Кіріспе

Кез келген фонеманы немесе сөзді жіктеуге қолданылатын кез келген ерекшелік. Тіл білімінде, ерекшелік – фонеманы немесе сөзді жіктеуге қолданылатын кез келген сипаттама. Бұл көбінесе лингвистикалық талдаудың түрлі формаларында шектеулер ретінде танылатын екілік немесе бірлік жағдайлар болып табылады.

Фонологияда

Фонологияда сегменттер ерекшеліктері негізінде табиғи топтарға жіктеледі. Әр ерекшелік – бұл табиғи топтың сапасы немесе қасиеті, мысалы, дыбыстық дауыс немесе артикуляция түрі. Фонеманы ерекшеліктердің бірегей комбинациясы анықтайды. Фонемалық немесе ерекшелік ерекшеліктерінің мысалдары: [+/ дауыс ], [+/ ATR ] (бинарлық ерекшеліктер) және [ CORONAL ] (унарлық ерекшелік; сонымен қатар артикуляция орынының ерекшелігі). Беттік түсініктемелер негізгі түсініктеменің ерекшеліктеріне әсер ететін ережелердің нәтижесі ретінде берілуі мүмкін. Бұл ережелер ерекшеліктердің өзгеруі арқылы құрастырылады.

Морфология және синтаксис

Морфология мен синтаксис бойынша сөздер көбінесе лексикалық категорияларға немесе сөз кластарына жіктеледі, мысалы "зат есім", "етістік", "сын есім" және т.б. Бұл сөз кластары грамматикалық белгілерге ие (оларды категориялар немесе инфлекциялық категориялар деп те атайды), олар мүмкін мәндердің бірін (категорияның қасиеті, мағынасы немесе ерекшелігі деп те аталады) қабылдауы мүмкін. Мысалы, ағылшын тіліндегі есімдіктерді қарастырайық. Есімдіктер – лексикалық категория. Есімдіктерде "бірінші", "екінші" немесе "үшінші" мәнін білдіретін тұлға белгісі болады. Ағылшын тіліндегі есімдіктерде сонымен қатар "бірлік" немесе "көптік" мәнін білдіретін сан белгісі де бар. Сөйтіп, ағылшын тіліндегі "they" есімдігін [тұлға:3] және [сан:көп] есімдігі деп сипаттауға болады. Ағылшын тіліндегі үшінші тұлғадағы жеке есімдіктерде де жыныс белгісі бар: "she" – [жыныс:әйел], "he" – [жыныс:ер], ал "it" – [жыныс:бейтарап]. Әр түрлі лексикалық категориялар әр түрлі грамматикалық белгілерді көрсетеді немесе нақтылайды: мысалы, ағылшын тіліндегі етістіктер уақыт, түр және модальдық белгілермен, сондай-ақ тұлға және сан бойынша нақтыланады. Категория көрсететін белгілер тілден тілге өзгеше болуы мүмкін.

Семантикада

Семантикада сөздер семантикалық топтарға жіктеледі. Қайысатын семантикалық топтар ортақ семантикалық қасиеттерге ие болады. Семантикалық қасиеттерге [± адам] және [± тірі] жатуы мүмкін. Бұл қасиеттер кейбір жағдайларда морфологиялық түрде көрініс табуы мүмкін, мұндай жағдайда оларды морфосемантикалық қасиеттер деп те атай беруге болады.