Кіріспе

Канадалық құқықтық теория

Кеңейтілген құқықтар туралы теория – бұл канадалық құқықтағы теория, онда Британдық Солтүстік Америка актісінің нәтижесінде үкіметтің кейбір маңызды азаматтық бостандықтарды жоғарылауға құқығы жоқ деп ұсынылған. Бұл теория Канада Жоғарғы Сотының көпшілік шешімімен ешқашан қабылданбады және 1978 жылы сот тарапынан қабылданбады. Кейбір конституциялық ғалымдар Конституциялық актінің 1867 жылғы кіріспесіне назар аударады, олар кеңейтілген құқықтар туралы теорияның негізгі себептерін ұсынады. Кіріспедегі тиісті бөлім былай делінген:

Кейбір авторлар «принцип бойынша ұқсас» деген сөздер Канадада қоғамдық пікірдің, еркін баспасөздің және сөз бостандығының ықпалымен әрекет ететін парламенттік үкімет жүйесі болуы керек деген пікірде. Осылайша, азаматтардың пікір білдіру, жиналу немесе еркін қауымдасу мүмкіндігін жоятын заң Канаданың демократиялық парламенттік үкімет жүйесіне қайшы келер еді. Бұл Канада Конституциясындағы кеңейтілген құқықтар туралы талапқа қосымша негіз болып табылады. Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартасы қабылданғанға дейін жиі қолданылған, бірақ парламенттік басымдық және оны жою туралы мәселелер туындағанда да маңызды болып қалады.

Жарғыдан кейінгі кезең

Жоғарғы Сот провинциялық судьялар туралы анықтамасында құқықтардың заң жобасына қатысты теорияны қайта қарастырды. Сот Хартияға және заңмен қорғалған құқықтар туралы теорияға сүйене отырып, үкіметтердің сот тәуелсіздігіне нұқсан келтірмеуіне қаулы етті. Көпшілік атап өткендей, Хартия қабылданғаннан кейін заңмен қорғалған құқықтардың дұрыс функциясы – конституциялық мәтіндердің нақты шарттарындағы "бос орындарды толтыру". Дегенмен, Сот теорияның сот тәуелсіздігінің егжей-тегжейін толықтыра алатынын айтса да, осы мақсатта Хартияға сүйенді. Сот бұл тұжырымдаманы жаңа конституциялық міндеттерді немесе шектеулерді белгілеу үшін пайдаланбады. Ламердің кең көлемді қосымша пікірі Канада конституциялық теориясын Конституциядағы құқықтардың классикалық моделіне қайтарды, бұл модель алғаш рет Альберта Пресс, Самур және Швицман істерінде қалыптастырылды, атап айтқанда:

95. Бірақ преамбуланың маңызды құқықтық салдары бар. Көбінесе преамбула заңның мақсатын анықтау үшін, сондай-ақ екіұшты заң тілін түсіндіруге көмек ретінде қолданылады. 1867 жылғы Конституциялық актінің преамбуласы осылай жұмыс істейді. Алайда, менің ойымша, одан да әрі баруға болады. Иван Рандтың сөздерімен айтқанда,

"Облыстық судьялар" ісінде айтылған идеялар Квебектің бөлінуіне қатысты сот мәжілісінде одан әрі дамытылды. Осы екі іс конституциялық принциптердің ауқымын кеңейтуге түсіндірілді. 1867 жылғы преамбула және Канада Конституциясы (оның жаңа қосымшасы Хартияны қоса алғанда) біртұтас ретінде қарастырылады. Конституцияның нақты ережелері негізгі, ұйымдастырушы принциптерді нақтылайды. Бұл жазылмаған принциптер "конституциялық мәтіннің нақты шарттарындағы бос орындарды толтыратын конституциялық аргументті" қалыптастыра алады және "кейбір жағдайларда соттар мен үкіметтерге міндетті" заңдық міндеттерді тудырады. Торонто (қала) v Онтарио (Бас прокурор) ісінде Жоғарғы Сот жазылмаған конституциялық принциптердің заңдарды жою үшін дербес негіз бола алмайтынын мәлімдеді.