Израиль Шахак: Холокосттан аман қалған ғалым және құқық қорғаушы.
Israel Shahak
Израиль Шахак (1933-2001) – израильді профессор, Холокосттан аман қалған, құқық қорғаушы. Оның еңбектері, әсіресе еврей тарихы туралы кітабы даулы болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израильдік профессор, Холокосттан аман қалған және азаматтық құқықтар қорғаушы (1933–2001)
Israeli professor, Holocaust survivor, and civil rights activist (1933–2001)
Израиль Шахак (; туған Израиль Химмельштауб, 28 сәуір 1933 – 2 шілде 2001), Иерусалимдегі Еврей университетінің органикалық химия профессоры, Холокосттан аман қалған, либералды саяси көзқарастағы зиялы және еврейлер мен бейеврейлердің (мұсылман емес халықтардың) құқықтарын қорғайтын белсенді. Жиырма жыл бойы Израильдің Адам және азаматтық құқықтары лигасына жетекшілік етті (1970–1990) және Израиль үкіметтерінің саясатын ашық сынады. Шахақтың яһуди діні туралы еңбектері, әсіресе "Жүдей тарихы, яһуди діні: үш мың жылдың салмағы" (1994) кітабы көп дау тудырды.
Israel Shahak (; born Israel Himmelstaub, 28 April 1933 – 2 July 2001) was an Israeli professor of organic chemistry at the Hebrew University of Jerusalem, a Holocaust survivor, an intellectual of liberal political bent, and a civil rights advocate and activist on behalf of both Jews and Gentiles (non Jews). For twenty years, he headed the Israeli League for Human and Civil Rights (1970–90) and was a public critic of the policies of the governments of Israel. As a public intellectual, Shahak's works about Judaism proved controversial, especially the book Jewish History, Jewish Religion: The Weight of Three Thousand Years (1994).
Өмірбаян
Израиль Шахак 1933 жылы Польшаның Варшава қаласында Израиль Химмельштауб болып дүниеге келді. Ол ашкеназдық еврейлердің мәдениетті, сионистік отбасының кіші баласы еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаны нацистер басып алғанда (1939–1945), Шахактар отбасы Варшава геттосына қамалды. Соғыстағы жағдайға байланысты Шахақтың ағасы Польшадан Ұлыбританияға қашып, Корольдік Әуе Күштеріне қосылды. Польшадағы өмір Шахақтың анасын Израильді жасыру үшін католик отбасына ақша төлеуге мәжбүр етті, бірақ ол оны нацистерден қорғай алмағандықтан, олар оны қайтарып алды. 1943 жылы нацистер Шахак отбасын Люблиннің батысындағы Пониатова концлагеріне жіберді, онда оның әкесі қайтыс болды. Ұсқынсыз жағдайда, он жасар ұл мен оның анасы Пониатова лагерінен қашып, Варшаваға оралды. Бірақ бір жыл ішінде, қаладан еврейлерді шығарып тастау кезінде, нацистер Израиль мен оның анасын қайта ұстап, Берген-Белсен концлагеріне қамады, онда олар 1945 жылы британ армиясы лагерьті азат еткенге дейін 2 жыл өмір сүрді. 13 жасында, 1946 жылы, ол Құдайдың бар екендігі туралы ойды қайта қарастырып, теорияны растайтын дәлелдің жетіспеуін анықтады. Көшіп қонғандар ретінде анасы мен ұлы Британдық Палестинаға көшіп баруға қол жеткізді, бірақ Шахақтың кибуцқа қосылу өтініші физикалық жағынан әлсіз болғандықтан қабылданбады. Соғыстан кейін он екі жасар Израиль жұмыс істеп, оқыды және Берген-Белсенде денсаулығы нашарлаған анасын асырады. Израиль Хассидим ауылындағы пансионда еврей дінін оқығаннан кейін, анасымен бірге Тель-Авив қаласына көшіп барды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Шахак Израиль қорғаныс күштеріне (ИҚК) қызмет етті. Әскери қызметтен кейін Еврей университетінде химия ғылымдарының докторы болды. Ғалым ретіндегі кәсіби мансабында Шахақтың органикалық химиядағы жұмысы фтор элементінің органикалық қосылыстары туралы ғылымды дамытты, қатерлі ісіктерді зерттеуге үлес қосты, бұл оған халықаралық бедел әкелді, сондай-ақ Израиль атом энергия комиссиясының (ИАЭК) төрағасы болған ядролық физик Эрнст Давид Бергманның ассистенты ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 1961 жылы Шахак АҚШ-тағы Стэнфорд университетінде докторантурадан кейінгі білімін жалғастырды, ал 1963 жылы Израильге оралды, онда ол Еврей университетінде химиядан танымал лекторы және зерттеуші болды. Сонымен қатар, 1965 жылға қарай Шахак сол кездегі Израиль саясатына белсенді қатысты. 1990 жылы академик Шахак денсаулығының нашарлауына (диабет) және басқа да интеллектуалдық салалардағы зерттеу жұмысына көбірек қызығушылық танытуына байланысты Еврей университетінің факультетінен зейнеткерлікке шықты. Шахак өмірінің көп бөлігін Батыс Иерусалимдегі Рехавия ауданында өткізді. 68 жасында диабеттен туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды және Гиват Шаул зиратында жерленді. Шахақ Спинозаға жоғары құрметпен қарады: ол Израиль қорғаныс күштеріндегі қызметі кезінде оқу үшін әрқашан "Этика" кітабын чемоданына салып алып жүрді және қайтыс болғанға дейін философ туралы кітап жазып жатқан. Адам құқықтары мен зайырлы мемлекет үшін күрескен қоғамдық зиялы ретіндегі оның қызметі оған даулы абырой мен жиі қорлау әкелді. Оны үнемі түкіріп, жиі өліммен қорқытып, әртүрлі айыптаулар жасады, Израильге қарсы шығушы, өзін жек көретін еврей, сатқын және халық жауы деп атады.
Israel Shahak was born Israel Himmelstaub, in 1933, in Warsaw, Poland, and was the youngest child of a cultured, Zionist family of Ashkenazi Jews. During the Second World War, the Nazi occupation of Poland (1939–1945) interned the Shahak family to the Warsaw Ghetto; yet his elder brother escaped from Poland to the United Kingdom, where he joined the Royal Air Force. Life in occupied Poland forced Shahak's mother to pay a Roman Catholic family to hide Israel, whom they returned when she could not afford their safe keeping him from the Nazis. In 1943, the Nazis sent the Shahak family to the Poniatowa concentration camp, to the west of Lublin, where his father died. Fortuitously, the ten year old boy and his mother escaped from the Poniatowa camp, and returned to Warsaw; yet, within a year, whilst emptying the city of Jews, the Nazis recaptured Israel and his mother, and imprisoned them in the Bergen Belsen concentration camp, where they survived for 2 years, until the camp and its inmates were liberated in 1945 by the British Army. At age 13, in 1946, he re examined the idea of God's existence and concluded that evidence for the theory was lacking. As displaced persons, mother and son managed to emigrate to the British Mandate of Palestine, where Shahak's application to join a kibbutz was denied, because he was judged to be physically too slender. Post war, the twelve year old Israel worked and studied and supported his mother, whose health had deteriorated in Bergen Belsen. After a religious Jewish education at boarding school in the village of Kfar Hassidim, Israel and his mother moved to the city of Tel Aviv. Upon graduation from secondary school, Shahak served in the Israel Defense Forces (IDF). After the military service, he earned a doctorate in chemistry, at Hebrew University. In the course of his professional career as a scientist, Shahak's work in organic chemistry produced science about organic compounds of the element fluorine (F), contributed to cancer research, for which he gained an international reputation and included posting as an assistant to Ernst David Bergmann, the nuclear physicist who was chairman (1952) of the Israel Atomic Energy Commission (IAEC). In 1961, Shahak pursued post doctoral studies at Stanford University, in the U. S.; in 1963, he returned to Israel, where he became a popular lecturer and researcher in chemistry, at Hebrew University; moreover, by 1965, Shahak actively participated in the Israeli politics of the day. In 1990, the academic Shahak retired from the faculty of Hebrew University, because of poor health (diabetes mellitus) and greater interest in research work in other fields of intellectual enquiry. For most of his adult life, Shahak resided in the Rehavia neighborhood in West Jerusalem; at the age of 68 years, he died of diabetic complications, and was buried in the Givat Shaul cemetery. Shahak had a deep affinity with Spinoza: he always packed a copy of The Ethics in his suitcase for reading during his periodic stints of service in the Israel Defense Forces, and had been writing a book on the philosopher before his death. His activities as a public intellectual fighting for human rights causes and for a secular state earned him a reputation for controversy, and frequent abuse. He was regularly spat on, frequently given death threats, and decried variously as an Israel basher, self hating Jew, traitor, and enemy of the people.
Қоғамдық интеллектуалдық
1950 жылдардың соңында Израиль азаматы ретінде Шахак Дэвид Бен-Гурионның Суэц соғысы (1956 жылғы 29 қазан – 7 қараша) кезінде Израиль мемлекеті «Дәуіт пен Сүлеймен патшалығын» құру үшін күресіп жатқаны туралы айтқанын естіп, саяси белсенділікке қатысты. 1960 жылдары ол діни мәжбүрлеуге қарсы Израиль лигасына қосылды. 1965 жылы «классикалық иудаизм» және сионизмге қарсы саяси күреске шықты; Haaretz газетіне православиелік еврейдің «жақында құлаған еврей емес адамға көмектесу үшін сенбі күні телефонын пайдалануға рұқсат бермегенін» көргені туралы хат жазды. Израильде Шахақтың шағымы православиелік иудаизмнің басқа ұлттарға қатысты көзқарасы туралы ұзақ пікірталас тудырды. 1967 жылы Алты күндік соғыстан (5–10 маусым 1967) кейін Шахак Лигаға мүшелігін тоқтатты, себебі олар «жалған либералдар» еді. Олар Израиль қоғамындағы діни ықпалға қарсы күресу үшін либерализм принциптерін қолданғанмен, Батыс жағалау мен Газа секторында тұратын израильдік палестиналықтарға осындай қорғауды қолданбады. Содан кейін Шахак Израильдің Адам және азаматтық құқықтар лигасына қосылып, 1970 жылы оның президенті болды. Лига, Израильдің еврей және араб азаматтарынан құралған, палестиналықтарға қарсы Израильдің шектеуші саясатына наразылық білдіріп, оларға заңдық көмек көрсетті. Батыс жағалаудағы Хеброн қаласындағы кейбір қоныс аударушылар оны соншалықты жек көріп, 1971 жылы олардың пикап жүк көлігіне «Доктор Шахақты дарға асуға» деп жазылған жазу салдырды. 1969 жылы Шахак пен Еврей университетінің тағы бір оқытушысы Израиль үкіметінің саяси белсенді палестиналық студенттерді төтенше жағдай заңдарымен рұқсат етілген әкімшілік қамауға алу арқылы түрмеге қамау саясатына қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды. Сондай-ақ Шахак палестиналық студенттердің Еврей университетінде еврей израильдіктеріне берілгендей тең құқықтарға қол жеткізуге жасаған саяси күш-жігерін қолдады. 1970 жылы Шахак осындай заңдастырылған саяси қуғын-сүргінге ресми түрде қарсы тұру үшін Әкімшілік қамауға қарсы комитет құрды. Оның арабтарға және палестиналықтарға қарсы заңдастырылған кемсітушілік деп санайтын нәрсені жария ету үшін Шахак Израиль үкіметінің Израильдің бейбіт азаматтарына қарсы заңсыз және әділетсіз әрекеттері туралы еврей тіліндегі репортаждардың ағылшын тіліне аудармаларын жариялады. Шахақтың ағылшын тіліндегі баяндамалары АҚШ-тың еврей қауымына арналған еді. Аудармаланған баяндамалардың тақырыптары «Израильдегі азаптау» және «Батыс жағалаудағы ұжымдық жаза» болды, оларды Шахак журналистерге, ғалымдарға және адам құқықтары жөніндегі белсенділерге жіберді, осылайша АҚШ халқы Израиль үкіметінің діни кемсітушіліктері туралы хабардар болды.
In the late 1950s, as a citizen of Israel, Shahak became politically engaged on hearing a comment of David Ben Gurion that, with the Suez War (29 October 1956 – 7 November 1956), the State of Israel was fighting to achieve "the kingdom of David and Solomon". In the 1960s he joined the Israeli League Against Religious Coercion. In 1965, he began political activism against "Classical Judaism" and Zionism; and wrote a letter to Haaretz about having witnessed an Orthodox Jew "refusing to let his phone be used on the Sabbath to help a non Jew who had collapsed nearby"; in Israel, Shahak's complaint began a long running debate about the attitudes (religious and cultural) of Orthodox Judaism towards gentiles. In 1967, after the Six Day War (5–10 June 1967), Shahak ended his membership to the League Against Religious Coercion, because they were "fake liberals" who used the principles of Liberalism to combat coercive religious influence in Israeli society — but did not apply such protections to the Israeli Palestinians living in the IDF occupied West Bank and in the Gaza Strip. In the event, Shahak joined the Israeli League for Human and Civil Rights, and became its president in 1970. The League, composed of Jewish and Arab citizens of Israel, protested and publicized Israel's restrictive policies against Palestinians and provided legal aid to them. Some settlers in the West Bank city of Hebron so hated him that in 1971 they had their pick up truck painted with "Dr. Shahak To The Gallows". In 1969, Shahak and another member of the faculty of Hebrew University staged a sit down protest against the Israeli government's policy of jailing politically active Palestinian students, by way of administrative detention authorised by state of emergency laws; likewise, Shahak supported the political efforts of Palestinian students to achieve equal rights, like those granted to Jewish Israelis, at Hebrew University. In 1970, Shahak established the Committee Against Administrative Detentions to formally oppose such legalised political repression. To make public what he considered the anti Arab and anti Palestinian legalised discrimination, Shahak published English translations of Hebrew language reportage about illegal and unjust actions of the Israeli government against the gentile citizens of Israel; Shahak's English reports were intended for the Jewish community of the U. S. The translated reports featured headlines such as "Torture in Israel," and "Collective Punishment in the West Bank", which Shahak sent to journalists, academics, and human rights activists, and so ensured that the mainstream population of the U. S. would be informed of the religious discrimination practised by the government of Israel.
Азаматтық құқық қорғаушы
Шахак қоғамдық зиялы ретінде Израиль мемлекетінің еврей емес азаматтарына қарсы Израиль үкіметінің әрекеттері туралы жазды, мысалы, сөз бостандығы мен жалпы саяси белсенділіктің басылуы; жер туралы ережелер, тұру шектеулері және еврей емес азаматтардың жерлерін тартып алу; үйлердің бұзылуы; заңмен бекітілген тең емес жалақы және жұмыс істеуге шектеулер; тұтқындарды (азаматтық және әскери) бірден тұтқындауға, ұстауға және азаптауға рұқсат беретін төтенше қорғаныс ережелері; қауымдарды жазалау; көшбасшыларды (діни, саяси, ғалым) өлтіру; білім беруге қол жеткізуде нәсілдік кемсітушілік; және Израиль азаматтығынан айыру. Мұндай саяси қызметтері Шахаққа көптеген жаулықтар мен өлім туралы қорқытулар әкелді; 1982 жылғы Ливан соғысынан кейін (1982 жылдың маусымынан 1985 жылдың маусымына дейін) Шахақ Ливан халқына қатысты Израильдің зұлматтарын да хабарлады. Израиль мемлекетінің араб көршілеріне қатысты мінез-құлқын түсіндіру үшін Шахақ еврей тарихының Израильдің түсіндіруі Израильдің ішінде де, сыртында да араб халқының адам құқықтарын ескермейтін қоғамды құрады деп ұсынды. Ол сионизмді «құрылымдық кемсітушілік пен расизмге негізделген режим» деп сипаттады. Раввин Элмер Бергердің құрметіне арналған «Антисионизм: Аналитикалық ойлар» (1988) жинағына жазылған рецензиясында Шелдон Ричман Шахақтың сионизмді түсіндіруін, оны Еуропалық ағартушылықтың жеке тұлғалыққа қарсы, еврей геттосының тұншықтырғыш әлемін қайта жандандыруға тырысқан көнешіл реакция ретінде қарастырды. Қозғалыстың негізін қалаушылар еврейлердің демократиялық қоғамдарда қалыпты өмір сүре алмайтынына сенді. Осы тұрғысынан, Шахақ үшін сионизмді «антисемитизмнің айнасы» деп қарастыруға болады, себебі антисемиттер сияқты, сионистер еврейлерді әлемнің қалған бөлігінен оқшаулау керек шетелдіктер деп есептеді, бұл көзқарасты Шахақ еуропалық антисемитизмге мойынұсыну ретінде түсінді. Ричман үшін Шахақтың талдауы Израильдің құрылуынан кейін арабтардың ығыстырылуының және тек яһудилер үшін мемлекет құрудың трагикалық салдарына жарық түсірді. Шахақ «Хаарец» және «Кол Хаир» газеттерінде жарияланған хаттарында палестиналық ұлтшыл қозғалыстарды сөзсіз қолдаған радикалды солшылдардың саяси екіжүзділігін сынады. Кристофер Хитченс Шахақтың өліміне арналған некрологында Шахақтың үйі «жәбірленушілердің адам құқықтары туралы ақпараттардың кітапханасы» екенін айтты және:
As a public intellectual, Shahak wrote about the Israeli government's actions against the non Jewish citizens of the State of Israel, such as the suppression of freedom of speech and general political activity; land ordinances, living restrictions, and the confiscation of lands from non Jews; the destruction of houses; legally sanctioned unequal pay and work restrictions; emergency defence regulations allowing the summary arrest, detention, and torture of prisoners (civil and military); the collective punishment of communities; the assassinations of leaders (religious, political, academic); racial discrimination in access to education; and the deprivation of Israeli citizenship. Such political activities earned Shahak much hostility and death threats; after the 1982 Lebanon War (June 1982 – June 1985), Shahak also reported Israeli abuses of the populations of Lebanon. In effort to explain the behaviour of the State of Israel towards their Arab neighbours, Shahak proposed that the Israeli interpretation of Jewish history produced a society who disregard the human rights of the Arab peoples, within Israel and around Israel. That Zionism was a "régime based on structural discrimination and racism". In the book review of a festschrift in honour of Rabbi Elmer Berger Anti Zionism: Analytical Reflections (1988), Sheldon Richman characterized Shahak's interpretation of Zionism as viewing it as an atavistic reaction against the European Enlightenment's individualism that strove to revive the suffocating world of the Jewish ghetto. The founders of the movement did not believe Jews could lead a normal existence in democratic societies. In this sense, for Shahak, Zionism can be thought of as "a mirror image of anti Semitism," in that, in common with antisemites, Zionists considered Jews to be aliens who must be quarantined from the rest of the world, a viewpoint Shahak read as capitulating to European antisemitism. For Richman, Shahak's analysis shed light on the tragic consequences that followed upon the establishment of Israel, as Arabs were swept away to forge a state for Jews alone. In letters published in the Ha'aretz and Kol Ha'ir newspapers, Shahak criticized the political hypocrisy demonstrated by the radical Left in their uncritical support of the Palestinian nationalist movements. In his obituary of Shahak, Christopher Hitchens said that Shahak's house was "a library of information about the human rights of the oppressed", and that:
Тұтқындардың отбасылары, жабық және цензураланған басылымдардың қызметкерлері, үйден қуылғандар мен мүлкін тартып алғандардың құрбандары – ешқайсысы ешқашан қайтарылмады. Израильде химия профессоры болған кезде студент ретінде қорғалған, бүгінде тірі қалып отырған ықпалды «азаматтық қоғам» палестиналықтарымен кездестім; ол олардан еврейлер туралы жалпылама сөйлемеуді үйренді. Олар оны тек қана кемсітушілікке қарсы тұрғаны үшін ғана емес, сонымен қатар оларға ешқашан жоғарыдан қарамайтыны үшін де құрметтеді. Ол ұлтшылдық пен дінді жек көретін және Арафаттың жақындарына деген жек көруін жасырмаған. Бірақ ол маған бірде былай деді: «Мен палестиналық өкілдермен тек елден шыққаннан кейін ғана кездесемін. Мен оларға айтарлықтай сын айтамын. Бірақ олар оккупация астында тұрғанда мен мұны істей алмаймын, мен оларды ерекше құқықтары бар азамат ретінде 'баруға' болады». Шахақ сондай-ақ 1980 жылдың 23 наурызында болған христиандық кітаптарды жазатайым түрде өртеуге қарсы наразылық білдірді. Ол кезде Дін министрлігінен субсидия алған діни ұйым «Яд Ле Ахим» Иерусалимде Жаңа Өсиеттің жүздеген данасын салтанатты түрде өртеді.
The families of prisoners, the staff of closed and censored publications, the victims of eviction and confiscation — none were ever turned away. I have met influential "civil society" Palestinians alive today who were protected as students when Israel was a professor of chemistry at the Hebrew University; from him they learned never to generalize about Jews. And they respected him, not just for his consistent stand against discrimination, but also because — he never condescended to them. He detested nationalism and religion, and made no secret of his contempt for the grasping Arafat entourage. But, as he once put it to me, "I will now only meet with Palestinian spokesmen when we are out of the country. I have some severe criticisms to present to them. But I cannot do this while they are living under occupation, and I can 'visit' them as a privileged citizen." Shahak was also active in protesting the public burning of Christian books such as occurred on 23 March 1980 when Yad Le akhim, a religious organization that was at the time a beneficiary of subsidies from the Ministry of Religion, ceremonially incinerated hundreds of copies of the New Testament publicly in Jerusalem.
Автор
Израиль Шахақтың жариялаған кітаптарының арасында «Израильдегі еврей фундаментализмі» (1994) – Нортон Мезвинскиймен бірлесіп жазылған, «Еврей тарихы, еврей діні: үш мың жылдың салмағы» (1994) және «Ашық құпиялар: Израильдің ядролық және сыртқы саясаты» (1997) кітаптары бар. «Израильдегі еврей фундаментализмі» кітабының 2004 жылғы басылымының кіріспесінде тарихшы Мезвинский: «Біз еврей фундаментализмін сынға алып, өзіміз сүйетін өткеннің бір бөлігін сынға салатынымызды түсінеміз. Әрбір адам тобының мүшелері өздерінің өткенін, тіпті басқаларды сынға алудан бұрын сынға алғанын қаламыз» деді.
Among the books publish by Israel Shahak are Jewish Fundamentalism in Israel (1994), co authored by Norton Mezvinsky, Jewish History, Jewish Religion: The Weight of Three Thousand Years (1994), and Open Secrets: Israel's Nuclear and Foreign Policies (1997). In the introduction to the 2004 edition of Jewish Fundamentalism in Israel, the historian Mezvinsky said, "We realize that, by criticizing Jewish fundamentalism, we are criticizing a part of the past that we love. We wish that members of every human grouping would criticize their own past, even before criticizing others."
Телефон арқылы болған оқиға
1965 жылы Шахак өзі куә болған әділетсіздік туралы «Хаарец» газетіне хат жазды; осы хат «Израильде және одан тыс жерлерде православиелік яһудилердің яһуди емес адамдарға қатысты көзқарасы туралы қазіргі кездегі маңызды пікірталасқа» бастап келді. Шахак хатында православиелік яһудидің біреуінің шәмбе күні болғандықтан, яһуди емес адамға жедел жәрдем шақыру үшін телефонын беруден бас тартқанын айтты. Шахак Иерусалим раввиндік соты – Бет-диннің, православиелік яһудидің яһуди емес адамдарға және демалыс күніне қатысты Халахка заңын дұрыс түсінгенін растағанын және жақында жарық көрген заң жинағынан үзінділер келтіргенін мәлімдеді. Осының салдарынан діни себептермен тыйым салынған телефон мәселесі Израиль және шетелдегі еврей баспасөзінде саяси талқылауға айналып, із тартты, барлығының назары Шахақты Израильдің мәдени саясатындағы белгілі зиялы тұлға ретінде қарастырды. Лондондық «The Jewish Chronicle» газеті «Халахта (яһуди заңдары) яһуди дәстүрінде тәрбиеленген әркімнің бойындағы адамгершілік сезіміне қайшы келетін осындай қорқынышты жағдайларға толы» деді. «Maariv» газетінде дін істері министрі, раввин доктор Зерах Вархафтиг православие раввиндерінің шешімінің дұрыс екенін айтты, бірақ діни талап болмаса да, яһуди емес адамның өмірін құтқаруға яһуди дәрігеріне рұқсат беретін дәстүрлі яһуди мәтіндерінен үзінділер келтірді.
In 1965, Shahak wrote a letter to the Haaretz newspaper, about an injustice he witnessed; that letter originated "the current major debate within and outside Israel about Orthodox Jewish attitudes to non Jews." In the letter, Shahak said he witnessed an Orthodox Jew refuse the use of his telephone to call for an ambulance for a non Jew, because it was the Shabbat. Shahak added that the Beth din, the rabbinical court of Jerusalem, had confirmed that the Orthodox Jew correctly understood Halakha law on Pikuach nefesh regarding non Jews and the Sabbath, and quoted passages from a recent legal compilation. Consequently, the cultural matter of a religiously denied telephone became public political discussion in the Israeli press and the Jewish press abroad, all of which directed attention to Shahak as a public intellectual in the cultural politics of Israel. The Jewish Chronicle in London stated that "The halakha (Jewish law) abounds in such abominations in conflict with the humane instincts within which anyone raised in Jewish tradition is imbued." In the Maariv newspaper, the minister of religious affairs, Rabbi Dr. Zerach Warhaftig said that the Orthodox rabbinical ruling was correct, but quoted traditional Jewish passages that allowed a Jewish physician to save the life of a non Jew on the Sabbath, despite not being religiously required to do so.
Қоғамдық дау
1966 жылы раввин Иммануил Якобович Шахақтың әңгімесінің рас екендігіне күмән келтіріп, Израиль Шахак оқиғаның болмағанын мойындауға мәжбүр болды деп мәлімдеді. Ол Израильдің ашкенази бас раввині Исер Йехуда Унтерманның ұзақ жауабын келтірді, онда "яһуди емес адамның өмірін сақтау үшін, яһудилердің өмірін сақтағандай, сенбі күні бұзылуы керек" делінген, сондай-ақ раввин Менахем Меиридің яһудилердің бейбіт адамның өмірін сақтау үшін сенбі күнін бұзуы керек деген үкімін келтірді. Бұл раввиндердің пікірлері "Noda B'Yehuda" (Иудада белгілі) кітабынан алынған. Онда 18 ғасырдың діни қайраткері Ехезекель Ландау былай деді: "Мен еврей жазбаларындағы ұрлық, алаяқтық және т.б. туралы барлық заңдарда яһуди мен яһуди емес адам арасында ешқандай айырмашылық жасалмайды деп сенімді түрде мәлімдеймін; (талмудтық) құқықтық санаттар – гой, акум (бұтқа табынушы) және т.б. біз арамызда өмір сүретін адамдарға ешқандай қатысы жоқ". 1967 жылы Зеев Фальк Шахақтың сенбі күні туралы әңгімесінен өзін алшақтатты, оны ойдан шығарылған деп санайды, бірақ рабби Унтерманның шешімін қабылдауға осы "өтірік" пен әрекет ету тәсілі себеп болғанын мойындады. Оның пікірінше, Унтерманның шешімі православиелік яһудилердің адал яһуди емес адамдарға және яһуди еместерге қатысты көзқарастарында "жаңа бет" ашқан болуы мүмкін.
In 1966, Rabbi Immanuel Jakobovits disputed the veracity of Shahak's story, claiming that Israel Shahak had been compelled to admit that the incident had not occurred. He cited a lengthy responsum, by Isser Yehuda Unterman, the Ashkenazi Chief Rabbi of Israel, who said that "the Sabbath must be violated to save non Jewish life no less than Jewish lives", and cited a ruling by Rabbi Menachem Meiri that Jews should desecrate the Sabbath to save a gentile's life. The opinions of these rabbis derived from the book Noda B'Yehuda (Known in Judah), in which the 18th century religious authority Yechezkel Landau said: "I emphatically declare that in all laws contained in the Jewish writings concerning theft, fraud, etc. no distinction is made between Jew and Gentile; that the (Talmudic) legal categories goy, akum (idolater) etc., in no way apply to the people among whom we live." In 1967, Ze'ev Falk, while dissociating himself from Shahak's Sabbath story which he regarded as an invention, acknowledged that it was this "fiction" and method of action which had indeed brought about Rabbi Unterman's ruling that allowed the Sabbath to be violated to save the lives of Gentiles. For him, Unterman's ruling may have opened a "new page" in Orthodox Jewish attitudes to righteous Gentiles and non Jews alike.
Тарих кітабы
Поляризацияға қарамастан, Шарах телефоны туралы есебін "Иудей тарихы, Иудей діні" (1994) кітабының бірінші тарауында жариялады және былай деді: "Израильдік немесе диаспоралық раввиндердің ешқайсысы яһудидің басқа дінді адамның өмірін сақтау үшін сенбі күнін бұзуын тиымдаған шешімдерін кері қайтарған емес. Олар осы әрекеттің нәтижесі яһудилерге қауіп келтірсе, олардың қадір-қасиеті үшін сенбі күнін бұзуға болатыны туралы көптеген сөздер айтты". 2008 жылы, Шарахтың қайтысынан жеті жыл өткен соң, діни түсіндірулерге қатысты даулар жалғасты, раввин Шмулей Ботеах Шарахтың яһуди емес адамға қатысты яһудилердің әділетсіздігі туралы баяндамасының рас екендігіне күмән келтірді: "Бастапқыда бұл оқиға қызықты болды. Сенбі күні басқа біреуге телефонды пайдалануға рұқсат етуге қандай тыйым болуы мүмкін?" Ол Израильдің ерікті жедел жәрдем қызметінің бас үйлестірушісі Илай Бирді (1100 медициналық қызметкер, 60 пайызы ортодоксал) мысалға келтірді: "Егер біреу біз сенбі күні яһуди емес адамның өмірін сақтай алмаймыз десе, ол жалған айтады. Ол яһуди, христиан немесе мұсылман болса, біз жылдың кез келген күнінде, соның ішінде сенбі және Йом Кипур күндері де әркімнің өмірін сақтаймыз, және мен өзім де солай істедім. Шындығында, ортодоксал яһуди ретінде, яһуди емес адамның өмірін сақтау – мен үшін ең үлкен мәртебе, және мен мұны яһудилердің кез келген қасиетті күндерін бұзуға дайынмын".
Despite the controversy, Shahak published his account of the telephone in the first chapter of Jewish History, Jewish Religion (1994), and said that "neither the Israeli, nor the diaspora rabbinical authorities ever reversed their ruling that a Jew should not violate the Sabbath in order to save the life of a Gentile. They added much sanctimonious twaddle to the effect that, if the consequence of such an act puts Jews in danger, the violation of the Sabbath is permitted, for their sake." In 2008, seven years after Shahak's death, the controversy of religious interpretation continued when Rabbi Shmuley Boteach doubted the veracity of Shahak's report of Jewish injustice against a non Jew: "From the beginning, the story was curious. What prohibition could there possibly be, in allowing someone else to use one's phone on the Sabbath?" In support, he cited Eli Beer, the chief coordinator of Israel's volunteer ambulance service (1,100 medical personnel, 60 per cent Orthodox), who said, "If someone would say we won't save a non Jewish life on the Sabbath, he is a liar. If he is Jewish, Christian, or Muslim we save everyone's life on any day of the year, including the Sabbath and Yom Kippur, and I have done so myself. Indeed, as an Orthodox Jew it is my greatest honor to save the life of a non Jew, and I would violate any of the Jewish holy days to do so."
Өлім
Шахак 2001 жылғы шілдеде қант диабетінен қайтыс болды және Иерусалимдегі Гиват Шаул зиратына жерленді. Оның өлімі құрмет пен сынға ұласты; Бар Илан университетінің тарихшысы Хаим Генизи: «Шахақтың Израильге қарсы радикалды мәлімдемелері ТҰҰ-ның қолдауына ие болды және Израиль мемлекетінің мүддесіне зиян келтіретін арабшыл айналымдарда кеңінен тарады» деді. Гор Видал Шахақты «соңғы, мүмкін, ең соңғы ұлы пайғамбар» деп атады, оның діннің қоғамның азаматтық заңдарына тигізетін әсеріне қатысты. Нортон Мезвинский, досы мен әріптесі «сирек кездесетін зиялы алып және жоғары гуманист» екенін айтты; осыған орай Эдвард Саид Шахақты «адамзатқа қызметтері үшін құрмет көрсетуге лайық өте батыл адам» деп сипаттады. «Хаарец» газетінде жарияланған некролог оны «ұлтшылдардың жауы» деп атады. Кристофер Хитченс Шахақты «жақын дос және серік, Иерусалим мен Палестина археологиясын зерттеген, білімді және адал студент» деп еске алды, ол «Израильдің Адам және Азаматтық құқықтары жөніндегі лигасының төрағасы ретінде, қайталау қиын болатын жеке үлгі көрсетті». Александр Кокберн Antiwar.com сайтында Шахақты «шаршамас аудармашы, білімді түсіндірме жазушы, ерекше тұлға, өзгеше адам» деп сипаттады. Американдық Иудаизм кеңесінің өкілі Аллан К. Браунфельд «кез келген елдегі және кез келген формадағы нәсілшілдік пен зорлық-зомбылыққа белсенді түрде қарсыласқан гуманисті» еске алды; Шахақтың «шындығында пайғамбарлық еврей дауысы болды, ол демократия мен адам құқықтарын ынтамен қолдады». Журналист Эльфи Паллис некрологында Шахақты принциптері, ойлауы және іс-әрекеттері бойынша «көнеліктің либералы» деп атады. Сонымен қатар, Мишель Варшавски Израиль Шахақты «соңғы израильдік либерал» деп атады, ол «барлығынан бұрын, американдық мағынадағы ағартушылық, рационализм және либерализм мектебінің соңғы философтарының бірі болды».
Shahak died of diabetes in July 2001 and was buried in Giv'at Shaul cemetery, Jerusalem. His death was the occasion of tribute and criticism; the Bar Ilan University historian Haim Genizi, said that "Shahak's extreme anti Israeli statements were welcomed by the PLO, and [were] widely circulated in pro–Arab circles", in detriment to the interests of the State of Israel. Gore Vidal said Shahak was "the latest, if not the last, of the great prophets", regarding the influence of religion upon the civil law of society. Norton Mezvinsky, said that his friend and collaborator was "a rare intellectual giant and a superior humanist"; in that vein, Edward Said said that Shahak was "a very brave man who should be honored for his services to humanity." An obituary in Haaretz called him "the scourge of nationalists". Christopher Hitchens considered Shahak a "dear friend and comrade [who was] a brilliant and devoted student of the archaeology of Jerusalem and Palestine", who, "during his chairmanship of the Israeli League for Human and Civil Rights, set a personal example that would be very difficult to emulate." Alexander Cockburn, writing in Antiwar. com, described Shahak the intellectual, the "tireless translator and erudite foot noter a singular man, an original." Allan C. Brownfeld, of the American Council for Judaism, recalled a humanist who actively opposed "racism and oppression in any form and in any country"; that Shahak possessed a "genuinely prophetic Jewish voice, one which ardently advocated democracy and human rights." In an obituary, the journalist Elfi Pallis called Shahak essentially "an old fashioned liberal" in principle, thought, and action. Moreover, Michel Warschawski said that Israel Shahak was "the last Israeli liberal", who was "above all, one of the last philosophers of the eighteenth century school of enlightenment, rationalism, and liberalism, in the American meaning of the concept."