Кіріспе

Сэмюэл Олдноу (1756–1828) – ағылшын мақта өндірушісі.

Жас шағы мен отбасы

Сэмюэл Олдноу кіші, Сэмюэл Олдноу аға мен Марджери Фостердің үлкен ұлы, 1756 жылдың 5 қазанында Ланкаширдегі Чорли қаласының жанындағы Андертон ауылында дүниеге келді. Оның 1758–1762 жылдары (Ривингтон Юнитарий шіркеуінің қабірінде көрсетілгендей) Елизавета есімді кіші қарындасы және Томас (шамамен 1755/56–1791, Меллор Парох шіркеуінің қабірінде 35 жасында қайтыс болған) деген ағасы болды. Олдкноу жергілікті Ривингтон грамматикалық мектебінде оқыды, содан кейін Ноттингемдегі ағасының мата дүкенінде шәкірт болып жұмыс істеді. Оның отбасы Ривингтон Юнитарий шіркеуінің мүшелері болды, онда оның әкесі 1759 жылы 25 жасында жерленді. Әкесінің қайтысынан кейін Олдкноудың анасы Марджери балаларымен бірге Роскоу Лоу фермасында тұруын жалғастырды, ол оның әкесі, жергілікті шаруа Томас Фостерден мұраға қалған мүліктерінің бірі еді. 1770 жылы Марджери Джон Клейтонға, шаруаға үйленді, одан үш бала дүниеге келді: Марджери, Сэмюэл және Джон.

Өңдеу ісі

Оллдноудың Ривингтонмен тығыз байланысы сақталды. 1779 жылы ол муссалин өндірісіне жарамды бірнеше орағыш станок (сонымен қатар, Болтондық Сэмюэл Кромптонның ойлап тапқан Холл-и-вуд дөңгелектері деп те аталады) сатып алды. Ол 1000 фунт стерлинг көлемінде қаржыны Хорли Холлдың иесі, Абрахам Кромптоннан алды, олармен ол шіркеу және, көрінетін, туыстық байланыста болған. 1781 жылы Оллдноу өзінің ағасы Томаспен серіктестікке түсті және 1782 жылы Андертонға оралып, мақта тауарын өндіруге кірісті. Оллдноу ағайындыларының маталары Лондонда танымал болды, олар саудагер Сэмюэл Салтпен келісім жасады, бұл оның үлкен жетістікке қадам басқанның бастамасы болды. Оллдноу Ривингтонның жанындағы Андертон қаласында өндіріс жүйесін қолданды, онда шикі мақта иірушілерге, ал жіп тоқымашыларға үйлерінде және шеберханаларында жұмыс істеуге берілді. Дайын мата тексеру және төлеу үшін Оллдноудың қоймасына қайтарылды. Бұл жүйе муссалин өндірісіне қолайлы келмеді, сондықтан ол Ричард Аркрайт сияқты механикаландырылған өндіріспен айналысқан иірушілерден жіп сатып алуға мәжбүр болды. 1784 жылы Аркрайттан 3000 фунт стерлинг несие алған Оллдноу Стокпорттағы мақта өндірісінің өркендеуіне қосылды. Ол жерде ол Гильс Уолмслиден Үстіңгі Хиллгейттегі үйді, қойманы және жерді сатып алды, бұл оған өндірісті төмен шығындармен арттыруға мүмкіндік берді. Ол 50-70 санатты муслиндер мен каликоларды тоқуға шоғырланды, сыртқа тапсырыс беру жүйесін қолданып, 300-ге дейін тоқымашыны жұмысқа алды. Оллдноу көптеген шағын иірушілерден жіп алды, кейбіреулері үйде бір ғана дженниге ие болды, ал басқалары бірнеше станоктары бар шағын фабрикаларға ие болды. 1786 жылы ол 300 машықты тоқымашысымен және 500 станогымен Англиядағы ең ірі муслин өндірушісіне айналды. Оллдноудың 1786 және 1787 жылдардағы жылдық табысы 17000 фунт стерлингке жетті. Сапа мәселесі болды. 1790 жылы станоктар желілік біліктерден қуат ала бастады, ал келесі жылы Оллдноу Хиллгейттегі Стокпорт диірмендерінде өзінің бумен жұмыс істейтін иіру фабрикасын ашты, ол 120 санатты жіп өндірді. Боултон мен Уотт қозғалтқышының қуаты 8 ат күшіне бағаланды. Стокпортта Каррсте кішігірім фабрика, Хитон Мерсиде ағарту зауыты, ал Дислидегі Буллок Смитси мен Уотерсайдта аяқтау фабрикалары болды. Ол Андертон мен Манчестерде қоймаларын сақтап қалды. Иіру фабрикалық жүйеде, ал тоқу сыртқа тапсырыс беру арқылы жүзеге асырылды. Бірте-бірте, бүктеу сияқты қосымша процестер Оллдноудың фабрикасында жүзеге асырыла бастады, содан кейін тоқымашылар тоқымашыларды жалақымен жұмысқа алған соңғы кезеңге дейін тоқымашыларды тоқыма үйіне көшіруге ынталандырылды. 1787 жылы Оллдноу Меллорде үлкен жерлерді сатып алуды бастады, онда 1790 жылы аяқталған алғашқы диірмен 2000 адамға жұмыс орнын ашты. Бұл жаңа диірменде бұралған машинаны қозғау үшін алғашқы Боултон мен Уотт булы машинасы қолданылды. Меллор диірмені – биіктігі алты қабатты кірпіштен салынған құрылыс. Құрылыс кезінде Гойт өзенінің бағыты өзгертілді, үш тоған жасалды және туннельдер, арналар мен дөңгелектер жүйесі салынды. Бұл тоғандар әлі күнге дейін сақталған және қазір "Рим көлдері" деп аталады. 1793 жылы Оллдноу Меллорде тағы бір диірмен ашып, Пик-Форест каналы мен Пик-Форест трамвай жолының құрылысын белсенді түрде ілгерілетті. Оллдноудың бизнесі оның несие алу қабілетіне (оның көп бөлігі Аркрайт отбасында болды) байланысты болды және ол муссалин нарығының құлдырауынан, Франциямен қақтығыстардың басталуына байланысты зардап шекті. Бұл құлдырау Оллдноудың Меллор мен Марплдегі мүлкін Ричард Аркрайт-младшийге 11000 фунт стерлинг несиеге беруіне әкелді. Оллдноу сонымен қатар Хитон Мерси мен Андертон операцияларын сатуға мәжбүр болды. Хиллгейт фабрикасы 1793 жылға дейін толық өндіріске енгізілмегенімен, ол кезде Оллдноу қаржы дағдарысына тап болды. 1794 жылы ол Хиллгейтті жалға алуға мәжбүр болды және 1801 жылы оны сатты. Оллдноу өзінің жұмысын Меллорға ауыстырды, онда ол жоғары ауыл шаруашылығымен айналысты, сонымен қатар иіру фабрикасын басқарды. XIX ғасырдың басында диірменде 500-ден астам адам жұмыс істеді, соның ішінде Лондоннан келген бірнеше шіркеу шәкірттері болды. Меллор диірмені ешқашан өте табысты болған жоқ, ал Оллдноудың қарызы өсіп, ол қайтыс болған кезде 206000 фунт стерлингке жетті.

Басқа бизнес және инвестициялар

Оллдноудың басқа да кәсіптеріне шаруашылық, көмір өндіру және Меллор мен Марплде әк өндіру кірді. Ол өнімдерін сату үшін жақын жердегі өнеркәсіптік орталықтармен байланысты жақсартты. Олдкноу 1804 жылы ашылған Пик-Форест каналының демеушілерінің бірі болды. Сондай-ақ ол Стокпортқа дейінгі жолға инвестиция жасады. Оллдноудың шаруашылық қызметі жұмысшыларын сүт, ет, көкөніс және көмірмен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, сонымен қатар ол жұмысшылар үшін тұрғын үйлер салды. Оллдноу жұмысшыларына жалдау үшін жеке қағаз ақша жүйесін қолданды, оны ауылдық дүкенде тауарға немесе үшінші тарап арқылы қолма-қол ақшаға айырбастауға болатын. Ол жақсы жұмыс беруші ретінде белгілі болды. Олдкноу Марплдегі Барлық Әулиелер шіркеуіне тұрақты түрде барып, 1808 жылы басталып, 1811 жылы аяқталған, ал 1816 жылға дейін жалғасқан қалпына келтіру және қайта құру жұмыстарына қаржы жинаған. 1826 жылы Олдкноу шіркеуінің ғимаратын салу үшін жерді сыйға берді. Олдкноу 1824 жылы Дербиширдің жоғары шерифі қызметін атқарды.

Кейінгі жылдары, өлімі және мұрасы

Оллдкоу ешқашан үйленбеген; өмірінің бір кезеңінде Манчестер тоқыма өндірушісі Питер Дринкуотердің қызымен (және мұрагерімен) үйленуге ниеттенген, ол 1794 жылы Престич иелігін сатып алған. Бірақ бизнесі төмендегендіктен, келісім бұзылды. Шамамен 1791 жылы белгілі суретші Джозеф Райт Сэмюэл Олдноудың портретін салған. Қазір ол Temple Newsam House, Leeds мұражайлары мен галереяларында сақталуда. Өмірінің соңғы жылдары Олдноу шаруашылық ісімен айналысып, қайтыс болғанға дейін Дербишир ауыл шаруашылығы қоғамының президенті болды. Олдкоу 1828 жылдың 18 қыркүйегінде Дербиширдегі Меллор ложасында үйленбеген күйінде қайтыс болды. Оның зауыты Аркрайттарға ипотекаға берілген, ол оның басқаруында екіншілік рөл атқарды. Олдкоу қайтыс болғаннан кейін зауыт Аркрайттарға өтті. Олдкоу фабрикасы 1892 жылы өрттен қирады, жер бетіндегі іздері жоқ болғанымен, ескі диірменнің жер астындағы бөліктері әлі де сақталған. Олдкоу Марплдегі Барлық Әулиелер шіркеуіне жерленді. Оның құжаттары 1780 жылдардағы муслин өндіруші жасаған бірегей бастапқы дереккөз болып табылады. Олдкоу Лондонға орналасқан Шығыс Үндістан компаниясының сату агентімен хат алмасып тұрды, бұл тарихи мұрағат үнді маталарының түрлері мен көлемі және оларға ағылшын астанасындағы сұранысты көрсетеді.