Ол мерзім-мерзім үйсіз қалды, бір қыс бойы жылытылмаған пәтерде тұрды, ал пансионатта бөлме жалдағанда тамаққа ақшасы қалмады. Госселин 75 000 адамның атынан Квебек үкіметіне қарсы, оның 15-тармақтағы теңдік құқықтарын және Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы Хартиясының 7-тармағындағы өмір, бостандық және жеке қауіпсіздік құқығын бұзғаны үшін топтық сот процесін бастады. Сонымен қатар, ол Квебек құқықтары мен бостандықтары туралы Хартиясының 45-тармағында қарастырылған әлеуметтік құқықтарының бұзылғанын мәлімдеді. Квебек апелляциялық соты екіге бөлінді, бірақ ереже Канаданың немесе Квебектің Хартиясын бұзбайды деген шешім қабылдады. Екі судья Канада Хартиясының 15-тармағының бұзылуын анықтады, бірақ олардың тек біреуі оны 1-тармақ бойынша түзетуге болмайтынын анықтады. Тағы бір судья Квебек Хартиясының 45-тармағының бұзылғанын анықтады.
Жоғарғы соттың пікірі
Жоғарғы Сот 5–4 дауыспен 15-баптың бұзылмағанын; 7–2 дауыспен 7-баптың бұзылмағанын; және 6–1 дауыспен Квебектің Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 45-бабының бұзылмағанын шешті (екі судья осы жағдайда 45-баптың күші жоқ екенін мәлімдеді). Басым пікірді Маклачлин бас судья жазды.
15-бөлім
МакЛачлин, Гонтиер, Якобучи, Мейджор және Бинни судьялардың қолдауымен, 15-баптың бұзылмағанын анықтады. «Канадаға қарсы» ісінен 15-бапты талдауға арналған жүйені қолдану кезінде МакЛачлин үкімет мақсатының жастар арасында қысқа мерзімді тәуелсіздікті қолдау екенін анықтады. Үкімет жастарды жұмыс бағдарламаларына қатысуға ынталандыруға тырысты. МакЛачлин бұл мақсаттың «жеке тұлғалардың нақты қажеттіліктері мен жағдайларына сәйкес келмейтіні» және жастарды стереотиптеуге әкелетіні туралы талапты қабылдамады. Керісінше, бұл «олардың әлеуетін мойындау» болды. Көпшілік жастардың бұрыннан бар кемшіліктері жоқ екенін және олардың жағымсыз пікірлерге ұшырауы ықтимал емес екенін анықтады. МакЛачлин заңның зиянды әсерлеріне жеткілікті дәлелдер жоқ екенін тапты. Керісінше, талапкерлер тек «араға түсіп қалған» кейбір адамдардың өкілдері болды. Бұдан әрі, көпшілік жұмыс бағдарламаларына қатысуға ниет білдіргендерге қатысудан бас тарту туралы ешқандай дәлел таппады. Осылайша, зиянды салдарлар арқылы дискриминация болған жоқ деп шешім қабылданды.
7-бөлім
Арбор судьясы келіспейтінін білдірді, 7-бап үкіметке оң міндеттемелер жүктейді.
15-бөлім
Бастараше 15-бапқа қатысты келіспеушілік пікір жазды, L'Heureux Dubé, Arbour және LeBel судьяларының көпшілігімен келісті. Бастараше пікірінше, ол кез келген бұрынғы кемшіліктердің болуын ескергенде, Маклачлиннің 30 жасқа дейінгі адамдарға жұмыс табу оңай деген тұжырымы – жас әлеуметтік көмек алушылардың ешқандай ерекше кемшіліктері жоқ деген стереотип болды, себебі мұндай тұжырымды қолдайтын фактілердің ешқайсысы ұсынылмады. Ол жастардың басқа әлеуметтік көмек алушылардан артықшылыққа ие екенін дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ екенін мойындайды, бірақ барлық әлеуметтік көмек алушылардың маргиналды жағдайы оларға ерекше назар аударуды қажет етеді. Арыз берушінің жағдайы мен оның нақты қажеттіліктері арасындағы сәйкестікті қарастырғанда, Бастараше заңның тек нақты айырмашылық болған жағдайда ғана топтар арасында ерекшелік жасай алатынын атап өтті. Ол нақты айырмашылықтың ешқандай дәлелін таппады. Ол жастардың ересектерге қарағанда отбасыларынан көбірек көмек алады деген тұжырымды қабылдамады және мұндай нашар тұрмыс жағдайларын жасау үшін қаржыландыруды қысқартуға жеткілікті себеп жоқ деп шешті. Осы негізсіз зиянның өзі 15-баптың бұзылуын анықтауға жеткілікті болуы керек. Бастараше Маклачлиннің керісінше айтқанына қарамастан, үкіметтің жақсы ниеті («өздерінің жақсылығы үшін») ескеруге алынбауы керек деген ұсынысты да қабылдамады. Мұндай ой-пікір 1-бап бойынша талдауға қалдырылуы тиіс. Бастараше үкіметтің жұмыспен қамту бағдарламасын ұйымдастыруға қарсы болды, өйткені бағдарламаға қатысушылардың саны өте аз болды. Әлеуметтік көмек алушы жастардың 11% - дан азы бір уақытта бағдарламаға қатысты. Сөзсіз, барлық жастар белгілі бір кезеңде үшінші жәрдемақыға тәуелді болуға мәжбүр болды. Осы қиын жағдайдың салдарынан барлық жастардың қадір-қасиеті мен теңдік құқығы бұзылды. 1-бап бойынша бұзушылықты түзетуге бола ма деген мәселені қарастырғанда, Бастараше үкіметке құрмет көрсету қажеттігін мойындады, бірақ үкімет заңнама арыз берушінің құқықтарын ең аз шектеумен бұзатынын көрсетіңіз алмады. 30 жасқа дейінгі адамдарға көп зиян тигізбейтін көптеген мүмкіндіктер болды. Мысалы, қаржыландыруды арттыру үкіметтің мақсатына кедерес келтіретінін дәлелдеуге болмады. Сонымен қатар, Бастараше бағдарламаны іске асырудағы көптеген кемшіліктерді атап өтті, олар айтарлықтай зиян келтірді.