Немец суретшісі және халық ертегілерінің жинақшысы Йоханн Карл Август Музаус

Кіріспе

Неміс жазушысы (1735–1787)

Иоганн Карл Август Музей (29 наурыз 1735 – 28 қазан 1787) – неміс жазушысы. Ол неміс халық ертегілерін жинаған алғашқылардың бірі болды, ең белгілісі – «Volksmärchen der Deutschen» (1782–1787) жинағы, неміс ертегілері сатиралық стильде қайта жазылған.

Өмірбаян

1735 жылдың 29 наурызында Йена қаласында судья Жозеф Кристоф Муссейстің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. 1743 жылы әкесі Айзенахта кеңесші және полиция судьясы болып тағайындалды, ал жас Муссейс Allstedt қаласына, өзінің тәрбиешісі және ағасы доктор Иоганн Вайсенборнмен бірге көшті. Ағасы оның біліміне жауапкершілік алып, Муссейсті өз ұлындай баптады. Ол он тоғыз жасқа дейін ағасымен бірге тұрды, тіпті 1744 жылы ағасы Айзенахтың бас инспекторы болғанда да, ол ата-анасымен бірге сол қалаға оралды. 1754 жылы Муссейс теологияны оқу үшін Йена университетіне түсті (мүмкін, бұл оның құдасының таңдауы болған шығар), сонымен қатар шамамен осы кезде Германия қоғамына қабылданды, бұл оның ерекше қабілетінің белгісі болды. Ол үш жарым жылдық оқудан кейін магистр дәрежесін алды, бұған он жыл бұрын, 1747 жылдың 13 шілдесінде алған құрметті дәрежесі қосылды. Содан кейін ол Айзенахқа қайтып келді, шіркеудегі қызметке тағайындалуын күтті, ол енді лицензия алған еді. Ол жақсы уағыздағанына қарамастан, дінге аса берілмеді және тағайындалмады. Бірнеше жылдан кейін жақын маңдағы ауылда пасторлық қызметке бос орын ұсынылғанда, жергілікті тұрғындар "оның бір кезде билегенін көрген" деген сылтаумен қарсылық білдірді. Осылайша ол шіркеуде мансапты жолына нүкте қойды және жиырма бес жасында сатира жазушы болды. 1763 жылы Муссейс Веймардағы сарай беткейлерінің тәрбиешісі болды, ал 1769 жылы Веймардағы Вильгельм Эрнст гимназиясында ежелгі тілдер мен тарих профессоры атанды. Муссейс кәсіби актер болды, өзінің жүрегі жақын немере інісі Август фон Котцебуені театрмен таныстырды, сондай-ақ Иоганн Вольфганг фон Гетемен бірге оның "Die Mitschuldigen" (1777) ерте комедиясында ойнады. Оның қоғамдық мінезінің арқасында Веймарда оны жоғары бағалады. Оның екінші кітабы "Физиогномикалық сапарлар" 1778/79 жылдары жарық көрді. Ол Лаватерге қарсы бағытталған және көптеген оқырмандардың қызығушылығын тудырды. 1782 жылдан 1787 жылға дейін ол өзінің ең маңызды туындысын – "Неміс халық ертегілері" жинағын жариялады. Осы әңгімелердің мазмұнын халықтан жинағанына қарамастан, Муссейс сатирадан бас тарта алмады. Сондықтан бұл әңгімелерде нағыз халық мүсіндігінің қарапайымдылығы жоқ. 1785 жылы Иоганн Рудольф Шелленбергтің "Фрейнд Хайнс көріністері" ("Freund Heins Erscheinungen") Холбейн стилінде ("Holbeins Manier") Муссейстің проза мен өлеңдегі түсіндірмелерімен жарық көрді. Ол 1787 жылдың 28 қазанында қайтыс болғаннан кейін "Шұғына қауырсындары" ("Straussfedern") атты әңгімелер жинағын аяқтаудан бас тартты (бірақ бір том 1787 жылы жарық көрді). Муссейстің "Халық ертегілері" ертегілерге деген жаңа қызығушылықтың бастапқы бөлігі болды (ол 17 ғасырдың соңында төмендеген еді), бұл романтизм мен романтикалық ұлтшылдықтың өркендеуіне байланысты туды. Бұл үрдіс 19 ғасырда да жалғасты, оған Бенедикт Науберт және Гримм ағайындылары сияқты басқалар да қосылды. Олардың Ханс Кристиан Андерсенге зор әсері болды. "Халық ертегілері" жиі қайта басылып шығарылды (Дюссельдорф, 1903 ж. және т.б.) және аударылды. Бес әңгіме Томас Беддос тарапынан ағылшын тіліне "Немістердің танымал әңгімелері" (1791) деп аударылды, ал үшін Томас Карлайл аударған "Германиялық роман" (1827) кітабына енгізілді. Олар француз тіліне де бірнеше рет аударылды, соның ішінде Ж. Леффеврдің "Contes populaires des Allemands" (1803) ретінде, Изабелла де Монтольедің екі әңгімесінің аудармасы (1803), және басқа да толық аудармасы Шарль Поль де Кок (1826) кіріспесімен. "Рюбезаль туралы аңыздар" ("Legenden von Rübezahl") соңғысы Генри А. Похман және басқалар Вашингтон Ирвингтің "Жұмқыр қуыс туралы аңыз" (1820) атты бассыз аттыны шабыттандырды. "Der geraubte Schleier" ("Ұрланған жамылғы") атты тағы бір халықтық ертегі, Пётр Ильич Чайковский "Лебедь көлі" (1876) сюжетін құру үшін пайдаланған, бірақ Чайковскийдің Муссейстің әңгімесін пайдалану деңгейін кейбір адамдар, мысалы, орыс балетінің патриархы Федор Лопухов, балет негізінен орыс деп санайды. Француз тіліне аударылған "Халық ертегілері" ("Stumme Liebe" "L'Amour Muet" деп аударылған) Жан-Батист Бенуа Эйриестің "Фантасмагориана" (1812) жинағында басқа жеті неміс арбалы әңгімелерінде болды. Бұл жинақты Лорд Байрон, Перси Биш Шели, Мэри Шели, Клэр Клермонт және Джон Уильям Полидори 1816 жылдың жазында оқыды және оларға өздерінің арбалы оқиғаларын жазуға талпындырды. Лорд Байрон алғашқы заманауи вампирлік оқиға деп саналатын романның бір бөлігін жазды, Полидори осыған негізделген "Вампир" романын жазды, ал Мэри Шелли "Франкенштейнді" жазды. "Фантасмагорианадағы" сегіз әңгіменің бесеуін Сара Элизабет Утерсон ағылшын тіліне "Өлілер туралы әңгімелер" (1813) деп аударды, оның ішінде "Stumme Liebe" кішірейтілген түрі "Спектрлі шаштараз" деп аударылды. Оның жинақтаған халық аңыздары, мысалы, 2009 жылы "Пагандық патшайым" фильміндегі Либусса мен Премизл туралы әңгіме сияқты, бейімделуін жалғастыруда. 1989 жылдың 6 сәуірінде ашылған астероид оның құрметіне 10749 Musäus деп аталды.

Born in Jena on 29 March 1735, the only son of Joseph Christoph Musäus, a judge. In 1743 his father became a councillor and police magistrate in Eisenach, and the young Musäus moved to live with his godfather and uncle Dr. Johann Weißenborn in Allstedt, who was entrusted with his education and treated Musäus like a son. He continued living with his uncle until he was nineteen years old, even when his uncle became general superintendent of Eisenach in 1744, a move which brought him to the same city as his parents again. Musäus entered the University of Jena in 1754 to study theology (probably the choice of his godfather rather than his own), and was admitted into German Society around this time, a sign of more than ordinary merit. He received a Master's degree after the usual three and a half years of study, to add to the degree he had received honoris causa ten years earlier on 13 July 1747, and returned to Eisenach to wait for an appointment in the Church, which he was now licensed for. Despite preaching well, he was not especially devoted to religion, and received no appointment; when after several years he was offered a vacancy as pastor in the nearby countryside, the locals objected on the grounds that "he had once been seen dancing." This finished his hopes of a career in the church, and at the age of twenty five he became an author of satire. In 1763 Musäus was made tutor of the court pages in Weimar, and in 1769 he became professor of Ancient Languages and History at the Wilhelm Ernst Gymnasium in Weimar. Musäus was an amateur actor, and introduced his nephew August von Kotzebue to the theatre, as well as acting alongside Johann Wolfgang von Goethe in the latter's early verse comedy Die Mitschuldigen (1777). Due to his sociable nature, he was held in high regard in Weimar. His second book, Physiognomische Reisen, did not appear until 1778/79. It was directed against Lavater, and attracted much favorable attention. From 1782 to 1787 he published his best work, Volksmärchen der Deutschen, a collection of German fairy tales. Even in this series of tales, the substance of which Musäus collected among the people, he could not refrain from satire. The stories, therefore, lack the simplicity of genuine folk lore. In 1785 was issued Freund Heins Erscheinungen in Holbeins Manier by Johann Rudolph Schellenberg, with explanations in prose and verse by Musäus. He was prevented from completing a collection of stories entitled Straussfedern (though one volume was published in 1787) by his death on 28 October 1787

Musäus' Volksmärchen were an early part of the revived interest in fairy tales (which had declined since their late 17th century peak) caused by the rise of romanticism and Romantic nationalism. This trend continued in the nineteenth century and included others, such as Benedikte Naubert and the Brothers Grimm. They had an important influence on Hans Christian Andersen. The Volksmärchen have been frequently reprinted (Düsseldorf, 1903, etc.) and translated. Five of the tales were translated into English by Thomas Beddoes as Popular Tales of the Germans (1791), and three were included in German Romance (1827) translated by Thomas Carlyle. They were also translated into French a number of times, including as Contes populaires des Allemands (1803) by J. Lefèvre, a translation of two of the stories by Isabelle de Montolieu (1803), and another complete translation with an introduction by Charles Paul de Kock (1826) among others. The last of the "Legenden von Rübezahl" in the Volksmärchen was said by Henry A. Pochmann and others to have inspired the Headless Horseman of Washington Irving's "The Legend of Sleepy Hollow" (1820). Another of the Volksmärchen, "Der geraubte Schleier" ("The Stolen Veil"), a tale about a Swan maiden, was used by Pyotr Ilyich Tchaikovsky to provide the plot outline of Swan Lake (1876), though the extent of Tchaikovsky's use of Musäus' story is challenged by some such as Russian ballet patriarch Fyodor Lopukhov, who argue the ballet is essentially Russian. One of the Volksmärchen translated into French ("Stumme Liebe" translated as "L'Amour Muet") was contained in Jean Baptiste Benoît Eyriès' Fantasmagoriana (1812) along with seven other German ghost stories. This collection was read by Lord Byron, Percy Bysshe Shelley, Mary Shelley, Claire Clairmont and John William Polidori in the summer of 1816, and inspired them to try to write their own ghost stories. Lord Byron wrote a fragment of a novel that is considered the first modern vampire story, Polidori wrote The Vampyre based on this, and Mary Shelley went on to write Frankenstein. Five of the eight stories in Fantasmagoriana were translated into English by Sarah Elizabeth Utterson as Tales of the Dead (1813), including an abridged form of "Stumme Liebe" as "The Spectre Barber". His collected folk tales continue to be adapted, such as the story of Libussa and Premysl in the 2009 film The Pagan Queen. An asteroid discovered on 6 April 1989 was named 10749 Musäus after him.