Франц Розенталь: неміс-арабист ғалымының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс арабшы (1914–2003)

Франц Розентал (31 тамыз 1914 – 8 сәуір 2003) 1956 жылдан 1967 жылға дейін Йель университетінде семит тілдері саласының Луи М. Рабиновиц атындағы профессоры, ал 1967 жылдан 1985 жылға дейін Йель университетінде араб әдебиеті мен исламын зерттеуші, араб тілінің еңбегі зор ғалымы болды.

Өмірбаян

Розенталь 1914 жылдың 31 тамызында Берлин қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол ұн саудагері Курт В. Розенталь мен Эльза Розентальдың (қыз есімі Киршштейн) екінші ұлы болды. 1932 жылы Берлин университетіне түсіп, классика және шығыс тілдері мен мәдениетін оқыды. Оның ұстаздары Карл Беккер (1876–1933), Ричард Вальцер (1900–1975) және Ханс Генрих Шейдер (1896–1957) болды. 1935 жылы Шадердің жетекшілігімен «Палмирен жазуларының тілі» (Die Sprache der Palmyränischen Inschriften) тақырыбында диссертация қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылымын алды. Флоренцияда (Италия) бір жыл сабақ бергеннен кейін, Берлиндегі раввиндер семинариясы – Lehranstalt (бұрынғы Hochschule) für die Wissenschaft des Judentums (Жұдаизм ғылымдарының жоғары мектебі) -нда оқытушы болып жұмыс істеді. 1938 жылы арамей тану тарихы бойынша зерттемесін аяқтады, ол Deutsche Morgenländische Gesellschaft-тен Лидбарски медалі мен сыйлығымен марапатталды. Ол еврей болғандықтан, сыйлық ақшасы одан ұсталды, бірақ Шейдердің бастамасымен оған жоғалтқанды өтеу үшін алтын медаль табысталды. 1938 жылдың желтоқсанында Розенталь Германиядан Швецияға кетті. Ол швед дін тарихшысы Х. С. Ньбергтің (1889–1974) көмегімен шақырылған болатын. Содан кейін Англияға барып, 1939 жылдың сәуір айында жетті, ал 1940 жылы Цинциннатидегі (Огайо штаты) Еврей одағы колледжіне (HUC) шақырылып, АҚШ-қа келді. 1943 жылы АҚШ азаматы болды және соғыс кезінде Вашингтондағы Стратегиялық қызметтер кеңсесі үшін араб тілінен аударма жасады. Соғыстан кейін ол академиялық ортаға оралды, алдымен HUC-да, содан кейін 1948 жылы Пенсильвания университетіне көшті. 1956 жылы Йель университетінде семит тілдерінің Луис М. Рабиновиц профессоры болып тағайындалды. 1967 жылы Стерлинг профессоры, ал 1985 жылы зейнеткерлік демалысына шықты. Профессор Розенталь – АҚШ-та араб тіліндегі дереккөздік зерттеулерді дамытуға үлкен үлес қосқан, өнімді және жоғары білікті ғалым болды. Оның жарияланымдары ертедегі исламдағы юмор туралы монографиядан бастап, Ибн Халдунның «Муқаддима» еңбегінің үш томдық түсіндірмелі аудармасына дейін, Киелі кітап арамей тілінің грамматикасына дейін жетеді. «Муқаддиманы» аудару үшін ол Стамбулға барып, қолжазбаларды зерттеді, соның ішінде Ибн Халдунның өзі қол қойған нұсқасын да қарады. 1952 жылы жарық көрген «Мусылман тарихнамасының тарихы» атты еңбегі осы ауқымды тақырыпты зерттеудің алғашқы жұмысы болды. Ол ислам мәдениеті туралы көптеген еңбектер жазды, соның ішінде «Азаттық туралы мұсылмандық түсінік», «Исламдағы классикалық мұра», «Жұрт: Хашиш ортағасырлық мұсылман қоғамына қарсы», «Исламдағы құмар ойындар», «Исламдағы суицид туралы», «Үміттен тәтті: ортағасырлық исламдағы шағым мен үміт», «Білім жеңімпаз: ортағасырлық исламдағы білім тұжырымы» (Лейден: EJ. Brill, 1970) және үш томдық эсселер жинағы, сондай-ақ ортағасырлық парсы тарихшысы әл-Табаридің тарихын араб тілінен аударған екі томдық еңбек, «Пайғамбарлар мен патшалардың тарихы» (Tarikh al-Rusul wa al-Muluk) кіреді. Розенталь неміс және ағылшын тілдерінде жарияланымдарын жалғастырды. Оның кітаптары араб, орыс және түрік тілдеріне аударылған.

Rosenthal was born in Berlin, Germany into a Jewish family, on August 31, 1914. He was the second son of Kurt W. Rosenthal, a flour merchant, and Elsa Rosenthal (née Kirschstein). He entered the University of Berlin in 1932, where he studied classics and oriental languages and civilizations. His teachers were Carl Becker (1876–1933), Richard Walzer (1900–75), and Hans Heinrich Schaeder (1896–1957). He received his Ph. D. in 1935 with a dissertation, supervised by Schaeder, on Palmyrenian inscriptions (Die Sprache der Palmyränischen Inschriften). After teaching for a year in Florence, Italy, he became instructor at the Lehranstalt (formerly Hochschule) für die Wissenschaft des Judentums, a rabbinical seminary in Berlin. In 1938, he completed his history of Aramaic studies, which was awarded the Lidzbarski Medal and Prize from the Deutsche Morgenländische Gesellschaft. The prize money was withheld from him because he was Jewish, yet on Schaeder's initiative, he was given a prize medal in gold to compensate him for the loss. Shortly after the infamous Kristallnacht, Rosenthal left Germany in December 1938 and went to Sweden, where he was invited through the offices of the Swedish historian of religions H. S. Nyberg (1889–1974). From there he went to England, where he arrived in April 1939, and eventually came to the United States in 1940, having received an invitation to join the faculty of the Hebrew Union College (HUC) in Cincinnati, Ohio. He became a US citizen in 1943 and during the war worked on translations from Arabic for the Office of Strategic Services in Washington, D. C. Following the war, he returned to academia, first at HUC and then in 1948 moved to the University of Pennsylvania. In 1956, he was appointed the Louis M. Rabinowitz Professor of Semitic Languages at Yale. He became a Sterling Professor in 1967 and emeritus in 1985. Professor Rosenthal was a prolific and highly accomplished scholar who contributed much to the development of source critical studies in Arabic in the US. His publications range from a monograph on Humor in Early Islam to a three volume annotated translation of the Muqaddimah of Ibn Khaldun to a Grammar of Biblical Aramaic. For his translation of the Muqaddimah, he traveled to Istanbul and studied the manuscript there, among them Ibn Khaldun's autographed copy. His 1952 History of Muslim Historiography was the first study of this enormous subject. He wrote extensively on Islamic civilization, including The Muslim Concept of Freedom, The Classical Heritage in Islam, The Herb: Hashish versus Medieval Muslim Society, Gambling in Islam, On Suicide in Islam and Sweeter Than Hope: Complaint and Hope in Medieval Islam, Knowledge Triumphant: The Concept of Knowledge in Medieval Islam (Leiden: EJ. Brill, 1970), as well as three volumes of collected essays and two volumes of translations from the Arabic text of the history of the medieval Persian historian al Tabari, Tarikh al Rusul wa al Muluk (History of the Prophets and Kings). Rosenthal continued to publish in German and in English. His books have been translated into Arabic, Russian, and Turkish.

Марапаттар мен құрметтер

Ол Америка шығыстану қоғамының президенті қызметін атқарды және 1961 жылы Америка философиялық қоғамына, ал 1971 жылы Америка өнер және ғылым академиясына сайланды.