Израильдік философ, математик және тіл білгісі Йехошуа Бар-Хиллел

Кіріспе

Израиль философы, математигі және тіл білімі маманы

Ехошуа Бар Хиллель (8 қыркүйек 1915 – 25 қыркүйек 1975) – израиль философы, математигі және тіл білімі маманы. Ол машиналық аударма және формалды тіл білімі салаларындағы пионер болды.

Өмірбаян

Венада туған Оскар Вестрайх Берлинде өсті. 1933 жылы ол «Бней Акива» жастар қозғалысымен бірге Палестинаға эмиграциялады және Иерусалимге қоныстанғанға дейін қысқа мерзімге «Тірат Цви» кибуцына қосылды, содан кейін Шуламитке үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол британ армиясының еврей бригадасында қызмет етті. 1948 жылғы араб-израиль соғысында «Хаганамен» бірге күресіп, бір көзін жоғалтты. Бар-Хиллель еврей университетінде философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды, онда ол сонымен қатар Абрахам Френкельдің математикасын оқыды, ол ақырында «жинақтар теориясының негіздері» (1958, 1973) еңбегін жазды. Бар-Хиллель Рудольф Карнаптың көрнекті шәкірті болды, оның «Тілдің логикалық синтаксисі» оған үлкен әсер етті. 1940 жылдары Карнаппен хат алмасу басталып, 1950 жылы Чикаго университетінде Карнаптың докторантурасына және 1952 жылы Карнаптың «Семантикалық ақпарат теориясының сызбасы» еңбегіне бірлескен жұмысына әкелді. Бар-Хиллель кейін MIT-те жұмыс істеді, онда ол машиналық аударма саласында толық уақыт жұмыс істеген алғашқы ғалым болды. Бар-Хиллель 1952 жылы машиналық аударма бойынша алғашқы халықаралық конференцияны ұйымдастырды. Кейіннен ол жалпы мақсаттағы, толық автоматты және жоғары сапалы машиналық аударманың мүмкін болатынына күмәнданды. Ол сондай-ақ ақпаратты іздеу саласында да пионер болды. 1953 жылы Бар-Хиллель еврей университетінің философия факультетіне қабылданды, онда ол өмірінің соңына дейін оқытты. Оның оқулары мен жазбалары Аса Кашер мен Авишай Маргалитті қоса алғанда, ізраилдік философтар мен тіл білімі мамандарының бір буынына зор әсер етті. 1953 жылы ол алгебралық есептеу лингвистикалық тобын құрды, ал 1961 жылы контекстсіз тілдер үшін сорғылау леммасын дәлелдеуге үлес қосты (кейде Бар-Хиллель леммасы деп аталады). Бар-Хиллель еврей университетінің ғылым философиясы факультетін құруға көмектесті. 1966 жылдан 1969 жылға дейін Бар-Хиллель Халықаралық ғылым тарихы және философиясы одағының логика, әдістеме және ғылым философиясы бөлімін басқарды. Бар-Хиллельдің қызы Майя Бар-Хиллель еврей университетіндегі когнитивтік психолог, ол Амос Тверскимен бірлескен жұмыстарымен және Киелі кітап кодын зерттеудегі рөлімен танымал. Оның екінші қызы Мира Бар-Хиллель – Лондонның «Evening Standard» газетінде жұмыс істеген тілші. Оның немересі Гили Бар-Хиллель «Гарри Поттер» кітап сериясын еврей тіліне аударған.

Born Oscar Westreich in Vienna, Austria Hungary, he was raised in Berlin. In 1933 he emigrated to Palestine with the Bnei Akiva youth movement, and briefly joined the kibbutz Tirat Zvi before settling in Jerusalem and marrying Shulamith. During World War II, he served in the Jewish Brigade of the British Army. He fought with the Haganah during the 1948 Arab–Israeli War, losing an eye. Bar Hillel received his PhD in Philosophy from the Hebrew University where he also studied mathematics under Abraham Fraenkel, with whom he eventually coauthored Foundations of Set Theory (1958, 1973). Bar Hillel was a major disciple of Rudolf Carnap, whose Logical Syntax of Language much influenced him. He began a correspondence with Carnap in the 1940s, which led to a 1950 post doctorate under Carnap at the University of Chicago, and to his collaborating on Carnap's 1952 An Outline of the Theory of Semantic Information. Bar Hillel then took up a position at MIT, where he was the first academic to work full time in the field of machine translation. Bar Hillel organised the first International Conference on Machine Translation in 1952. Later he expressed doubts that general purpose fully automatic high quality machine translation would ever be feasible. He was also a pioneer in the field of information retrieval. In 1953, Bar Hillel joined the philosophy department at the Hebrew University, where he taught until his death at age 60. His teachings and writings strongly influenced an entire generation of Israeli philosophers and linguists, including Asa Kasher and Avishai Margalit. In 1953, he founded a pioneering algebraic computational linguistic group, and in 1961 he contributed to the proof of the pumping lemma for context free languages (sometimes called the Bar Hillel lemma). Bar Hillel helped found the Hebrew University's department of Philosophy of Science. From 1966 to 1969 Bar Hillel presided over the Division for Logic, Methodology and Philosophy of Science of the
International Union of History and Philosophy of Science. Bar Hillel's daughter Maya Bar Hillel is a cognitive psychologist at the Hebrew University, known for her collaborations with Amos Tversky and for her role in critiquing Bible code study. His other daughter, Mira Bar Hillel, is a freelance journalist who has worked for the London Evening Standard. His granddaughter, Gili Bar Hillel, is the Hebrew translator of the Harry Potter series of books.