Негізгі әділет принципі: Канада және Жаңа Зеландия құқығындағы маңызы
Fundamental justice
Канада және Жаңа Зеландия заңдарындағы негізгі әділет – заң жүйесінің әділдігі. Маңызды қағидалар процедуралық құқықтарды және мемлекеттік стандарттарды қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канада және Жаңа Зеландия заңдарында негізгі әділдік – әділеттің басқару және жұмыс істеуінің негізінде жатқан теңдігі. Негізгі әділдік қағидалары – бұл "маңызды қоғамдық келісімге" ие, "құқықтық жүйе әділ түрде жұмыс істеуі керек" дегенге негізделген нақты құқықтық қағидалар (R v Malmo Levine ісі бойынша). Бұл қағидалар негізгі құқықтар мен бостандықтарға әсер ететін сот процесіне немесе рәсімге қатысқан кез келген адамға берілетін негізгі процессуалдық құқықтарды, сондай-ақ мемлекеттің әрекеттерін реттейтін құқықтық мемлекетке байланысты белгілі бір мазмұндық стандарттарды (мысалы, түсініксіз немесе бұрмаланған заңдарға қарсы ереже) белгілей алады. Осы стандарттар мен процессуалдық құқықтар қамтамасыз ететін қорғау деңгейі нақты жағдайға қарай өзгереді, бұл әсер еткен адамның мүдделерін контексттік талдауды қамтиды. Яғни, адамның құқықтары мен мүдделеріне соғұрлым көп зиян келсе, негізгі әділдік қағидаларын сақтау үшін оған соғұрлым көп процессуалдық немесе мазмұндық қорғау шаралары берілуі керек. Осылайша, негізгі әділдік қағидаларын құрметтейтін заңнамалық немесе әкімшілік құрылым зардап шеккен адамға негізінен әділ болуы керек, бірақ жалпы жеке және қоғамдық мүдделер арасындағы "дұрыс тепе-теңдікті" міндетті түрде табуы қажет емес. Бұл термин Канаданың Құқықтар туралы заңында және Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасында, сондай-ақ Жаңа Зеландияның 1990 жылғы Құқықтар туралы заңында қолданылады. Негізгі әділдік, оған жақын болса да, тиісті процеске, табиғи әділдікке және Веднесберидің ақылға сыймас шешіміне байланысты шатастырылмауы керек.
In Canadian and New Zealand law, fundamental justice is the fairness underlying the administration of justice and its operation. The principles of fundamental justice are specific legal principles that command "significant societal consensus" as "fundamental to the way in which the legal system ought fairly to operate", per R v Malmo Levine. These principles may stipulate basic procedural rights afforded to anyone facing an adjudicative process or procedure that affects fundamental rights and freedoms, and certain substantive standards related to the rule of law that regulate the actions of the state (e. g., the rule against unclear or vague laws). The degree of protection dictated by these standards and procedural rights vary in accordance with the precise context, involving a contextual analysis of the affected person's interests. In other words, the more a person's rights or interests are adversely affected, the more procedural or substantive protections must be afforded to that person in order to respect the principles of fundamental justice. A legislative or administrative framework that respects the principles of fundamental justice, as such, must be fundamentally fair to the person affected, but does not necessarily have to strike the "right balance" between individual and societal interests in general. The term is used in the Canadian Bill of Rights and the Canadian Charter of Rights and Freedoms and also the New Zealand Bill of Rights Act 1990. Fundamental justice, although closely associated with, is not to be confused with the concepts of due process, natural justice, and Wednesbury unreasonableness.
Канадалық құқық туралы жарлық
Жазба заңда, негізгі әділдік термині кем дегенде 1960 жылға дейін, Дифенбеккер үкіметі Канаданың Құқықтар туралы жарлығын күшіне енгізгенге дейін қолданылып келген. Канадалық құқық туралы жарғының 2(е) бөлімінде «әркімнің құқықтары мен міндеттерін анықтау үшін негізгі әділдік қағидаттарына сәйкес әділ сотқа қатысуға құқығы бар» деп нақты көрсетілген. Заңгер Уолтер Тарнопольскийдің айтуынша, заң жобасын жасағандардың арасында осы баптың мәтініне қатысты пікір таласы туындаған. Кейбіреулер «табиғи әділдік» сөздерін «негізгі әділдік» сөздерінің орнына қолдануды қалаған, себебі «табиғи әділдік» судьялар мен авторлар арасында жиі қолданылатын сөз болатын. «Негізгі әділдік» осы топ үшін бұрынғыдан беймәлім балама болды (басқа баламаларға «жалпы әділдік» жатады). Дегенмен, «негізгі әділдік» таңдалды, ал Герцог патшайымға қарсы (1972) ісінде негізгі әділдік осы іс үшін табиғи әділдікке тең деп шешілді. Автор, Бас судья Фотэ, «ешқандай түпкілікті анықтама беруге тырыспағанын» айтты. 1982 жылы Канада Конституциясына қосылған Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясынан айырмашылығы, Құқықтар туралы жарлық конституциялық құрал емес, қарапайым заң. Дегенмен, Канаданың Құқықтар туралы жарғысы күшінде қалып отыр, және оның «құқықтар мен міндеттерді» негізгі әділдік арқылы «анықтауға» кепілдік беруі Хартияда дәлме-дәл қайталанбаған. Хартияның 7-бабында «негізгі әділдік» термині кездеседі, бірақ ол адамның өмір сүру, бостандық және қауіпсіздік құқықтарын шектеуге бағытталған. Осылайша, 1985 жылы Канаданың Жоғарғы Сотының Сингх пен Жұмыспен қамту және иммиграция министрі ісінде соттың жартысы Құқықтар туралы жарғының 2(е) бөлімі әлі де Канада заңдарында маңызды рөл атқарады деп тапты және олар оны құқық талапкерлерінің пайдасына шешім шығарды. Соттың осы жартысының атынан жазған судья Жан Биц Хартияның 26-бабында Хартиядан тыс құқықтар жарамсыз емес деп көрсетілгенін және сондықтан Канада заңдарында Құқықтар туралы жарғының әлі де рөлі бар екенін атап өтті. Биц бұл жағдайда босқындарға тыңдау мүмкіндігі берілмегенін, осылайша олардың 2(е) бабы мен негізгі әділдік құқықтары бұзылғанын анықтады. Соттың екінші жартысы да талапкерлердің жағында болды, бірақ оның орнына Хартияның 7-бабына сүйенді. Сол жылы MacBain v. Lederman ісінде Федералды апелляциялық сот «құқықтар мен міндеттерді» анықтау процесіне бейтараптық енгізе алатындықтан Адам құқықтары кодексінің кейбір бөліктерін күштен шығару үшін Хартияны емес, Құқықтар туралы жарғының 2(е) бөлімін қолданды.
In written law, the term fundamental justice can be traced back at least to 1960, when the Canadian Bill of Rights was brought into force by the Diefenbaker government. Specifically, section 2(e) of the Canadian Bill of Rights stated that everyone has "the right to a fair hearing in accordance with the principles of fundamental justice for the determination of his rights and obligations." According to the legal scholar Walter Tarnopolsky, the wording of the clause sparked some controversy among those drafting the Bill. Some wanted the words "natural justice" in the place of "fundamental justice," as "natural justice" was indeed a more common phrase with judges and authors. "Fundamental justice" was a more obscure alternative with these figures (other such alternatives include "universal justice"). Still, "fundamental justice" was chosen, and in the case Duke v. The Queen (1972), it was ruled that fundamental justice was, for the purposes of this case, merely equivalent to natural justice. The author, Chief Justice Fauteux, did say that he was not trying "to formulate any final definition." Unlike the Canadian Charter of Rights and Freedoms, which was added to the Constitution of Canada in 1982, the Bill of Rights is not a constitutional instrument but rather an ordinary statute. Still, the Canadian Bill of Rights remains in effect, and its guarantee of the "determination" of one's "rights and obligations" through fundamental justice is not precisely duplicated in the Charter. While the term "fundamental justice" does appear in section 7 of the Charter, this is to limit the rights to life, liberty and security of the person. Hence, in the 1985 Supreme Court of Canada case Singh v. Minister of Employment and Immigration, half of the Court found section 2(e) of the Bill of Rights still has a role to play in Canadian law, and they used it to find in favour of the rights claimants. Justice Jean Beetz, writing for this half of the Court, noted that section 26 of the Charter states that rights outside the Charter are not invalid, and hence the Bill of Rights still has a role to play in Canadian law. Beetz went on to find that in this case, refugees had been denied hearings, and thus their section 2(e) and fundamental justice rights were infringed. The other half of the Court also found in favour of the claimants, but relied instead on section 7 of the Charter. Later that same year, in MacBain v. Lederman, the Federal Court of Appeal used section 2(e) of the Bill of Rights, and not the Charter, to invalidate parts of the Human Rights Code on the grounds that they could insert bias into a process to determine "rights and obligations."
Канадалық құқықтар және бостандықтар хартиясы
Канадалық құқық туралы жарлық қалыпты заң болғандықтан, негізгі әділдік термині 1982 жылы ғана конституциялық мәртебеге ие болды. Бұл тіркес жаңа Канадалық Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 7-бабына енгізілді, онда «Әркімнің өмір сүруге, бостандыққа және жеке басының қауіпсіздігіне құқығы бар және негізгі әділдік принциптеріне сәйкес болмаса, осы құқықтардан айырылмайтынына құқығы бар» деп жазылған. Адамның өмір сүру, бостандық және қауіпсіздік құқықтарын шектеу үшін Хартия авторлары «негізгі әділдік» терминін «процедуралық әділдік» терминінен артық деп таңдады, себебі «негізгі әділдік» терминінің дәстүрлі «табиғи әділдік» ретінде түсіндірілетініне сенді. «Процедуралық әділдік» қабылданбады, өйткені АҚШ-та конституцияда осы терминнің қолданылуы судьялардың оның мағынасын кеңейтуіне (Лохнер дәуірін қараңыз) әкелді, бұл Канада үкіметіне ұнамас еді. Конституциялық құқық сарашысы Питер Хогг өзінің «Канаданың конституциялық құқығы» кітабында атап өткендей, 7-баптың жаңа редакциясы Канадалық құқық туралы жарлықтағы «әділ сот отырысы» контексін жойды, яғни негізгі әділдіктің анықтамасы енді нақты емес және оны Канада соттары одан әрі дамыта алады. Осылай да болды; 1985 жылғы Жоғарғы соттың B.C. Моторлық көліктер заңы жөніндегі шешімінен кейін 7-баптағы «негізгі әділдік» сөздерінің мағынасы кеңейтіліп, тек процедуралық құқықтан гөрі көп нәрсені қамтыды.
Since the Canadian Bill of Rights was an ordinary statute, it was not until 1982 when the term fundamental justice was first constitutionalized. The phrase was included in section 7 of the new Canadian Charter of Rights and Freedoms, which asserted that "Everyone has the right to life, liberty and security of the person and the right not to be deprived thereof except in accordance with the principles of fundamental justice." To limit the rights to life, liberty and security of the person, the authors of the Charter specifically chose the term "fundamental justice" over "due process" because they believed the term "fundamental justice" would still be interpreted to mean conventional "natural justice". "Due process" was rejected because in the United States, use of that term in the constitution led to judges expanding its meaning (see Lochner era) in ways the Canadian government felt would be undesirable. As constitutional scholar Peter Hogg points out in his book Constitutional Law of Canada, the new wording of section 7 removed the context of the "fair hearing" found in the Canadian Bill of Rights, which meant the definition of fundamental justice was now ambiguous and could still be further developed by Canadian courts. This is indeed what happened; since the 1985 Supreme Court decision Re B. C. Motor Vehicle Act, the meaning of the words "fundamental justice" in section 7 has been greatly expanded and encompasses much more than mere procedural rights.
24-бөлім
"Негізгі әділдік" термині Хартияның іс-шараларында 7-баптан тыс жерлерде де мағынаға ие болуы мүмкін. 2003 жылғы Хартиялық іс Doucet Boudreau-да, Жоғарғы Соттың бірқатар судьялары негізгі әділдікке сілтеме жасау арқылы 24-баптың қолданылу аясын тарылтуды қалады. Бұл істе, төменгі сот судьясы талапкерлердің 23-баптағы құқықтары бұзылған деп тапқаннан кейін, 24-бапты пайдаланып, үкіметтен құқық бұзушылықты жою жұмыстарын жүргізу кезінде, оның шешімінен кейін де оған есеп беруді талап етті. Кейбір Жоғарғы Сот судьялары бұл сот тәртібінің үкіметке жеткілікті түрде түсінікті болмауына байланысты, негізгі әділдіктің конституциялық емес бұзушылығы деп санайды. Алайда, бұл судьялар алқаның азшылық бөлігін құрады және бұрынғы шешім күшінде қалды. 24-бап. (1) "Бұл Хартиямен кепілденген құқықтары мен бостандықтары бұзылған немесе жоққа шығарылған кез келген адам, орынды және әділ деп саналатын шара алу үшін құзыретті сотқа жүгіне алады." Заң үстемдігі шеңберінде әрекет ететін соттар төменгі сот шешімдерінің дұрыс еместігін қайта қарауға өтініш білдіргендерге сотқа қол жеткізуді қамтамасыз ете алмаған жағдайда сот дилеммасы туындайды. [Хартияның] 7-бабында айтылған негізгі әділдік принциптері, Baker ісінде (кейінде) түсіндірілген әділдік міндетімен толықтай сәйкес болмаса да, осы міндеттің негізін құрайтын бірдей принциптер болып табылады. Профессор Хогг айтқандай, "Процестік әділдіктің жалпы құқықтық ережелері – заң жүйесінің негізгі қағидалары және олар с. 7-нің ұқсас құндылықтары мен мақсаттарына жауап ретінде дамыды." Singh v. Minister of Employment and Immigration, [1985] 1 S. C. R. 177, 212–13-беттерде Вильсон судьясы негізгі әділдік принциптерінің ең болмағанда жалпы құқықтың процестік әділдік талаптарына сәйкес келуін талап ететінін мойындады. 7-бап материалдық және процестік құқықтарды қорғайды: Re B. C. Motor Vehicle Act, supra. Процестік құқықтарға қатысты, Baker ісінде (кейінде) қарастырылған жалпы құқықтық доктрина негізгі әділдіктің құрамдас бөліктерін дұрыс таниды. [ Suresh v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration), [2002] 1 S. C. R. 3, 113-параграф; сондай-ақ қараңыз: Baker v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration), [1999] 2 S. C. R. 817 ]. Осылайша, сотқа қол жеткізу – Хартияның әртүрлі артықшылықтарымен қамтамасыз етілген демократиялық кепілдік, ол негізгі әділдік принциптеріне сәйкес келеді және соттар оны бюджеттік мәселелерге байланысты себептермен жоққа шығара алмайды. Singh ісінде (жоғарыда), 218-бетте Вильсон судьясы, Хартияға қатысты үш судья атынан сөйлеген кезде, утилитарлық қарастырулар Хартияда көрсетілген құқықтарды шектеуге негіз бола ма деген күмәнділігін білдірді (көшірмесі қосылды). Вильсон судьясының күмәндануының себебі – Хартияның кепілдіктері әкімшілік жағынан ыңғайлы болғандықтан елемеуге болатын жағдайда, олардың мәні жоғалып кететіні еді. [ Реферат П.Э.И. провинциясының судьяларының еңбекақысы туралы; Реферат П.Э.И. провинциясының судьяларының тәуелсіздігі мен бейтараптығы туралы, [1997] 3 S. C. R. 3, 281-параграф ].
The term fundamental justice might have some meaning in Charter case law even outside section 7. In the 2003 Charter case Doucet Boudreau, some Supreme Court justices wished to narrow the scope of the remedial section 24 by citing fundamental justice. In this case, a lower court judge, after having found the claimants' section 23 rights were violated, used section 24 to demand that the government, while working to repair the infringement of the right, continue to report to him after his ruling. Some Supreme Court justices felt this was an unconstitutional breach of fundamental justice because the judicial order was not clear enough to the government. However, these justices formed the minority of the panel, and the earlier decision was upheld. Section 24. (1) reads: "Anyone whose rights or freedoms, as guaranteed by this Charter, have been infringed or denied may apply to a court of competent jurisdiction to obtain such remedy as the court considers appropriate and just in the circumstances." A judicial dilemma arises, however, when courts acting under the rule of law fail to guarantee access to justice to applicants seeking review of erroneous lower court decisions. The principles of fundamental justice of which s. 7 [of the Charter] speaks, though not identical to the duty of fairness elucidated in Baker infra, are the same principles underlying that duty. As Professor Hogg has said, "The common law rules [of procedural fairness] are in fact basic tenets of the legal system, and they have evolved in response to the same values and objectives as s. 7." In Singh v. Minister of Employment and Immigration, [1985] 1 S. C. R. 177, at pp. 212–13, Wilson J. recognized that the principles of fundamental justice demand, at a minimum, compliance with the common law requirements of procedural fairness. Section 7 protects substantive as well as procedural rights: Re B. C. Motor Vehicle Act, supra. Insofar as procedural rights are concerned, the common law doctrine summarized in Baker infra, properly recognizes the ingredients of fundamental justice. [ Suresh v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration), [2002] 1 S. C. R. 3, para. 113; see also: Baker v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration), [1999] 2 S. C. R. 817 ]. Access to justice is therefore a democratic safeguard guaranteed by various Charter prerogatives in line with principles of Fundamental Justice which the courts cannot deny for reasons involving budgetary concerns. In Singh supra, at p. 218, Wilson J. speaking for the three members of the Court who addressed the Charter doubted that utilitarian consideration[s] [could] constitute a justification for a limitation on the rights set out in the Charter (emphasis added). The reason behind Wilson J.’s scepticism was that the guarantees of the Charter would be illusory if they could be ignored because it was administratively convenient to do so. [ Ref re Remuneration of Judges of the Prov. Court of P. E. I.; Ref re Independence and Impartiality of Judges of the Prov. Court of P. E. I., [1997] 3 S. C. R. 3, para. 281 ].