Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Банкноттарға ұқсатып басылған қағаздың түрі, "Х-файлдар" эпизоды.
Form of joss paper printed to resemble bank notes
the X Files episode
Тозақ ақшасы – заңды төлем құралы банкноттарына ұқсатып басылған қағаздың жаңартылған түрі. Бұл банкноттар ресми валюта немесе заңды төлем құралы болып табылмайды, себебі олардың жалғыз мақсаты – қайтыс болғандарға өмірден кейінгі ақша мәселелерін шешу үшін өртеліп, құрбандық ретінде ұсыну. Бұл дәстүрді қазіргі қытайлықтар мен Шығыс Азияда 19 ғасырдың соңынан бері сақтап келеді, ал кейбір Викка дінін ұстанатындар да соңғы жылдары осы тәжірибені қабылдады. 20 ғасырдың басындағы үлгілер 1940 жылдардың ортасына дейін Қытайдағы кәсіпорындар шығарған ұсақ коммерциялық валютаға ұқсас болған. Бұл қағазды "тозақ банкноттары" немесе "тозақ ақшасы" деп атау көбінесе батыстық түсінік, себебі Шығыс Азия мәдениеттерінде бұл жай ғана қағаздың бір түрі саналады және оның ерекше атауы немесе мәртебесі жоқ.
Hell money is a modernized form of joss paper printed to resemble legal tender bank notes. The notes are not an official form of recognized currency or legal tender as their sole intended purpose is to be offered as burnt offerings to the deceased as a solution to resolve their assumed monetary problems in the afterlife. This ritual has been practiced by modern Chinese and across East Asia since the late 19th century, and some Wicca based faiths in recent years have adopted this practice. Early 20th century examples bore resemblance to minor commercial currency of the type issued by businesses across China until the mid 1940s. The identification of this type of joss paper as "hell bank notes" or "hell money" is largely a Western construct, since these items are simply regarded as yet another form of joss paper ([[wikt:冥幣, or [[wikt:金紙) in East Asian cultures and have no special name or status.
"Адамзаттың" атауы
Тозақ банкноталарындағы "тозақ" сөзі Диюға ("жер асты түрмесі"; сондай-ақ "жер асты соты") қатысты. Бұл сөздер кейбір банкноттарға басылған. Қытайдың дәстүрлі сенімінде, бұл өлгендердің жандары Жер сотының Иесі Яма (Янлуо Ванг) алғаш рет соттайтын орын деп есептеледі. Осы соттан кейін олар жұмаққа жіберіледі немесе күнәларын өтеу үшін жер асты деңгейлері мен палаталардың лабиринтына түседі. Адамдар рухтардың тіпті жердегі сотта да ақшаға мұқтаж екеніне сенеді, өйткені олар артынан келгендерге пара беру үшін немесе өлген адамның күнәларын өтеу үшін жасаған құрбандықтарын толықтыру үшін ақша керек. Дию тұжырымы белгілі бір христиан діндеріндегі тазару орнымен салыстырылады. Халық арасында кең таралған әңгіме бойынша, "тозақ" сөзін Қытайға христиан миссионерлері әкелген, олар христиан емес қытайлықтардың барлығы өлімнен кейін тозаққа барады деп уағыздаған. Сөйтіп, "тозақ" сөзі соңғы өмірге қатысты ағылшын тіліндегі дұрыс термин деп қате түсініліп, осылай қабылданыпты. Кейбір басылған банкноттар бұл қателіктерді түзетуге тырысып, "тозақ" сөзін алып тастап, кейде оны "жұмақ" немесе "парадиз" сөздерімен ауыстырады. Мұндай банкноттар көбінесе қытай құдайларына арнап өртеуге арналған жос пакеттерінде кездеседі және әдетте түрлі түсті болады, бірақ тозақ банкноттарымен бірдей дизайнға ие.
The word hell on hell bank notes refers to Diyu (, "underworld prison"; also [[wikt:地府, dìfǔ, "underworld court"). These words are printed on some notes. In traditional Chinese belief, it is thought to be where the souls of the dead are first judged by the Lord of the Earthly Court, Yama (Yanluo Wang). After this particular judgment, they are either escorted to heaven or sent into the maze of underworld levels and chambers to atone for their sins. People believe that even in the earthly court, spirits need to use money, whether to bribe officials of the afterlife or to supplementary offerings the dead person gave to atone for their sins. The concept of Diyu parallels purgatory as taught by certain Christian denominations. A popular anecdote claims that the word hell was introduced to China by Christian missionaries, who preached that all non Christian Chinese people would go to hell after death. The word "hell" was thus misinterpreted to be the proper English term for the afterlife, and was thusly adopted as such. Some printed notes attempt to correct this by omitting the word "hell" and sometimes replacing it with "heaven" or "paradise". These particular bills are usually found in joss packs meant to be burned for Chinese deities, and are usually differently colored but have the same design as hell bank notes.
Үлгілер
Бұрынғы үлгілер 5 және 10 юань және одан жоғары номиналдарында шығарылған, мұндай сомалар 1944 жылға дейін Қытайда инфляция басталарға дейін жеткілікті деп есептелген. Шын валютаның номиналының өсуі көп ұзамай, өмірден кейінгі әлемге арналған валютада да көрінді, ал 1945 жылдан кейін тозақ банкноттарының көпшілігі $10,000 немесе одан жоғары номиналда шығарылды. Бұрынғы басылымдарда көбінесе ландшафттар, ғибадатханалар немесе пойыз суреттелген, ал олардың сансыз түрлері миллиондаған болуы мүмкін. Қазіргі заманғы тозақ банкноттары жоғары номиналымен белгілі, $10,000-нан бірнеше миллиардқа дейін. Банкноттың бет жағында әдетте Жад императорының суреті, даоизмдегі аспанның билеушісі, және тозақтың патшасы Янлуоның қолы қойылған мөрі болады. Банкноттың артқы жағында көбінесе "Тозақ банкінің" суреті бейнеленеді. Көбінесе сатылатын тозақ банкноты – бұл ескі АҚШ Федералдық резервтік банкнотының үлгісімен жасалған $10,000 банкнота. Бет жағында Жад императорының портретінен басқа, банк өзінің суретінен тұратын Тозақ банкінің мөрі бар. Артқы жағында көптеген кішкентай, көмескі "Тозақ банкноттары" сары түспен шашырап жатыр. Бұл банкноттар 50-150 данадан тұратын жиынтықтарда сатылады және целлофан қаптамаға оралған. Дін аспаптарын сатумен айналысатын дүкендер, мысалы Малайзиядағы діни тауарлар дүкендері, әдеттегі $10,000 банкноттан гөрі үлкен номиналы бар, әшекейленген банкноттарды да сатады. Кейбір банкноттарда Жад императоры бейнеленбеген, оның орнына Қытай мифологиясының басқа да танымал кейіпкерлері, мысалы Сегіз Бессмерті, Будда, Яма немесе аждаһарлар бейнеленген. Вьетнамнан шыққан кейбір банкноттарда тіпті қайтыс болған танымал адамдардың суреттері де бар, мысалы АҚШ президенті Джон Кеннеди және Мэрилин Монро.
Earlier examples of these notes were issued in denominations of 5 and 10 yuan and upwards, with such amounts being considered adequate until inflation took hold within China from 1944. The soaring denominations of authentic currency was soon reflected in that issued for the afterlife, and after 1945 the majority of hell banknotes were issued in denominations of $10,000 or higher. These earlier issues more commonly depict landscape scenes, temples or trains, and the numerous varieties may literally number into the millions. Modern hell bank notes are known for their large denominations, ranging from $10,000 to several billions. The obverse usually bears an effigy of the Jade Emperor, the presiding monarch of heaven in Taoism, and the countersignature of Yanluo, King of Hell ([[wikt:閻羅). There is usually an image of the "Bank of Hell" on the reverse of the notes. A commonly sold hell bank note is the $10,000 note that is styled after the old United States Federal Reserve Note. The obverse contains, apart from the portrait of the Jade Emperor, the seal of the Bank of Hell consisting of a picture of the bank itself. Many tiny, faint "Hell Bank Note"s are scattered on the back in yellow. These are sold in packs of 50 to 150, and are wrapped in cellophane. Stores that specialize in selling ritual items, such as the religious goods stores in Malaysia, also sell more elaborately decorated notes that have a larger denomination than the usual $10,000 note. Some bills do not portray the Jade Emperor, and portray other famous figures from Chinese mythology instead, such as the Eight Immortals, the Buddha, Yama, or images of dragons. Some notes from Vietnam even portray famous people who are deceased, such as US President John F. Kennedy and Marilyn Monroe,
Кедендік
Ноталарды өртегенде, олар құрметпен, шашыраңқы жиынтық түрінде орналастырылады. Басқа да салты бар, онда нақты ақшаны өртеу бақытсыздыққа әкеледі деген сеніммен, отқа лақтырғанға дейін әр банкнотты белгілі бір тәсілмен бүктеу мүмкін. Қытай мәдениетінде тірі адамға тозақ ақшасын беру өте қорлаушылық болып саналады және тіпті өлім туралы қорқыту ретінде қарастырылуы мүмкін. 2022 жылы Жаңа жыл тойында Торонто университетінің түлектер үйінің мүшелері қателікпен ақша салынған қызыл конверттерді таратқаннан кейін дау туды.
When burning the notes, the notes are placed as a loose bundle, in a manner that is considered respectful. Alternatively, in some customs, each bank note may be folded in a specific way before being tossed into the fire due to the belief that burning real money brings bad luck. The act of giving a living person hell bank notes is considered a great insult in Chinese culture and may even be seen as a death threat. The University of Toronto experienced controversy after members of the University's Graduate House team distributed red envelopes containing joss money, allegedly in error, as part of its Lunar New Year's celebrations in 2022.